ChiDat
22-02-2005, 01:02 PM
LEÕ COÂNG-BÌNH VAØ TINH THAÀN ÑAÏO ÑÖÙC.
COÂNG-BÌNH vaø ÑAÏO-ÑÖÙC laø hai phaïm truø khaùc nhau, coâng
bình theå hieän veà lyù trí, nguyeân taéc; coøn ñaïo ñöùc phaûn aûnh veà tình caûm, loøng nhaân aùi, nhöng chuùng coù moái töông quan maät thieát vôùi nhau tuøy theo lónh vöïc, phöông dieän, tröôøng hôïp, hoaøn caûnh, … maø moïi ngöôøi chuùng ta coù theå vaän duïng ñi ñeán dieäu duïng ñeå thöïc haønh moät caùch toát ñeïp naêng löïc tinh thaàn aáy trong cuoäc soáng haèng ngaøy.
Chuùng ta taïm chia ra 2 phaàn :
* Leõ Coâng-bình. * Tinh thaàn Ñaïo-ñöùc.
I . LEÕ COÂNG-BÌNH : hay coâng baèng : Traûi qua khoâng bieát
bao ngaøn naêm, bao theá heä cho ñeán ngaøy nay, söï COÂNG-BÌNH luoân ñöôïc moïi ngöôøi toân troïng vaø xem noù nhö qui cuû chuaån thaèng hay khuoân vaøng thöôùc ngoïc. Vaäy vieäc xem troïng hai chöõ Coâng-bình aáy ñöôïc theå hieän ra sao ? Chuùng ta haõy cuøng nhau laàn löôït phaân tích.
a) COÂNG : coù nghóa laø chung khoâng rieâng cuûa ai, noù ñöôïc
theå hieän qua caùc töø nhö : coâng ích, coâng coäng, coâng ñoàng, coâng chuùng, coâng chöùng, coâng caùn, coâng quaû, v.v…
b) BÌNH : coù nghóa laø baèng phaúng, khoâng goà gheà, khoâng
cheänh leäch, noù ñöôïc theå hieän qua caùc töø nhö : bình ñaúng, bình quyeàn, bình dieän, bình daân, bình sanh, bình taâm, v.v…
Nhö vaäy, SÖÏ COÂNG-BÌNH hay LEÕ, LYÙ, TAÙNH, ÑÖÙC, LUAÄT,… COÂNG-BÌNH laø moät khaùi nieäm tieâu chuaån cuûa ñaïo ñöùc, ñoùng vai troø to lôùn trong yù thöùc veà chính trò xaõ hoäi ñoái vôùi caùc söï kieän lieân quan ñeán con ngöôøi, ñeán quoác gia vaø cao hôn nöõa laø quoác teá ñeàu phaûi coù caùi nhìn voâ tö, nhö nhau, baèng nhau, nghóa laø khoâng thieân vò, leäch laïc nghieâng qua moät beân. Coâng bình ñöôïc theå hieän qua caùc töø nhö : coâng minh, coâng lyù, coâng chaùnh, coâng phaùp, v.v…
Vaø muoán am hieåu moät caùch töôøng ïtaän LEÕ COÂNG-BÌNH, chuùng ta haõy trôû veà vôùi moät caâu truyeän töø thôøi Khai Ñaïo, nhö :
Vaøo khoaûng giöõa naêm AÁt-Söûu (1925) tröôùc thôøi kyø Khai Ñaïo Cao-Ñaøi coù coâ Vöông-Thò-Leã, ban ñaàu xöng teân laø Ñoaøn-Ngoïc-Queá thöôøng xuyeân giaùng cô veà taâm söï, daàn daàn thaân maät vaø ñaõ caûm hoùa caùc vò Tieàn boái nhieãm muøi ñaïo luùc naøo khoâng hay bieát, nhaát laø qua caùc aùng baøi thi vaên raït raøo tình caûm vaø voâ cuøng thaâm thuùy, yù nhò. Ñeán naêm 1929, khi hay tin thaân phuï laø Vöông-Quan-Traân (anh cuï Vöông-Quan-Kyø) qui lieãu, bò toäi ñoïa ôû AÂm phuû. Vöông-Thò-Leã, töùc Thaát Nöông (moät trong chín vò nöõ Phaät haàu caän ñöùc Dieâu-Trì Kim-Maãu) leùn boû Dieâu-Trì-Cung laëng leû xuoáng Dieâm ñaøi ñeå thöùc tónh cha neân ñaõ bò Ngoïc-Hö-Cung baét toäi.
Ñeå ñeàn ôn coâ Vöông-Thò-Leã ñaõ nhieàu coâng khoù nhoïc dìu daãn caùc vò Tieàn khai vaøo con ñöôøng Ñaïi-Ñaïo vaø coøn keát nghóa Tình huynh-muoäi, neân khi hay tin Thaát-Nöông bò toäi ñoái vôùi Ngoïc-Hö-Cung, phaïm Luaät Coâng-bình vì Hieáu ñaïo, neân ñöùc Hoä-Phaùp Phaïm-Coâng-Taéc cuøng caùc vò Hieäp-Thieân-Ñaøi ñaõ laøm Sôù vaên thænh nguyeän xin tha thöù toäi cho Thaát-Nöông. Ñöùc Chí-Toân bieát ñöôïc, lieàn phaân cöû ñöùc LYÙ GIAÙO-TOÂNG giaùng cô daïy cho chö vò Tieàn khai hieåu roõ veà luaät COÂNG BÌNH THIEÂNG-LIEÂNG qua baøi thi :
“Haõy giöõ chôn linh ñaëng troïn laønh,
Ngoïc - Hö toaøn ngöï ñaáng tinh anh,
Luaät ñieàu Coå-Phaät khoâng chöøa toäi,
Hình phaït Chí-Toân chaúng vò tình.
Chaùnh tröïc kinh oai loaøi giaû doái,
Coâng bình vöøa söùc keû chôn thaønh.
Muõi kim chaúng loït nay xöa haün;
Bieát sôï xin khuyeân caän thaän mình.”
Ñaõ laø con ngöôøi sinh ra treân coõi ñôøi naày laø phaûi chòu ñau khoå, ngay caû Thaát-Nöông laø moät vò nöõ Phaät khi ñaàu thai xuoáng traàn cuõng khoâng ngoaøi ñònh luaät aáy, nhôø vaäy maø tröôùc chaùnh dieän Toøa Thaùnh TAÂY-NINH, ñöùc Phaïm Hoä-phaùp môùi cho veõ caây caân Coâng-bình Thieâng-lieâng ñeå cho moïi tín höõu Cao-Ñaøi vaø vaïn linh sanh chuùng bieát maø töï giöõ laáy mình. Ñoù chính laø Saéc-lònh, laø Thieân ñieàu do ñöùc Thöôïng-Ñeá quaûn quyeàn vaäy !
Vaø ñeå kieåm chöùng laïi hai thôøi gian, khoâng gian, Boä phaän Hieäp-Thieân-Ñaøi khaùc nhau, vaø caùch nhau 40 naêm (1929-1968) nhöng quyeàn phaùp cuûa ñöùc CHÍ-TOÂN ban trao cho ñöùc LYÙ NHÖÙT TRAÁN OAI NGHIEÂM vaãn laø MOÄT ñöôïc theå hieän qua lôøi chaâu tieáng ngoïc, nhö :
“Baàn ñaïo thöôøng noùi, tröôùc CHÍ-TOÂN taát caû laø anh em, bình ñaúng, nhöng treân phöông dieän haønh söï caàn phaûi coù quy taéc, coù heä thoáng, coù khuoân vieân maãu möïc. Baàn ñaïo hoâm nay laø Giaùo-Toâng ÑÑTKPÑ chôù khoâng phaûi laø LYÙ THAÙI-BAÏCH thi töûu ñôøi Ñöôøng. Luùc naøo thi töûu thì khaùc, khi haønh söï phaûi trôû veà vôùi cöông vò cuûa ngöôøi haønh söï.”
(Trích Thaùnh giaùo Ngoïc-Minh-Ñaøi, 15-04 Maäu-Thaân).
Ñeán ñaây, xin môøi Quyù vò nghe theo lôøi trieát luaän veà Leõ Coâng-bình ñöôïc ñöùc VAÊN-TUYEÂN KHOÅNG-THAÙNH giaùng cô taïi Hoäi Thaùnh Trung-öông TAM-QUAN, ngaøy 15-06 Nhaâm-Daàn (1962) :
“ … Giôø nay Toân sö laâm ñaøn ñeå thuyeát trình trong chöông trình giaùo huaán tinh thaàn, tieáp theo ñeà taøi Thaäp nhò thöôøng chuyeån. Thuyeát ñoà Toân sö saép dieãn trình laø : ‘GIÖÕ LEÕ COÂNG BÌNH’.
Cöôøi … COÂNG-BÌNH laø moät yeáu toá ñònh laäp cuûa vuõ truï, hoùa sanh muoân loaøi vaïn vaät. Laø phöông dieäu cuûa nhôn sanh trong cô xöû theá ñeå thoï höôûng hoàng aân cuûa Taïo hoùa maø laäp thaønh chôn vò Thieâng-lieâng nôi coõi traàn gian. Ñöùc COÂNG-BÌNH luoân luoân toàn taïi trong vuõ truï vaø vaïn sanh.
Vì theá LEÕ COÂNG-BÌNH laø taát caû hình thöùc naày ñeán hình thöùc noï, trong coõi höõu theå cuõng nhö traïng thaùi sieâu hình ñeàu daáy ñoäng. Taát caû nhôn sanh töï coå chí kim ñeàu goäi nhuaàn ÑÖÙC COÂNG-BÌNH maø an cö laïc Ñaïo. Nhöng moãi moät laàn cô vaän bieán thieân nhôn taâm thay ñoåi laø LEÕ COÂNG-BÌNH bò aån taøn trong chôn lyù. Xeùt trong thôøi buoåi naày cuõng nhö bao thôøi ñaïi bieán thieân trong coõi Nhôn Hoaøng kim coå : Nguyeân do bôûi ngöôøi queân maát LEÕ COÂNG-BÌNH ñeå duïc taâm daáy ñoäng. Chæ bieát mình maø queân ngöôøi, do ñoù bieát bao nhieâu traïng thaùi thöông taâm dieãn ñaày trong bieán theå laøm cho chö linh hoàn ñaúng chuùng phaûi sa ñoïa vaøo nôi soâng meâ beå khoå, can thöôøng luaân lyù phai môø theo duïc voïng cuûa moãi moät lôùp ngöôøi ñieàu ñoäng.
LUAÄT COÂNG-BÌNH cuõng caàn neâu cao trong chöông Ñaïo ñeå giaùo truyeàn cho ñaúng chuùng sanh noi theo ñöôøng saùng maø thu hoài boån giaùc.
Thi baøi
COÂNG-BÌNH leõ phaûi muoân thu,
Laø phöông giaûi khoå traàn tuø theá gian.
Moät böûu thöùc Nhôn Hoaøng ñònh laäp,
Moät phaùp ñoà chieâu taâïp toaøn linh,
Söû ñôøi taïc daáu anh minh;
Khuoân Thieân ñieåm nhuaän aùnh Huyønh saùng soi.
COÂNG laø chaúng rieâng ñôøi tö vò,
BÌNH laø baèng baát yû, baát thieân,
Tyû nhö daây möïc noái lieàn,
Caùnh ñoøn nhaân söï thaúng nguyeân maïch loøng,…
Ñem Trieát luaän Taây Ñoâng söu taäp,
LUAÄT COÂNG-BÌNH cao laäp beân trong,
Theá gian quyù ñöôïc coõi loøng;
Vieäc mình khoâng muoán ñöøng mong trau ngöôøi.
Sau ñaây chuùng ta haõy cuøng nghe lôøi cuûa ñöùc CHÍ-BÖÛU
CHÔN TIEÂN giaùng ñaøn taïi MINH-KIEÁN-ÑAØI, ngaøy 15-06 Nhaâm-Tyù (1972) coù luaän veà LEÕ COÂNG BAÈNG nhö sau :
Phaûi laø chaân lyù, laø söï thaät, laø leõ ñuùng, laø vieäc thieän, laø ñieàu toát laøm neân maãu möïc cho cuoäc soáng naày.
Quaáy laø ñieàu sai, ñieàu nguî, söï giaû, söï doái goàm nhöõng caùi hö, caùi xaáu ôû trong sinh hoaït.
Nhöng moãi con ngöôøi ñeàu cho mình ñuùng, ñeàu noùi mình hay. Neáu goïi laø toát, thì toát ra sao ? toát ñeå laøm gì ? taát coù theå tìm ra manh moái.
Nhöõng keû troäm caép coù theå cho noù laø phaûi, nhöng roõ raøng ñieàu phaûi aáy chæ coù lôïi cho noù maø thoâi. Nhöõng keû cöôùp nöôùc coù theå cho noù laø ñuùng, nhöng chæ gaây neân khoå ñau, phieàn luïy cho bao nhieâu con ngöôøi. Nhö theá, ñieàu goïi laø ñuùng khoâng theå caên cöù nôi moät nhoùm ngöôøi giaøu oùc tö lôïi, naëng phaàn ích kyû; khoâng theå caên cöù ôû söï nguî bieän hay söï phoâ tröông, cuõng khoâng theå laø lyù leõ cuûa keû cöôøng quyeàn, baïo löïc. Maø phaûi nhaän raèng : Heã goïi laø phaûi, laø ñieàu ñoù hôïp vôùi caùi quyeàn lôïi ñoâng ñaûo nhôn sanh, hôïp vôùi quyeàn lôïi daân toäc, hôïp vôùi söï soáng cuûa caû xaõ hoäi. Coù laøm thì môùi coù aên, ñoù laø ñieàu phaûi, vì ai muoán soáng löông thieän cuõng ñeàu laøm vaäy, tröø keû baát löông thích soáng treân moà hoâi, xöông maùu keû khaùc. Choáng laïi keû maïnh haø hieáp keû yeáu laø phaûi, vì con ngöôøi khoâng theå ñeå cho keû maïnh haø hieáp keû yeáu, chaø ñaïp moïi ngöôùi, loäng haønh yû söùc muoán saùt haïi, tieâu dieät ai cuõng ñöôïc !
Leõ phaûi laø leõ coâng bình; coâng bình laø döïa treân caùi bình ñaúng, chaân chính, khoâng ai ñöôïc quyeàn yû theá tieàn baïc hay yû theá ñòa vò maø baét naït ai, haø hieáp ai, khoâng ai ñöôïc quyeàn khinh bæ hay loaïi boû ai. Ñoâi khi ñeå tröø nhöõng keû saâu daân moït nöôùc laøm haïi xaõ hoäi, moät taäp ñoaøn ngöôøi cuõng phaûi ra tay tröø khöû keû xaáu, keû quaáy ñeå cho ñoàng baøo yeân vui, ñoù cuõng laø thöïc hieän SÖÏ COÂNG BÌNH.
Coâng bình khoâng phaûi ai cuõng nhö ai, xaáu cuõng nhö toát, aùc cuõng nhö thieän, giaû cuõng nhö chaân; maø con ngöôøi phaûi yù thöùc ñöôïc : “Traû cho ñuùng möùc giaù trò maø moïi ngöôøi toát coù quyeàn ñöôïc höôûng, laøm cho moïi ngöôøi bò thieät thoøi ñöôïc höôûng söï ñeàn buø xöùng ñaùng”. Ñoù laø COÂNG BÌNH, laø LEÕ PHAÛI vaäy.
Ñoái laïi vôùi Coâng-bình laø baát coâng hay baát bình ñaúng.
Trong luùc, Hoaøng ñeá QUANG-TRUNG ñaïi thaéng quaân Maõn-Thanh xaâm löôïc baèng traän Ñoáng-Ña lòch söû, vaøo muøng 5 teát Kyû-Daäu ôû VN, thì taïi chaâu AÂu cuoäc Ñaïi caùch maïng cuûa Phaùp 1789 ñaõ noå ra chaán ñoäng caû theá giôùi. Giai caáp tö saûn ñaïi dieän cho nhöõng ngöôøi bò trò (= tö saûn, noâng daân, coâng nhaân, bình daân thaønh thò, …) ñaõ ñaáu tranh vôùi baát coâng choáng ñoái laïi cheá ñoä Phong kieán quyù toäc vaø Taêng löõ, vaø hoï ñaõ thaéng lôïi veû vang, xoùa boû BAÁT BÌNH ÑAÚNG xaõ hoäi cuûa nöôùc Phaùp noùi rieâng vaø laøm tieàn ñeà cho caùc cuoäc caùch maïng khaùc treân theá giôùi noùi chung.
Trong coâng cuoäc ñoåi môùi cuûa ñaát nöôùc ta vaø nhaân daân ta ñoøi hoûi phaûi phaùt huy cao ñoä veà naêng löïc tinh thaàn cuûa con ngöôøi VN veà trí tueä, ñaïo ñöùc, ñaåy maïnh coâng nghieäp hoaù, hieän ñaïi hoaù ñaát nöôùc, thöïc hieän hai nhieäm vuï chieán löôïc laø xaây döïng vaø baûo veä Toå quoác vì muïc tieâu “daân giaøu, nöôùc maïnh, xaõ hoäi coâng baèng, daân chuû, vaên minh”, laø moät söï nghieäp saùng taïo to lôùn cuûa nhaân daân ta. ÔÛ ñaây cho chuùng ta thaáy :
BÌNH ÑAÚNG trong söï hoäi nhaäp vôùi khu vöïc vaø caùc nöôùc treân theá giôùi, tieáp thu caùc thaønh töïu kinh teá, vaên hoùa, xaõ hoäi, khoa hoïc, kyõ thuaät, …, vaên minh cuûa nhaân loaïi ñoøi hoûi chuùng ta phaûi coù moät trình ñoä vaên hoaù töông öùng ñeå tieáp nhaän caùc thaønh töïu ñoù vaø laøm chuû ñöôïc quaù trình coâng ngheä ñeå coâng ngheä hoaù, hieän ñaïi hoaù ñaát nöôùc.
BÌNH ÑAÚNG giöõa söï hôïp taùc Nhaø nöôùc vaø nhaân daân cuøng laøm, thöïc hieän qua caùc coâng trình lôïi ích cho coäng ñoàng xaõ hoäi nhö : caàu ñöôøng, DN tö nhaân vaø DN Nhaø nöôùc, v.v… ñeàu coù quyeàn lôïi ngang nhau.
Vì vaäy, trong thôøi kyø môû cöûa, ñoåi môùi ñaát nöôùc, khi maø toaøn caàu hoùa trôû thaønh xu theá thôøi ñaïi vaø cuoäc caùch maïng khoa hoïc vaø coâng ngheä ñang phaùt trieån maïnh vaø lan roäng khaép theá giôùi. Caùc quoác gia, daân toäc, toå chöùc xaõ hoäi, … khoâng theå ñöùng ngoaøi hoaëc quay löng vôùi xu theá ñoù, maø phaûi tieán leân hoäi nhaäp vaøo traøo löu chung treân TINH THAÀN BÌNH ÑAÚNG cuûa nhaân loaïi.
II. TINH THAÀN ÑAÏO ÑÖÙC : ñöôïc giaûi thích nhö sau :
a) TINH THAÀN : laø toång theå noùi chung nhöõng yù nghó,
tình caûm, v.v… nhöõng hoaït ñoäng thuoäc veà ñôøi soáng noäi taâm cuûa con ngöôøi.
(Theo töø ñieån Tieáng Vieät cuûa Minh Taân - Thanh-Nghi, 1998)
b) ÑAÏO : theo nghóa ñen laø con ñöôøng, maø con ñöôøng
ñöôïc khai hoaù, ñöôïc xaây ñaép thaønh loái ñi ñeå moïi ngöôøi deã daøng löu thoâng.
Theo nghóa boùng, Ñaïo laø moät toång theå to lôùn bao la voâ taän, khoâng coù giôùi haïn cuûa khoâng gian laãn thôøi gian, maø khi caàn nhoû thì noù laø moät ñieåm cöïc nhoû. Trong laõnh vöïc tu haønh chöõ Ñaïo thöôøng ñöôïc duøng nhö : ñaïo lyù, ñaïo ñöùc, ñaïo haïnh, ñaïo phaùp, haønh ñaïo, thaønh ñaïo, v.v… ngoaøi ra, noù coøn ñöôïc theå hieän qua caùc töø nhö : laõnh ñaïo, xích ñaïo, huyønh ñaïo, ñaïo luaät, ñaïo dieãn, v.v…
Chuùng ta laàn löôït hoïc taäp chöõ Ñaïo cuûa Ôn Treân vaø Coå nhaân, nhö :
Ñeå tìm hieåu veà chöõ Ñaïo, ñaàu tieân chuùng ta nghe lôøi cuûa Hoaøi-Chôn trong taïp chí ÑAÏI-ÑOÀNG, quyeån 5, xb 1938, trang 2-5, coù ñaêng : “Chöõ ÑAÏO do chöõ THUÛ vaø chöõ XÖÔÙC hieäp thaønh. Thuû nghóa laø ñaàu, laø tröôùc heát; Xöôùc nghóa laø vaän chuyeån. Vaäy Ñaïo laø vaät coù ñaàu tieân, roài vaän chuyeån maø sanh ra vaïn vaät”.
Ñeå coù kieán thöùc roäng hôn veà chöõ Ñaïo chuùng ta tìm hieåu qua quyeån ÑAÏO-KINH cuûa Nguyeãn-Höõu-Ñaéc, xb 1950, trang 68-69, coù vieát :
ÑAÏO : laø Hö voâ (l’Absolu). Ñaïo laø caùi Khoâng, caùi im laëng.
· Ñaïo giaùo : goïi laø Nhöùt ñieåm nguyeân khí (Logos)
· Phaät giaùo : laø caùi Tröïc giaùc (Intuition).
· Nho giaùo : goïi laø Ñöôøng chí thieän ( la voie par excellence).
· Thaàn ñaïo (Shinto): ôû Nhaät baûn , goïi laø Hö voâ (l’Absolu).
· Ñaïo Phöông Taây : Nguyeân khí ñoäc nhöùt (Oeos).
· Ñaïo Thieân Chuùa : Chôn linh tuyeät ñích (Aoâyoc).
· Ñaïo Cao-Ñaøi : Nguyeân khí Thaùi-Cöïc (Verbum).
ÑAÏO laø thoaït kyø thuûy thì khoâng coù gì caû, bôûi caùi khoâng maø thaønh ra caùi coù; roài do caùi coù ñoù, laäp thaønh ra muoân vaät, nghóa laø tröôùc heát laø khoâng, roài töï nhieân thaønh ra moät vaät Ñoäc-nhaát trong khoaûng khoâng gian, do vaät Ñoäc-nhaát aáy maø sanh ra muoân vaät trong vuõ truï. Vaät Ñoäc-nhaát aáy khoâng bieát goïi teân gì, taïm ñaët teân noù laø ÑAÏO.
ÑAÏO laø vaät töï nhieân hoån thaønh ra tröôùc khi chöa coù Trôøi Ñaát, môø môø, mòt mòt, im laëng moät mình trong khoaûng khoâng gian; ôû ñaâu cuõng coù maø bao giôø cuõng theá. Khoâng suy vieãn, khoâng hao moøn chuùt naøo; maø muoân vaät trong vuõ truï cuõng bôûi ñoù maø sanh ra caû. Do caùi taùnh ñôn nhöùt cuûa Ñaïo maø sanh aâm döông, töùc laø Trôøi Ñaát. Caùi taùnh ñôn nhöùt aáy thaät laø linh hoaït.
Trôøi coù noù môùi saùng, Ñaát coù noù môùi vöõng, Thaàn coù noù môùi thieâng, vaïn vaät coù noù môùi sinh toàn ra maõi maõi.
Vaø theo Ñaïo Hoïc AÙ-Ñoâng giaûi nghóa thì chöõ Ñaïo laø do chöõ TAÅU
vaø chöõ THUÛ hieäp laïi.
THUÛ nghóa laø sô khôûi ñaàu tieân, tröôùc heát.
TAÅU nghóa laø chaïy, vaän haønh trong moái Ñaïo.
Vaäy thì ÑAÏO laø coäi nguoàn cuûa vuõ truï, laø lyù ñoäc nhöùt, töùc laø khí Hö-voâ cuûa Thaùi-Cöïc, Voâ ñoäng maø cuõng laø Höõu ñoäng nöõa.
Coù ngöôøi laàm töôûng raèng ñoái vôùi caùi tieáng baát ñoäng tröôøng toàn coù theå goïi laø ÑAÏO, chôù coù deø ñaâu chöõ ÑAÏO laø gom chung caû, daàu cho baát ñoäng hay höõu ñoäng cuõng laø ÑAÏO heát.
Ñeán ñaây, chuùng ta haõy nghe lôøi cuûa Hoøa thöôïng Phaät-AÁn vôùi ñeà taøi : Ñaïo laø gì ? ñaêng trong nguyeät san ÑAÏO ÑÔØI, xb 1953, trang 11, nhö sau :
“Phaät-Thaùnh-Tieân caùi teân taïm, goïi laø Ñaïo,… khieán cho ngöôøi deã
hieåu, vaø ñeå phaân bieät nhöõng leõ chaùnh taø, chôn giaû, chôù “Ñaïo” khoâng coù “teân” neân khoâng coù hình traïng nhö taát caû söï vaät ôû theá gian”.
“Ñaïo coù theå noùi ra ñöôïc laø khoâng phaûi Chôn Ñaïo”.
Bôûi vì Ñaïo laø chôn lyù tuyeät ñoái. Noù bao la vuõ truï, khaép caû hö khoâng; Ñaïo sanh ra Trôøi Ñaát, Ñaïo sanh ra muoân loaøi vaïn vaät. Ñaïo khoâng lôùn, khoâng nhoû; khoâng xöa, khoâng nay; khoâng gaàn, khoâng xa; khoâng cao, khoâng thaáp; khoâng coù maø cuõng khoâng khoâng. Nhöng choã naøo cuõng coù Ñaïo.
Coù ngöôøi hoûi ñöùc Thích-Ca : “Ñaïo laø gì ?”. Ngaøi xem caên cô cuûa tuøy ngöôøi maø traû lôøi : “Ñaïo laø Chaân nhö, Phaät taùnh. ÑaÏo laø Boà-ñeà, Nieát-baøn”.
Ñöùc Khoång-Töû giaûng cho caùc ñoà ñeä nghe veà chöõ Ñaïo : “Ñaïo laø Thaùi-Cöïc, Ñaïo laø Thieân-lyù”.
Coøn ñöùc Laõo-Töû thì noùi raèng : “Ñaïo laø Coác Thaàn. Ñaïo laø nguoàn coäi sanh ra vuõ truï, vaïn vaät”.
Chuùng ta nhaän thaáy caùch giaûng luaän Ñaïo lyù cuûa ba vò Ñaïi Thaùnh-Nhôn, maëc duø danh töø coù khaùc nhau, chôù keát quaû ñeán choã : “CUØNG LYÙ, TAÄN TAÙNH” thì caû ba Vò cuõng ñaày ñuû leõ nhieäm maàu nhö nhau caû.
Tieáp ñeán quyeån DÖÔÕNG-CHÔN-TAÄP, xb 1957, trang 6-7, coù ghi :
“ÔÛ trong khoaûng Trôøi Ñaát naày, con ngöôøi muoán laøm vieäc veû vang
ñeä nhöùt, thì coù chi baèng ñoïc saùch. Coøn ôû trong haïng ngöôøi ñoïc saùch, maø muoán neân moät böïc cao thöôïng toùt vôøi, thì chi baèng hoïc ÑAÏO”.
Chaâu Töû noùi raèng: “Ñoïc saùch laø ñeå caàu Ñaïo, chaúng vaäy thì ñoïc laøm
gì ? Chôù hoïc maø thi cöû (*) laø vieäc ngoaøi phaän söï, taát tieác cho söï hoïc aáy laøm hö bieát bao nhieâu ngöôøi ta !”
Vaø Ñaïo-ñöùc kinh coù daïy : “Thöôïng só vaên ñaïo caàn nhi haønh chi, trung só vaên ñaïo nhöôïc toàn nhöôïc vong, haï só vaên ñaïo ñaïi tieáu chi : baát tieáu baát tuùc dó vi Ñaïo”. Nghóa laø : “Ngöôøi thöôïng só nghe Ñaïo thì aân caàn laøm theo, ngöôøi trung só nghe Ñaïo nhö nhôù nhö queân (khoâng chuû yù laém), keû haï só nghe Ñaïo thì cöôøi lôùn leân : neáu chaúng cöôøi thì ñaâu ñuû goïi laø Ñaïo (vì Ñaïo raát khoù, chaúng phaûi boïn taàm thöôøng maø hieåu ñöôïc)”.
Xin ñieåm qua moät soá Thaùnh giaùo trong ÑÑTKPÑ daïy chöõ ÑAÏO :
· Ñöùc Ngoâi Hai Giaùo Chuû Ngoâ-Minh-Chieâu giaùng cô taïi Nam-
Thaønh Thaùnh thaát, ngaøy 13-02 Bính-Ngoï (1966) daïy nhö sau :
“…..Töø thuôû chöa döïng neân Trôøi Ñaát, ôû trong khoaûng khoâng gian coù moät khoái khí thanh môø mòt yeân laëng troáng khoâng maø vaãn vaàn vaàn khaép choán. Trong khoái aáy coù moät ñieåm saùng, ñoù laø LYÙ, maø cuõng laø ngoâi THAÙI-CÖÏC, Lyù bieán hoùa aâm döông. AÂm döông ngöng tuï taïo thaønh Caøn-khoân vaïn vaät. LAÕO-TÖÛ taïm goïi laø ÑAÏO. Vì söï cao sieâu maàu nhieäm bieán hoaù voâ cuøng, göôïng keâu laø Ñaïi-Ñaïo. Lyù laø Ñaïi-Ñaïo, Lyù Ñaïo hay laø Ñaïo lyù vaãn ôû khaép moïi nôi”.
· Ñöùc Nhò-Traán Oai Nghieâm giaùng cô taïi Thoâng-Thieân-Hoïc, Phuù-Nhuaän, ngaøy 01-04 Ñinh-Muøi (1967) daïy :
“…..Chính vì khoâng hieåu ñaâu laø chaùnh, ñaâu laø taø, chi neân ñaõ khoâng tìm ñaâu laø loái thoaùt, maõi laån quaån loanh quanh nhö kieán boø mieäng chaäu, trong baùnh xe luaân, khoâng tìm ra chaùnh ñaïo, haàu thaúng ñöôøng ngay loái maø hieäp veà vôùi Ñaïo”.
Ñaïo ñaõ döôõng duïc quaàn sanh, maø chính nhaân loaïi khoâng tìm ra leõ Ñaïo.
Ñaïo ôû ñaâu ? Coù phaûi ôû Thieân ñöôøng hay Cöïc laïc hoaëc ôû Taây phöông Phaät ?, hay Ñaïo ôû nôi non cao hang thaåm, bieån roäng röøng saâu hay Ñaïo ôû nôi Chuøa Thaát, Thaùnh ñöôøng cuøng Am töï ?”.
· Theo lôøi daïy cuûa ñöùc Vaïn-Haïnh Thieàn-Sö giaùng cô ñeâm 04-09 Quyù-Söûu taïi Minh-Lyù Thaùnh Hoäi, thì : “Chöõ Ñaïo khoâng ai laøm sao ñònh nghóa roõ raøng baèng ngoân töø, theá neân phaûi taïm möôïn ngoân töø ñeå dieãn taû dìu daét nhau ñi suoát ñöôïc nhöõng ñoaïn ñöôøng ñoù roài töï nhieân moïi ngöôøi phaùt hueä. Töø choã phaùt hueä ñoù, taâm linh caûm öùng vôùi caùc ñaáng Thieâng-Lieâng, nhôø söï daét dìu chæ daãn trong choã maëc maëc, hö hö, aûo aûo choán tònh phoøng maø tìm ñöôïc veà nôi queâ xöa vò cuõ. Neáu haønh giaû ñaõ ñeán möùc ñoù roài thì coù caàn chi Phaät Tieân giaùng cô daïy Ñaïo, caàn chi ñeán vieäc hoïc hoûi giaùo lyù töø quyeån naày sang quyeån khaùc. Luùc baáy giôø goïi laø VOÂ TÖÏ CHÔN KINH. Yeán saùng ñaïo töø nôi taâm aån maø neân. Coøn chöõ ñaïo luùc baáy giôø khoâng goïi Ñaïo nöõa. Noù chæ laø con soá khoâng maø thoâi”.
Thi
“Ñaïo taïi taâm trung chaúng phaûi xa,
Thöïc haønh quyeát chí seõ tìm ra,
Phaät, Tieân, Thöôïng-Ñeá khoâng xa laém;
Xa hoaëc ñöôïc gaàn cuõng bôûi ta”.
· Ñöùc Thöôïng Toaø Giaùo Chuû Quan AÂm Boà Taùt giaùng cô taïi Nam-
Thaønh Thaùnh thaát, ngaøy 20-01-1973 daïy :
“…. Ñaïo hoùa töø khi Voâ-cöïc ñeán nay, bieát bao nhieâu laø Xieån, Trieät theo ñuoåi ñeå thi nhau trong ñaïo. Neân nhöõng böïc vaên chöông loãi laïc, bieát bao trang hoïc vaán uyeân thaâm, nhöng maø, hoïc vaán uyeân thaâm laø hoïc vaán, taøi ba loãi laïc laø taøi ba loãi laïc, coøn Ñaïo vaãn laø Ñaïo töï nhieân. Khoâng bao giôø hoïc cao laøm ñöôïc Ñaïo cao. Coù ñöôïc chaêng, chæ ôû nhöõng thaønh phaàn thaät taâm maø thoâi. Neáu nhöõng böïc hoïc thöùc ñôøi cao maø thaät taâm haønh Ñaïo thì caøng chôn lyù voâ bieân. Song raát thieåu soá, laø vì nhöõng böïc naày hay ngaïo maïn töï kieâu ñoái vôùi Thieâng-lieâng. Theá neân ña soá “thieåu vi taâm ñaïo”, daàu coù chæ cöôïng caàu roài laâu ngaøy sanh phaù ñaïo khieán kyø naày phaûi gaëp cô Tuyeån”. (Trích NGOÏC-KINH ÑAÏI-ÑAÏO, quyeån 2, trang 105)
· Vaø sau cuøng, chuùng ta haõy laéng taâm nghe lôøi huaán töø cuûa ñöùc CHÍ-TOÂN giaûng veà chöõ ÑAÏO :
“Ñaïo laø gì ?” Ñaïo laø Hö voâ chi khí, Ñaïo raát nhieäm maàu saâu kín cao sieâu. Tröôùc khi chöa coù Trôøi Ñaát, ñaõ coù Ñaïo. Vaäy Ñaïo ñaõ taïo döïng neân Caøn Khoân Voõ Truï, hoaù sanh vaïn vaät muoân loaøi. Muoân loaøi vaïn vaät phaûi thoï baåm khí Hö voâ maø sanh hoùa maõi maõi.
Ñaïo aáy ai laøm chuû ? HOÀNG-QUAÂN LAÕO-TOÅ laøm chuû noù (coù caâu : Hoàng-Quaân Laõo-Toå hoùa phaân Trôøi), vì ñaõ chuyeån phaùp luaân maø saûn taïo muoân loaøi. Ñaïo sanh Trôøi Ñaát. Trôøi Ñaát cuõng phaûi döôùi quyeàn cuûa Leõ Ñaïo. Ñaïo beàn vöõng hoaøi, khoâng bao giôø hö hoaïi ñöôïc. Caùc con khoâng neân giôø khaéc naøo xa noù; coøn noù thì soáng, xa noù thì cheát. Caùc con nghe :
“Ñaïo maàu saûn taïo Caøn Khoân,
Hö voâ chi khí, CHÍ-TOÂN chöôûng quyeàn;
Hoùa sanh Phaät-Thaùnh-Thaàn-Tieân,
Muoân loaøi vaïn vaät löu truyeàn thæ chung.
Ñaïo voâ taän, Ñaïo voâ cuøng,
Ñaïo laø meï ñeû khaép chung muoân loaøi.
Ñaïo phaân ngoâi thöù Tam Taøi,
Ñaïo chaâu vi ñoä traàn ai vöõng vaøng.”, ….
“… AÂm döông laø caùi phaùp nhieäm maàu, saâu kín Thieân cô. Coù caâu :
“Nhöùt aâm nhöùt döông chi vi Ñaïo”. AÂm döông aáy hieäp nhöùt thì phaùt khôûi Caøn Khoân. Khí aâm cöôùp moät phaàn chôn döông cuûa ngoâi Kieàn, Kieàn môùi hoaù ra Ly (Ly laø Thaùi-Döông : maët nhöït), Khoân ñaëng chôn döông bieán thaønh Khaûm (Khaûm laø Thaùi-AÂm : maët nguyeät). …….”
b) ÑÖÙC : töùc laø caùch cö xöû, thaùi ñoä toát ñeïp hôïp vôùi ñaïo lyù.
Noù thöôøng theå hieän qua caùc töø nhö : Ñöùc taùnh, Ñöùc tin, Ñöùc ñoä, Ñöùc naêng, Ñaïo ñöùc, Phöôùc ñöùc, Laäp ñöùc, v.v… Ví duï nhö : Nguõ ñöùc (caên baûn) : Nhaân, nghóa, leã, trí, tín.
Theo quyeån Döôõng-Chôn-Taäp, trang 107-108 coù giaûi roõ : “Muoán
haønh coâng phu nhaäp ñöùc (vaøo coõi ñöùc haïnh) tröôùc heát phaûi bieát cô vi (= laø caùi tieân trieäu môùi phaùt raát nhoû nheïm. Cô vi ôû trong taâm ngöôøi). Muoán haønh coâng phu suøng ñöùc (quí troïng ñöùc haïnh) , tröôùc phaûi giöõ thaønh yù. Muoán haønh coâng phu tu ñöùc (trau söûa ñöùc haïnh), tröôùc phaûi caûi veà laønh.
Thaùnh nhaân noùi raèng : “Xaù ñöùc chi nguyeân tæ ö xích töû” nghóa laø : “Caùi goác chöùa ñöùc tæ nhö con ñoû. Con ngöôøi, khi ban sô, ai laïi khoâng phaûi laø con ñoû ? Chæ tröø cho saïch heát taäp nhieãm, trôû laïi con ñoû khi ban sô, laøm ñöôïc baáy nhieâu laø troïn ñöùc cuûa Thaùnh nhaân”.
Trí - Nhaân - Duõng : laø ba caùi “ñaït ñöùc” (= laø caùi lyù xöa nay thieân haï ñoàng ñaëng nhö nhau) cuûa thieân haï. Boû ba thöù naày ra maø noùi ñöùc, töùc laø boäi ñöùc (traùi vôùi ñöùc).
Ngöôøi ñôøi xöa, moãi laàn giaän, laøm cho thieân haï yeân. Ta cuõng
laáy caùi giaän aáy maø laøm cho taâm mình yeân, môùi goïi laø ñaïi duõng. Duõng phaûi coù trí trôï söùc, coù nhaân laøm cho ñeán thaønh coâng. Trí nghóa laø giaùc maø giaùc khoâng meâ. Nhaân nghóa laø thuaàn maø khoâng taïp. Ba thöù naày phaûi cho ñuû môùi laø chí ñöùc. Chí ñöùc ñöôïc laäp thaønh thì Ñaïi-Ñaïo môùi ngöng kieát (tuï maø khoâng rôøi raïc, yù noùi keát quaû toát).
Ñöùc Khoång-Töû noùi :“Cöù ö ñöùc”. Cöù nghóa laø coá chaáp (naém chaët), ñöøng ruûn chí ngaõ loøng. Coù caùi taùnh naày thì moät laàn ñaëng vieäc chi laø ñaëng luoân luoân, chaúng khi naøo sôï maát. Coá chaáp laâu roài quen, quen thì töï ñoåi ra nhaân.
Chaâu-Ñöùc noùi : “Ñöùc laø ñaéc (ñaëng). Ñaéc laø haønh ñaïo coù sôû ñaéc trong taâm.
Ngöôøi tín höõu Ñaïo Cao-Ñaøi neáu khoâng tu thaân, laäp ñöùc, thì chaúng khaùc nhö ngöôøi hoa tieâu khoâng la baøn ñeå ñieàu khieån con taøu tröôùc truøng döông daäy soùng.
Vaäy moïi ngöôøi chuùng ta phaûi thöïc hieän cho baèng ñöôïc : leõ coâng bình trong thaân taâm mình vaø theo luaät phaùp ñaïo & ñôøi, beân caïnh taám loøng ñaïo ñöùc thöông yeâu, vaø nhaát laø khoâng ngöøng naâng cao trí tueä ñeå hoøa hôïp vôùi luaät tieán hoaù cuûa ñöùc Thöôïng-Ñeá. Coù laøm ñöôïc nhö vaäy, thì haønh trình cuûa moät kieáp ngöôøi ñöôïc höôûng ÑÖÙC, qua noäi dung baøi thi cuûa ñöùc LYÙ ÑAÏI-TIEÂN-TRÖÔÛNG giaùng daïy, nhö :
Ñöùc laønh che chôû luùc nguy tai,
Ñöùc lôùn höôûng an buoåi haäu lai,
Ñöùc caû caûm thoâng ngöôøi kính phuïc,
Ñöùc cao hoùa ñoä keû laàm sai,
Ñöùc aâm nhôø bôûi coâng tu luyeän,
Ñöùc taùnh do nôi söï thaúng ngay.
Ñöùc hieäp Ñaïo maàu neâu saùng toû;
Ñöùc nhieàu aûnh höôûng ñöôïc beàn dai.
Coù caâu : “Ñöùc naêng thaéng soá” = “Phöôùc ñöùc thaéng soá”.
Nhö vaäy TINH THAÀN ÑAÏO ÑÖÙC laø gì ?
TINH THAÀN ÑAÏO ÑÖÙC laø moät phaïm truø tröøu töôïng trong khoa Ñaïo-ñöùc hoïc. TTÑÑ chæ coù ñöôïc trong con ngöôøi coù taám loøng nhaân nghóa, thaønh tín, thuûy chung, vaø thoâng thöôøng nhaân toá ñoù ñöôïc un ñuùc trong moät gia ñình thuaàn tuùy ñaïo ñöùc. Tuy nhieân, TTÑÑ cuõng coù theå coù trong moät gia ñình phi hay voâ ñaïo ñöùc. Tröôøng hôïp ngoaïi leä naày laø do Hoùa-Coâng an baøi, vaø phaân coâng trong söï ñoàng caûm cuøng vôùi söï tình nguyeän cuûa moät nguyeân caên linh vò muoán cöùu roãi gia ñình, gioøng toäc , quoác gia, …. cuûa moät kieáp ngöôøi ñaõ mang maøu da, saéc toùc bôûi moät daân toäc naøo ñoù.
Ví duï nhö : Truyeän tích Ngu-Thuaán trong Nhò thaäp töù hieáu. Chaøng Thuaán ñaõ cöùu roãi ñöôïc cha mình khoûi toäi chuû möu saùt nhaân, meï keá vaø em (con keá maãu) khoûi toäi ñoàng phaïm gieát ngöôøi. Haù chaúng phaûi ñöùc ñoä cao daøy hay sao ? Chaúng nhöõng Thuaán khoâng oaùn giaän traû thuø nhöõng keû coù taâm ñòa xaáu, maø traùi laïi vôùi taám loøng bao dung, vò tha. Ñöùc ñoä lôùn nhö theá, Thuaán ñaõ caûm hoùa ñöôïc loaøi vaät vaø muoân ngöôøi, ñeán noãi vua Nghieâu caûm phuïc, khoâng truyeàn ngoâi vua cho con maø laïi daønh cho Thuaán, vaø veà maët taâm linh, Thuaán cuõng ñaõ laøm caûm ñoäng ñeán trôøi xanh.
Vöøa qua, cuoäc chieán tranh khoâng caân söùc giöõa Iraq vôùi lieân quaân Myõ-Anh, vaøo thaùng 4/2003 . Ñoù laø moät söï kieän lòch söû thaät laø BAÁT COÂNG vì nhieàu nöôùc maïnh hieáp moät nöôùc yeáu, neân Hoäi ñoàng baûo an LHQ vaø nöôùc caùc Nga, Phaùp, Ñöùc, Trung quoác, Cuba, Singapore,Vieät-Nam, … leân tieáng uûng hoä nhaân daân vaø ñaát nöôùc Iraq, nôi coù neàn vaên minh coå ñaïi. Ñoù laø baûo veä Quyeàn Bình Ñaúng cuûa moät daân toäc, moät quoác gia trong coäng ñoång theá giôùi. Vaø sau cuoäc chieán tranh aáy, caùc toå chöùc nhaân ñaïo nhö : CTÑ quoác teá, Y teá WHO, UNESCO cuûa LHQ, … ñaõ doác heát söùc ñeå lo cöùu trôï giuùp ñôõ nhaân daân Iraq phuïc hoài vaø xaây döïng laïi ñaát nöôùc. Thì ñaây, chính laø Taám Loøng Ñaïo Ñöùc Nhaân AÙi giöõa quoác gia vôùi quoác gia, giöõa con ngöôøi vôùi con ngöôøi.
Thi
“ÑAÏO tuy ñònh nghóa khaép muoân phöông,
Caên baûn laøm ñaàu moät chöõ THÖÔNG,
Thöông chuùng, thöông mình, thöông taát caû;
Thì ñem Chôn - Ñaïo sôùm hoaèng döông”.
VAÏN-HAÏNH THIEÀN SÖ
TINH THAÀN ÑAÏO ÑÖÙC bao goàm töø : Gieo maàm ñaïo ñöùc, Giaùo duïc ñaïo ñöùc, Xaây döïng neàn taûng ñaïo ñöùc, Tö caùch ñaïo ñöùc, Haønh ñoäng ñaïo ñöùc, quan troïng hôn heát Truyeàn thoáng ñaïo ñöùc ñeå coù moät Ñôøi soáng ñaïo ñöùc… maø xuaát phaùt ñieåm laø do TAÁM LOØNG ÑAÏO ÑÖÙC. Ñaõ coù taám loøng ñaïo ñöùc thì luoân ñöôïc vaïn linh sanh chuùng yeâu meán kính troïng, vaø teân tuoåi saùng maõi vaø soáng maõi muoân ñôøi.
Ñeå hieåu moät caùch töôøng taän veà hai chöõ “Ñaïo ñöùc”, chuùng ta haõy doác loøng thaønh nghe theo lôøi daïy cuûa ñöùc NGOÏC-HOAØNG THÖÔÏNG-ÑEÂ :
“ÑAÏO-ÑÖÙC phaûi ñi moät caëp. Ñaïo laø döông, Ñöùc laø aâm. AÂm döông
phaûi töông caûm töông öùng, ñieàu hoaø môùi thaønh ñaëng.
Con ngöôøi phaûi bieát ñöôøng Thieân lyù, lo tu haønh quaøy böôùc trôû laïi choã boån nguyeân, nöông phaùp Ñaïo maø luyeän taùnh tu taâm, duøng ñöùc caû söûa mình neân haïnh toát.
Ngöôøi phaûi coù Ñaïo nhöng phaûi laøm cho ñaïo roäng lôùn theâm ra. Chôù ñaïo khoâng theå laøm cho ngöôøi roäng lôùn ñaëêng.(Nhôn naêng hoaèng ñaïo, ñaïo baát hoaèng nhôn).
Ñaïo ñöùc laø caùi khuoân maãu ñeå cho loaøi ngöôøi phaûi nöông ñoù maø söûa mình ñaëng môû trí hoaù thoâng minh saùng suoát, hoaøn toaøn taùnh caùch cho ñeán chí thieän chí myõ. Chôù con ngöôøi maø boû ñaïo ñöùc ñi roài naøo khaùc chi keû quaùng-laøng, caëp nhaõn quang môø toái, coù bieát ñöôøng naøo maø ñi cho khoûi sa haàm sæa hoá ?
Maø heã ñaõ boû ñaïo döùc, töùc muø quaùng chaïy theo con ñöôøng danh lôïi tình quyeàn nghóa laø theo ma vöông, aùc quæ, neân ñöùc Chí-Toân haèng daïy : “… THAÀY ñaõ thaû moät luõ hoå lang theo caùc con, maø tröôùc THAÀY cho moät boä thieát giaùp, caùc con bieát giöõ boä thieát giaùp thì laø con caùi cuûa THAÀY, ñeå bò caùm doã caén xeù thieát giaùp laø toâi moïi cuûa taø quaùi…”. Thieát giaùp ôû ñaây, chính laø ÑAÏO-ÑÖÙC vaäy.
Thi
Naøo con coù chí luyeän Ñôn hoaøn,
Thaønh töïu roài sao ñaëng nghóa an,
Vöôït khoûi soùng traàn ñöông buûa khaép;
Sieâng caàn ÑAÏO - ÑÖÙC môùi laø ngoan.
III. MOÁI TÖÔNG QUAN GIÖÕA LEÕ COÂNG BÌNH VAØ LOØNG ÑAÏO ÑÖÙC :
Veà phöông dieän Ñaïo ñöùc : phaûi hoäi ñuû Töø-bi, Baùc-aùi, Coâng-bình. Tieân khôûi laø Töø-bi, vì khoâng Töø-bi thì khoù Baùc-aùi, maø chaúng Baùc-aùi thì laøm sao thöïc hieän ñöôïc Coâng-bình moät caùch chí lyù theo Thaùnh nhaân ñöôïc.
Hôn nöõa phaûi xaû thaân vì Ñaïo. Xaû thaân khoâng laø huûy hoaïi, maø phaûi eùp mình trong khuoân khoå, tröôøng chay, giôùi saùt, luyeän taùnh, tu taâm, maø phaûi thöïc teá duïng laáy ÑÖÙC röôùi nhuaàn cho vaïn chuùng.
“Con oâi ! ÑAÏO ÑÖÙC nôi loøng,
Nghóa nhaân thaønh tín, hieäp trong luaân thöôøng.”
(Trích Chôn Truyeàn Huyønh-Ñaïo, q. thöôïng, trang 57)
Neáu Trí-Nhaân-Duõng cuûa NHO-GIAÙO; Bi-Trí-Duõng cuûa PHAÄT-GIAÙO; Chí-Linh, Chí-Dieäu (Volonteù) - Chí-Thieän, Chí-Myõ (Amour) - Toaøn-Tri, Toaøn-Naêng (Intellect) cuûa THOÂNG-THIEÂN-HOÏC, … vaø cuoái cuøng laø Töø-Bi - Baùc-AÙi - Coâng-Bình cuûa ÑAÏI-ÑAÏO TAM-KYØ PHOÅ-ÑOÄ cuõng chaúng khaùc naøo laø ba caùi “Ñaït Ñöùc” vaäy.
Vaø ñeå hieåu roõ theâm veà LEÕ COÂNG BÌNH vaø LOØNG ÑAÏO ÑÖÙC, chuùng ta cuøng nghe lôøi daïy cuûa ñöùc LYÙ GIAÙO-TOÂNG VOÂ-VI : “Laõo ñeå maét coi caùi Coâng bình phaøm cuûa chö Hieàn höõu giöõa Toøa Tam giaùo laø döôøng naøo. Laõo coøn laáy Coâng bình Thieâng-lieâng maø ñeå phöông cho moãi vò toäi nhôn caûi loãi laáy mình, aáy laø theå Loøng Töø-bi cuûa ñöùc CHÍ-TOÂN”.
Toùm laïi, moïi tín höõu Ñaïo Cao-Ñaøi khi ñöùng ôû vò trí laø coâng daân, laø con Roàng chaùu Tieân, chuùng ta phaûi luoân toân troïng vaø thöïc thi Hieán phaùp vaø Phaùp luaät nöôùc CHXHCNVN; ngoaøi ra chuùng ta coøn phaûi thöïc hieän cho baèng ñöôïc Ñaïo qui hay Hieán chöông haønh ñaïo ñaõ ñaêng kyù vôùi Nhaø nöôùc. Ñoù laø chuùng ta ñaõ thöïc hieän ñöôïc LUAÄT COÂNG-BÌNH ÑOÁI VÔÙI THEÁ GIAN. Coøn veà phöông dieän toân giaùo, chuùng ta laø tín höõu ÑÑTKPÑ thì phaûi luoân toân troïng vaø thöïc thi Phaùp chaùnh truyeàn - Taân luaät - Qui cheá cuûa Thaùnh sôû nôi mình haønh ñaïo. Vaø neáu thöïc hieän ñöôïc Luaät Coâng-bình aáy ñoái vôùi Nhôn sanh, ñoái vôùi Vaïn linh, töùc laø quyeàn cuûa CHÍ-LINH, chính laø LUAÄT COÂNG BÌNH THIEÂNG-LIEÂNG vaäy.
Ñoái vôùi Tinh Thaàn Ñaïo Ñöùc, duø laø coâng daân Vieät-Nam, laø tín höõu Ñaïo Cao-Ñaøi, vaø chuùng ta coøn laø con ngöôøi sinh soáng trong baàu khí quyeån cuûa tinh caàu 68 naày. Chuùng ta phaûi bieát thöông yeâu, cöu mang, ñuøm boïc, giuùp ñôõ baèng cuûa caûi vaät chaát hay coâng söùc cuûa mình cho taát caû vaïn linh sanh chuùng, duø löông hay giaùo, vaø muïc ñích cuoái cuøng laø höôùng ñeán caùc daân toäc treân toaøn caàu trong TÌNH THÖÔNG THEÁ GIÔÙI ÑAÏI ÑOÀNG, nhö lôøi ñöùc CHÍ-TOÂN haèng daïy :
“THAÀY xuoáng theá kyø ba Khai Ñaïo,
Ñem ba neàn toân giaùo thuyeát minh,
Döïng xaây chuû nghóa hoaø bình;
ÑAÏI-ÑOÀNG chaùnh lyù Ñaïo Huyønh phaùt höng”.
Laøm ñöôïc nhö vaäy thì moïi ngöôøi chuùng ta treân haønh tinh naày môùi xöùng ñaùng laø con caùi ngoan cuûa ñöùc CHÍ-TOÂN, coù ñaày ñuû LEÕ COÂNG BÌNH vaø TINH THAÀN ÑAÏO ÑÖÙC, chuyeån bieán traàn gian thaønh Thieân ñöôøng taïi theá hay coõi ñôøi TAÂN DAÂN MINH ÑÖÙC vaäy./.
TPHCM, Muøa Khai Ñaïo 23-08 Quyù-Muøi
Naêm thöù 79 (nhaèm thöù saùu, 19-09-2003)
Kính caån,
Chí-Ñaït
(khoâng bieát chuyeån sang font Unicode)
COÂNG-BÌNH vaø ÑAÏO-ÑÖÙC laø hai phaïm truø khaùc nhau, coâng
bình theå hieän veà lyù trí, nguyeân taéc; coøn ñaïo ñöùc phaûn aûnh veà tình caûm, loøng nhaân aùi, nhöng chuùng coù moái töông quan maät thieát vôùi nhau tuøy theo lónh vöïc, phöông dieän, tröôøng hôïp, hoaøn caûnh, … maø moïi ngöôøi chuùng ta coù theå vaän duïng ñi ñeán dieäu duïng ñeå thöïc haønh moät caùch toát ñeïp naêng löïc tinh thaàn aáy trong cuoäc soáng haèng ngaøy.
Chuùng ta taïm chia ra 2 phaàn :
* Leõ Coâng-bình. * Tinh thaàn Ñaïo-ñöùc.
I . LEÕ COÂNG-BÌNH : hay coâng baèng : Traûi qua khoâng bieát
bao ngaøn naêm, bao theá heä cho ñeán ngaøy nay, söï COÂNG-BÌNH luoân ñöôïc moïi ngöôøi toân troïng vaø xem noù nhö qui cuû chuaån thaèng hay khuoân vaøng thöôùc ngoïc. Vaäy vieäc xem troïng hai chöõ Coâng-bình aáy ñöôïc theå hieän ra sao ? Chuùng ta haõy cuøng nhau laàn löôït phaân tích.
a) COÂNG : coù nghóa laø chung khoâng rieâng cuûa ai, noù ñöôïc
theå hieän qua caùc töø nhö : coâng ích, coâng coäng, coâng ñoàng, coâng chuùng, coâng chöùng, coâng caùn, coâng quaû, v.v…
b) BÌNH : coù nghóa laø baèng phaúng, khoâng goà gheà, khoâng
cheänh leäch, noù ñöôïc theå hieän qua caùc töø nhö : bình ñaúng, bình quyeàn, bình dieän, bình daân, bình sanh, bình taâm, v.v…
Nhö vaäy, SÖÏ COÂNG-BÌNH hay LEÕ, LYÙ, TAÙNH, ÑÖÙC, LUAÄT,… COÂNG-BÌNH laø moät khaùi nieäm tieâu chuaån cuûa ñaïo ñöùc, ñoùng vai troø to lôùn trong yù thöùc veà chính trò xaõ hoäi ñoái vôùi caùc söï kieän lieân quan ñeán con ngöôøi, ñeán quoác gia vaø cao hôn nöõa laø quoác teá ñeàu phaûi coù caùi nhìn voâ tö, nhö nhau, baèng nhau, nghóa laø khoâng thieân vò, leäch laïc nghieâng qua moät beân. Coâng bình ñöôïc theå hieän qua caùc töø nhö : coâng minh, coâng lyù, coâng chaùnh, coâng phaùp, v.v…
Vaø muoán am hieåu moät caùch töôøng ïtaän LEÕ COÂNG-BÌNH, chuùng ta haõy trôû veà vôùi moät caâu truyeän töø thôøi Khai Ñaïo, nhö :
Vaøo khoaûng giöõa naêm AÁt-Söûu (1925) tröôùc thôøi kyø Khai Ñaïo Cao-Ñaøi coù coâ Vöông-Thò-Leã, ban ñaàu xöng teân laø Ñoaøn-Ngoïc-Queá thöôøng xuyeân giaùng cô veà taâm söï, daàn daàn thaân maät vaø ñaõ caûm hoùa caùc vò Tieàn boái nhieãm muøi ñaïo luùc naøo khoâng hay bieát, nhaát laø qua caùc aùng baøi thi vaên raït raøo tình caûm vaø voâ cuøng thaâm thuùy, yù nhò. Ñeán naêm 1929, khi hay tin thaân phuï laø Vöông-Quan-Traân (anh cuï Vöông-Quan-Kyø) qui lieãu, bò toäi ñoïa ôû AÂm phuû. Vöông-Thò-Leã, töùc Thaát Nöông (moät trong chín vò nöõ Phaät haàu caän ñöùc Dieâu-Trì Kim-Maãu) leùn boû Dieâu-Trì-Cung laëng leû xuoáng Dieâm ñaøi ñeå thöùc tónh cha neân ñaõ bò Ngoïc-Hö-Cung baét toäi.
Ñeå ñeàn ôn coâ Vöông-Thò-Leã ñaõ nhieàu coâng khoù nhoïc dìu daãn caùc vò Tieàn khai vaøo con ñöôøng Ñaïi-Ñaïo vaø coøn keát nghóa Tình huynh-muoäi, neân khi hay tin Thaát-Nöông bò toäi ñoái vôùi Ngoïc-Hö-Cung, phaïm Luaät Coâng-bình vì Hieáu ñaïo, neân ñöùc Hoä-Phaùp Phaïm-Coâng-Taéc cuøng caùc vò Hieäp-Thieân-Ñaøi ñaõ laøm Sôù vaên thænh nguyeän xin tha thöù toäi cho Thaát-Nöông. Ñöùc Chí-Toân bieát ñöôïc, lieàn phaân cöû ñöùc LYÙ GIAÙO-TOÂNG giaùng cô daïy cho chö vò Tieàn khai hieåu roõ veà luaät COÂNG BÌNH THIEÂNG-LIEÂNG qua baøi thi :
“Haõy giöõ chôn linh ñaëng troïn laønh,
Ngoïc - Hö toaøn ngöï ñaáng tinh anh,
Luaät ñieàu Coå-Phaät khoâng chöøa toäi,
Hình phaït Chí-Toân chaúng vò tình.
Chaùnh tröïc kinh oai loaøi giaû doái,
Coâng bình vöøa söùc keû chôn thaønh.
Muõi kim chaúng loït nay xöa haün;
Bieát sôï xin khuyeân caän thaän mình.”
Ñaõ laø con ngöôøi sinh ra treân coõi ñôøi naày laø phaûi chòu ñau khoå, ngay caû Thaát-Nöông laø moät vò nöõ Phaät khi ñaàu thai xuoáng traàn cuõng khoâng ngoaøi ñònh luaät aáy, nhôø vaäy maø tröôùc chaùnh dieän Toøa Thaùnh TAÂY-NINH, ñöùc Phaïm Hoä-phaùp môùi cho veõ caây caân Coâng-bình Thieâng-lieâng ñeå cho moïi tín höõu Cao-Ñaøi vaø vaïn linh sanh chuùng bieát maø töï giöõ laáy mình. Ñoù chính laø Saéc-lònh, laø Thieân ñieàu do ñöùc Thöôïng-Ñeá quaûn quyeàn vaäy !
Vaø ñeå kieåm chöùng laïi hai thôøi gian, khoâng gian, Boä phaän Hieäp-Thieân-Ñaøi khaùc nhau, vaø caùch nhau 40 naêm (1929-1968) nhöng quyeàn phaùp cuûa ñöùc CHÍ-TOÂN ban trao cho ñöùc LYÙ NHÖÙT TRAÁN OAI NGHIEÂM vaãn laø MOÄT ñöôïc theå hieän qua lôøi chaâu tieáng ngoïc, nhö :
“Baàn ñaïo thöôøng noùi, tröôùc CHÍ-TOÂN taát caû laø anh em, bình ñaúng, nhöng treân phöông dieän haønh söï caàn phaûi coù quy taéc, coù heä thoáng, coù khuoân vieân maãu möïc. Baàn ñaïo hoâm nay laø Giaùo-Toâng ÑÑTKPÑ chôù khoâng phaûi laø LYÙ THAÙI-BAÏCH thi töûu ñôøi Ñöôøng. Luùc naøo thi töûu thì khaùc, khi haønh söï phaûi trôû veà vôùi cöông vò cuûa ngöôøi haønh söï.”
(Trích Thaùnh giaùo Ngoïc-Minh-Ñaøi, 15-04 Maäu-Thaân).
Ñeán ñaây, xin môøi Quyù vò nghe theo lôøi trieát luaän veà Leõ Coâng-bình ñöôïc ñöùc VAÊN-TUYEÂN KHOÅNG-THAÙNH giaùng cô taïi Hoäi Thaùnh Trung-öông TAM-QUAN, ngaøy 15-06 Nhaâm-Daàn (1962) :
“ … Giôø nay Toân sö laâm ñaøn ñeå thuyeát trình trong chöông trình giaùo huaán tinh thaàn, tieáp theo ñeà taøi Thaäp nhò thöôøng chuyeån. Thuyeát ñoà Toân sö saép dieãn trình laø : ‘GIÖÕ LEÕ COÂNG BÌNH’.
Cöôøi … COÂNG-BÌNH laø moät yeáu toá ñònh laäp cuûa vuõ truï, hoùa sanh muoân loaøi vaïn vaät. Laø phöông dieäu cuûa nhôn sanh trong cô xöû theá ñeå thoï höôûng hoàng aân cuûa Taïo hoùa maø laäp thaønh chôn vò Thieâng-lieâng nôi coõi traàn gian. Ñöùc COÂNG-BÌNH luoân luoân toàn taïi trong vuõ truï vaø vaïn sanh.
Vì theá LEÕ COÂNG-BÌNH laø taát caû hình thöùc naày ñeán hình thöùc noï, trong coõi höõu theå cuõng nhö traïng thaùi sieâu hình ñeàu daáy ñoäng. Taát caû nhôn sanh töï coå chí kim ñeàu goäi nhuaàn ÑÖÙC COÂNG-BÌNH maø an cö laïc Ñaïo. Nhöng moãi moät laàn cô vaän bieán thieân nhôn taâm thay ñoåi laø LEÕ COÂNG-BÌNH bò aån taøn trong chôn lyù. Xeùt trong thôøi buoåi naày cuõng nhö bao thôøi ñaïi bieán thieân trong coõi Nhôn Hoaøng kim coå : Nguyeân do bôûi ngöôøi queân maát LEÕ COÂNG-BÌNH ñeå duïc taâm daáy ñoäng. Chæ bieát mình maø queân ngöôøi, do ñoù bieát bao nhieâu traïng thaùi thöông taâm dieãn ñaày trong bieán theå laøm cho chö linh hoàn ñaúng chuùng phaûi sa ñoïa vaøo nôi soâng meâ beå khoå, can thöôøng luaân lyù phai môø theo duïc voïng cuûa moãi moät lôùp ngöôøi ñieàu ñoäng.
LUAÄT COÂNG-BÌNH cuõng caàn neâu cao trong chöông Ñaïo ñeå giaùo truyeàn cho ñaúng chuùng sanh noi theo ñöôøng saùng maø thu hoài boån giaùc.
Thi baøi
COÂNG-BÌNH leõ phaûi muoân thu,
Laø phöông giaûi khoå traàn tuø theá gian.
Moät böûu thöùc Nhôn Hoaøng ñònh laäp,
Moät phaùp ñoà chieâu taâïp toaøn linh,
Söû ñôøi taïc daáu anh minh;
Khuoân Thieân ñieåm nhuaän aùnh Huyønh saùng soi.
COÂNG laø chaúng rieâng ñôøi tö vò,
BÌNH laø baèng baát yû, baát thieân,
Tyû nhö daây möïc noái lieàn,
Caùnh ñoøn nhaân söï thaúng nguyeân maïch loøng,…
Ñem Trieát luaän Taây Ñoâng söu taäp,
LUAÄT COÂNG-BÌNH cao laäp beân trong,
Theá gian quyù ñöôïc coõi loøng;
Vieäc mình khoâng muoán ñöøng mong trau ngöôøi.
Sau ñaây chuùng ta haõy cuøng nghe lôøi cuûa ñöùc CHÍ-BÖÛU
CHÔN TIEÂN giaùng ñaøn taïi MINH-KIEÁN-ÑAØI, ngaøy 15-06 Nhaâm-Tyù (1972) coù luaän veà LEÕ COÂNG BAÈNG nhö sau :
Phaûi laø chaân lyù, laø söï thaät, laø leõ ñuùng, laø vieäc thieän, laø ñieàu toát laøm neân maãu möïc cho cuoäc soáng naày.
Quaáy laø ñieàu sai, ñieàu nguî, söï giaû, söï doái goàm nhöõng caùi hö, caùi xaáu ôû trong sinh hoaït.
Nhöng moãi con ngöôøi ñeàu cho mình ñuùng, ñeàu noùi mình hay. Neáu goïi laø toát, thì toát ra sao ? toát ñeå laøm gì ? taát coù theå tìm ra manh moái.
Nhöõng keû troäm caép coù theå cho noù laø phaûi, nhöng roõ raøng ñieàu phaûi aáy chæ coù lôïi cho noù maø thoâi. Nhöõng keû cöôùp nöôùc coù theå cho noù laø ñuùng, nhöng chæ gaây neân khoå ñau, phieàn luïy cho bao nhieâu con ngöôøi. Nhö theá, ñieàu goïi laø ñuùng khoâng theå caên cöù nôi moät nhoùm ngöôøi giaøu oùc tö lôïi, naëng phaàn ích kyû; khoâng theå caên cöù ôû söï nguî bieän hay söï phoâ tröông, cuõng khoâng theå laø lyù leõ cuûa keû cöôøng quyeàn, baïo löïc. Maø phaûi nhaän raèng : Heã goïi laø phaûi, laø ñieàu ñoù hôïp vôùi caùi quyeàn lôïi ñoâng ñaûo nhôn sanh, hôïp vôùi quyeàn lôïi daân toäc, hôïp vôùi söï soáng cuûa caû xaõ hoäi. Coù laøm thì môùi coù aên, ñoù laø ñieàu phaûi, vì ai muoán soáng löông thieän cuõng ñeàu laøm vaäy, tröø keû baát löông thích soáng treân moà hoâi, xöông maùu keû khaùc. Choáng laïi keû maïnh haø hieáp keû yeáu laø phaûi, vì con ngöôøi khoâng theå ñeå cho keû maïnh haø hieáp keû yeáu, chaø ñaïp moïi ngöôùi, loäng haønh yû söùc muoán saùt haïi, tieâu dieät ai cuõng ñöôïc !
Leõ phaûi laø leõ coâng bình; coâng bình laø döïa treân caùi bình ñaúng, chaân chính, khoâng ai ñöôïc quyeàn yû theá tieàn baïc hay yû theá ñòa vò maø baét naït ai, haø hieáp ai, khoâng ai ñöôïc quyeàn khinh bæ hay loaïi boû ai. Ñoâi khi ñeå tröø nhöõng keû saâu daân moït nöôùc laøm haïi xaõ hoäi, moät taäp ñoaøn ngöôøi cuõng phaûi ra tay tröø khöû keû xaáu, keû quaáy ñeå cho ñoàng baøo yeân vui, ñoù cuõng laø thöïc hieän SÖÏ COÂNG BÌNH.
Coâng bình khoâng phaûi ai cuõng nhö ai, xaáu cuõng nhö toát, aùc cuõng nhö thieän, giaû cuõng nhö chaân; maø con ngöôøi phaûi yù thöùc ñöôïc : “Traû cho ñuùng möùc giaù trò maø moïi ngöôøi toát coù quyeàn ñöôïc höôûng, laøm cho moïi ngöôøi bò thieät thoøi ñöôïc höôûng söï ñeàn buø xöùng ñaùng”. Ñoù laø COÂNG BÌNH, laø LEÕ PHAÛI vaäy.
Ñoái laïi vôùi Coâng-bình laø baát coâng hay baát bình ñaúng.
Trong luùc, Hoaøng ñeá QUANG-TRUNG ñaïi thaéng quaân Maõn-Thanh xaâm löôïc baèng traän Ñoáng-Ña lòch söû, vaøo muøng 5 teát Kyû-Daäu ôû VN, thì taïi chaâu AÂu cuoäc Ñaïi caùch maïng cuûa Phaùp 1789 ñaõ noå ra chaán ñoäng caû theá giôùi. Giai caáp tö saûn ñaïi dieän cho nhöõng ngöôøi bò trò (= tö saûn, noâng daân, coâng nhaân, bình daân thaønh thò, …) ñaõ ñaáu tranh vôùi baát coâng choáng ñoái laïi cheá ñoä Phong kieán quyù toäc vaø Taêng löõ, vaø hoï ñaõ thaéng lôïi veû vang, xoùa boû BAÁT BÌNH ÑAÚNG xaõ hoäi cuûa nöôùc Phaùp noùi rieâng vaø laøm tieàn ñeà cho caùc cuoäc caùch maïng khaùc treân theá giôùi noùi chung.
Trong coâng cuoäc ñoåi môùi cuûa ñaát nöôùc ta vaø nhaân daân ta ñoøi hoûi phaûi phaùt huy cao ñoä veà naêng löïc tinh thaàn cuûa con ngöôøi VN veà trí tueä, ñaïo ñöùc, ñaåy maïnh coâng nghieäp hoaù, hieän ñaïi hoaù ñaát nöôùc, thöïc hieän hai nhieäm vuï chieán löôïc laø xaây döïng vaø baûo veä Toå quoác vì muïc tieâu “daân giaøu, nöôùc maïnh, xaõ hoäi coâng baèng, daân chuû, vaên minh”, laø moät söï nghieäp saùng taïo to lôùn cuûa nhaân daân ta. ÔÛ ñaây cho chuùng ta thaáy :
BÌNH ÑAÚNG trong söï hoäi nhaäp vôùi khu vöïc vaø caùc nöôùc treân theá giôùi, tieáp thu caùc thaønh töïu kinh teá, vaên hoùa, xaõ hoäi, khoa hoïc, kyõ thuaät, …, vaên minh cuûa nhaân loaïi ñoøi hoûi chuùng ta phaûi coù moät trình ñoä vaên hoaù töông öùng ñeå tieáp nhaän caùc thaønh töïu ñoù vaø laøm chuû ñöôïc quaù trình coâng ngheä ñeå coâng ngheä hoaù, hieän ñaïi hoaù ñaát nöôùc.
BÌNH ÑAÚNG giöõa söï hôïp taùc Nhaø nöôùc vaø nhaân daân cuøng laøm, thöïc hieän qua caùc coâng trình lôïi ích cho coäng ñoàng xaõ hoäi nhö : caàu ñöôøng, DN tö nhaân vaø DN Nhaø nöôùc, v.v… ñeàu coù quyeàn lôïi ngang nhau.
Vì vaäy, trong thôøi kyø môû cöûa, ñoåi môùi ñaát nöôùc, khi maø toaøn caàu hoùa trôû thaønh xu theá thôøi ñaïi vaø cuoäc caùch maïng khoa hoïc vaø coâng ngheä ñang phaùt trieån maïnh vaø lan roäng khaép theá giôùi. Caùc quoác gia, daân toäc, toå chöùc xaõ hoäi, … khoâng theå ñöùng ngoaøi hoaëc quay löng vôùi xu theá ñoù, maø phaûi tieán leân hoäi nhaäp vaøo traøo löu chung treân TINH THAÀN BÌNH ÑAÚNG cuûa nhaân loaïi.
II. TINH THAÀN ÑAÏO ÑÖÙC : ñöôïc giaûi thích nhö sau :
a) TINH THAÀN : laø toång theå noùi chung nhöõng yù nghó,
tình caûm, v.v… nhöõng hoaït ñoäng thuoäc veà ñôøi soáng noäi taâm cuûa con ngöôøi.
(Theo töø ñieån Tieáng Vieät cuûa Minh Taân - Thanh-Nghi, 1998)
b) ÑAÏO : theo nghóa ñen laø con ñöôøng, maø con ñöôøng
ñöôïc khai hoaù, ñöôïc xaây ñaép thaønh loái ñi ñeå moïi ngöôøi deã daøng löu thoâng.
Theo nghóa boùng, Ñaïo laø moät toång theå to lôùn bao la voâ taän, khoâng coù giôùi haïn cuûa khoâng gian laãn thôøi gian, maø khi caàn nhoû thì noù laø moät ñieåm cöïc nhoû. Trong laõnh vöïc tu haønh chöõ Ñaïo thöôøng ñöôïc duøng nhö : ñaïo lyù, ñaïo ñöùc, ñaïo haïnh, ñaïo phaùp, haønh ñaïo, thaønh ñaïo, v.v… ngoaøi ra, noù coøn ñöôïc theå hieän qua caùc töø nhö : laõnh ñaïo, xích ñaïo, huyønh ñaïo, ñaïo luaät, ñaïo dieãn, v.v…
Chuùng ta laàn löôït hoïc taäp chöõ Ñaïo cuûa Ôn Treân vaø Coå nhaân, nhö :
Ñeå tìm hieåu veà chöõ Ñaïo, ñaàu tieân chuùng ta nghe lôøi cuûa Hoaøi-Chôn trong taïp chí ÑAÏI-ÑOÀNG, quyeån 5, xb 1938, trang 2-5, coù ñaêng : “Chöõ ÑAÏO do chöõ THUÛ vaø chöõ XÖÔÙC hieäp thaønh. Thuû nghóa laø ñaàu, laø tröôùc heát; Xöôùc nghóa laø vaän chuyeån. Vaäy Ñaïo laø vaät coù ñaàu tieân, roài vaän chuyeån maø sanh ra vaïn vaät”.
Ñeå coù kieán thöùc roäng hôn veà chöõ Ñaïo chuùng ta tìm hieåu qua quyeån ÑAÏO-KINH cuûa Nguyeãn-Höõu-Ñaéc, xb 1950, trang 68-69, coù vieát :
ÑAÏO : laø Hö voâ (l’Absolu). Ñaïo laø caùi Khoâng, caùi im laëng.
· Ñaïo giaùo : goïi laø Nhöùt ñieåm nguyeân khí (Logos)
· Phaät giaùo : laø caùi Tröïc giaùc (Intuition).
· Nho giaùo : goïi laø Ñöôøng chí thieän ( la voie par excellence).
· Thaàn ñaïo (Shinto): ôû Nhaät baûn , goïi laø Hö voâ (l’Absolu).
· Ñaïo Phöông Taây : Nguyeân khí ñoäc nhöùt (Oeos).
· Ñaïo Thieân Chuùa : Chôn linh tuyeät ñích (Aoâyoc).
· Ñaïo Cao-Ñaøi : Nguyeân khí Thaùi-Cöïc (Verbum).
ÑAÏO laø thoaït kyø thuûy thì khoâng coù gì caû, bôûi caùi khoâng maø thaønh ra caùi coù; roài do caùi coù ñoù, laäp thaønh ra muoân vaät, nghóa laø tröôùc heát laø khoâng, roài töï nhieân thaønh ra moät vaät Ñoäc-nhaát trong khoaûng khoâng gian, do vaät Ñoäc-nhaát aáy maø sanh ra muoân vaät trong vuõ truï. Vaät Ñoäc-nhaát aáy khoâng bieát goïi teân gì, taïm ñaët teân noù laø ÑAÏO.
ÑAÏO laø vaät töï nhieân hoån thaønh ra tröôùc khi chöa coù Trôøi Ñaát, môø môø, mòt mòt, im laëng moät mình trong khoaûng khoâng gian; ôû ñaâu cuõng coù maø bao giôø cuõng theá. Khoâng suy vieãn, khoâng hao moøn chuùt naøo; maø muoân vaät trong vuõ truï cuõng bôûi ñoù maø sanh ra caû. Do caùi taùnh ñôn nhöùt cuûa Ñaïo maø sanh aâm döông, töùc laø Trôøi Ñaát. Caùi taùnh ñôn nhöùt aáy thaät laø linh hoaït.
Trôøi coù noù môùi saùng, Ñaát coù noù môùi vöõng, Thaàn coù noù môùi thieâng, vaïn vaät coù noù môùi sinh toàn ra maõi maõi.
Vaø theo Ñaïo Hoïc AÙ-Ñoâng giaûi nghóa thì chöõ Ñaïo laø do chöõ TAÅU
vaø chöõ THUÛ hieäp laïi.
THUÛ nghóa laø sô khôûi ñaàu tieân, tröôùc heát.
TAÅU nghóa laø chaïy, vaän haønh trong moái Ñaïo.
Vaäy thì ÑAÏO laø coäi nguoàn cuûa vuõ truï, laø lyù ñoäc nhöùt, töùc laø khí Hö-voâ cuûa Thaùi-Cöïc, Voâ ñoäng maø cuõng laø Höõu ñoäng nöõa.
Coù ngöôøi laàm töôûng raèng ñoái vôùi caùi tieáng baát ñoäng tröôøng toàn coù theå goïi laø ÑAÏO, chôù coù deø ñaâu chöõ ÑAÏO laø gom chung caû, daàu cho baát ñoäng hay höõu ñoäng cuõng laø ÑAÏO heát.
Ñeán ñaây, chuùng ta haõy nghe lôøi cuûa Hoøa thöôïng Phaät-AÁn vôùi ñeà taøi : Ñaïo laø gì ? ñaêng trong nguyeät san ÑAÏO ÑÔØI, xb 1953, trang 11, nhö sau :
“Phaät-Thaùnh-Tieân caùi teân taïm, goïi laø Ñaïo,… khieán cho ngöôøi deã
hieåu, vaø ñeå phaân bieät nhöõng leõ chaùnh taø, chôn giaû, chôù “Ñaïo” khoâng coù “teân” neân khoâng coù hình traïng nhö taát caû söï vaät ôû theá gian”.
“Ñaïo coù theå noùi ra ñöôïc laø khoâng phaûi Chôn Ñaïo”.
Bôûi vì Ñaïo laø chôn lyù tuyeät ñoái. Noù bao la vuõ truï, khaép caû hö khoâng; Ñaïo sanh ra Trôøi Ñaát, Ñaïo sanh ra muoân loaøi vaïn vaät. Ñaïo khoâng lôùn, khoâng nhoû; khoâng xöa, khoâng nay; khoâng gaàn, khoâng xa; khoâng cao, khoâng thaáp; khoâng coù maø cuõng khoâng khoâng. Nhöng choã naøo cuõng coù Ñaïo.
Coù ngöôøi hoûi ñöùc Thích-Ca : “Ñaïo laø gì ?”. Ngaøi xem caên cô cuûa tuøy ngöôøi maø traû lôøi : “Ñaïo laø Chaân nhö, Phaät taùnh. ÑaÏo laø Boà-ñeà, Nieát-baøn”.
Ñöùc Khoång-Töû giaûng cho caùc ñoà ñeä nghe veà chöõ Ñaïo : “Ñaïo laø Thaùi-Cöïc, Ñaïo laø Thieân-lyù”.
Coøn ñöùc Laõo-Töû thì noùi raèng : “Ñaïo laø Coác Thaàn. Ñaïo laø nguoàn coäi sanh ra vuõ truï, vaïn vaät”.
Chuùng ta nhaän thaáy caùch giaûng luaän Ñaïo lyù cuûa ba vò Ñaïi Thaùnh-Nhôn, maëc duø danh töø coù khaùc nhau, chôù keát quaû ñeán choã : “CUØNG LYÙ, TAÄN TAÙNH” thì caû ba Vò cuõng ñaày ñuû leõ nhieäm maàu nhö nhau caû.
Tieáp ñeán quyeån DÖÔÕNG-CHÔN-TAÄP, xb 1957, trang 6-7, coù ghi :
“ÔÛ trong khoaûng Trôøi Ñaát naày, con ngöôøi muoán laøm vieäc veû vang
ñeä nhöùt, thì coù chi baèng ñoïc saùch. Coøn ôû trong haïng ngöôøi ñoïc saùch, maø muoán neân moät böïc cao thöôïng toùt vôøi, thì chi baèng hoïc ÑAÏO”.
Chaâu Töû noùi raèng: “Ñoïc saùch laø ñeå caàu Ñaïo, chaúng vaäy thì ñoïc laøm
gì ? Chôù hoïc maø thi cöû (*) laø vieäc ngoaøi phaän söï, taát tieác cho söï hoïc aáy laøm hö bieát bao nhieâu ngöôøi ta !”
Vaø Ñaïo-ñöùc kinh coù daïy : “Thöôïng só vaên ñaïo caàn nhi haønh chi, trung só vaên ñaïo nhöôïc toàn nhöôïc vong, haï só vaên ñaïo ñaïi tieáu chi : baát tieáu baát tuùc dó vi Ñaïo”. Nghóa laø : “Ngöôøi thöôïng só nghe Ñaïo thì aân caàn laøm theo, ngöôøi trung só nghe Ñaïo nhö nhôù nhö queân (khoâng chuû yù laém), keû haï só nghe Ñaïo thì cöôøi lôùn leân : neáu chaúng cöôøi thì ñaâu ñuû goïi laø Ñaïo (vì Ñaïo raát khoù, chaúng phaûi boïn taàm thöôøng maø hieåu ñöôïc)”.
Xin ñieåm qua moät soá Thaùnh giaùo trong ÑÑTKPÑ daïy chöõ ÑAÏO :
· Ñöùc Ngoâi Hai Giaùo Chuû Ngoâ-Minh-Chieâu giaùng cô taïi Nam-
Thaønh Thaùnh thaát, ngaøy 13-02 Bính-Ngoï (1966) daïy nhö sau :
“…..Töø thuôû chöa döïng neân Trôøi Ñaát, ôû trong khoaûng khoâng gian coù moät khoái khí thanh môø mòt yeân laëng troáng khoâng maø vaãn vaàn vaàn khaép choán. Trong khoái aáy coù moät ñieåm saùng, ñoù laø LYÙ, maø cuõng laø ngoâi THAÙI-CÖÏC, Lyù bieán hoùa aâm döông. AÂm döông ngöng tuï taïo thaønh Caøn-khoân vaïn vaät. LAÕO-TÖÛ taïm goïi laø ÑAÏO. Vì söï cao sieâu maàu nhieäm bieán hoaù voâ cuøng, göôïng keâu laø Ñaïi-Ñaïo. Lyù laø Ñaïi-Ñaïo, Lyù Ñaïo hay laø Ñaïo lyù vaãn ôû khaép moïi nôi”.
· Ñöùc Nhò-Traán Oai Nghieâm giaùng cô taïi Thoâng-Thieân-Hoïc, Phuù-Nhuaän, ngaøy 01-04 Ñinh-Muøi (1967) daïy :
“…..Chính vì khoâng hieåu ñaâu laø chaùnh, ñaâu laø taø, chi neân ñaõ khoâng tìm ñaâu laø loái thoaùt, maõi laån quaån loanh quanh nhö kieán boø mieäng chaäu, trong baùnh xe luaân, khoâng tìm ra chaùnh ñaïo, haàu thaúng ñöôøng ngay loái maø hieäp veà vôùi Ñaïo”.
Ñaïo ñaõ döôõng duïc quaàn sanh, maø chính nhaân loaïi khoâng tìm ra leõ Ñaïo.
Ñaïo ôû ñaâu ? Coù phaûi ôû Thieân ñöôøng hay Cöïc laïc hoaëc ôû Taây phöông Phaät ?, hay Ñaïo ôû nôi non cao hang thaåm, bieån roäng röøng saâu hay Ñaïo ôû nôi Chuøa Thaát, Thaùnh ñöôøng cuøng Am töï ?”.
· Theo lôøi daïy cuûa ñöùc Vaïn-Haïnh Thieàn-Sö giaùng cô ñeâm 04-09 Quyù-Söûu taïi Minh-Lyù Thaùnh Hoäi, thì : “Chöõ Ñaïo khoâng ai laøm sao ñònh nghóa roõ raøng baèng ngoân töø, theá neân phaûi taïm möôïn ngoân töø ñeå dieãn taû dìu daét nhau ñi suoát ñöôïc nhöõng ñoaïn ñöôøng ñoù roài töï nhieân moïi ngöôøi phaùt hueä. Töø choã phaùt hueä ñoù, taâm linh caûm öùng vôùi caùc ñaáng Thieâng-Lieâng, nhôø söï daét dìu chæ daãn trong choã maëc maëc, hö hö, aûo aûo choán tònh phoøng maø tìm ñöôïc veà nôi queâ xöa vò cuõ. Neáu haønh giaû ñaõ ñeán möùc ñoù roài thì coù caàn chi Phaät Tieân giaùng cô daïy Ñaïo, caàn chi ñeán vieäc hoïc hoûi giaùo lyù töø quyeån naày sang quyeån khaùc. Luùc baáy giôø goïi laø VOÂ TÖÏ CHÔN KINH. Yeán saùng ñaïo töø nôi taâm aån maø neân. Coøn chöõ ñaïo luùc baáy giôø khoâng goïi Ñaïo nöõa. Noù chæ laø con soá khoâng maø thoâi”.
Thi
“Ñaïo taïi taâm trung chaúng phaûi xa,
Thöïc haønh quyeát chí seõ tìm ra,
Phaät, Tieân, Thöôïng-Ñeá khoâng xa laém;
Xa hoaëc ñöôïc gaàn cuõng bôûi ta”.
· Ñöùc Thöôïng Toaø Giaùo Chuû Quan AÂm Boà Taùt giaùng cô taïi Nam-
Thaønh Thaùnh thaát, ngaøy 20-01-1973 daïy :
“…. Ñaïo hoùa töø khi Voâ-cöïc ñeán nay, bieát bao nhieâu laø Xieån, Trieät theo ñuoåi ñeå thi nhau trong ñaïo. Neân nhöõng böïc vaên chöông loãi laïc, bieát bao trang hoïc vaán uyeân thaâm, nhöng maø, hoïc vaán uyeân thaâm laø hoïc vaán, taøi ba loãi laïc laø taøi ba loãi laïc, coøn Ñaïo vaãn laø Ñaïo töï nhieân. Khoâng bao giôø hoïc cao laøm ñöôïc Ñaïo cao. Coù ñöôïc chaêng, chæ ôû nhöõng thaønh phaàn thaät taâm maø thoâi. Neáu nhöõng böïc hoïc thöùc ñôøi cao maø thaät taâm haønh Ñaïo thì caøng chôn lyù voâ bieân. Song raát thieåu soá, laø vì nhöõng böïc naày hay ngaïo maïn töï kieâu ñoái vôùi Thieâng-lieâng. Theá neân ña soá “thieåu vi taâm ñaïo”, daàu coù chæ cöôïng caàu roài laâu ngaøy sanh phaù ñaïo khieán kyø naày phaûi gaëp cô Tuyeån”. (Trích NGOÏC-KINH ÑAÏI-ÑAÏO, quyeån 2, trang 105)
· Vaø sau cuøng, chuùng ta haõy laéng taâm nghe lôøi huaán töø cuûa ñöùc CHÍ-TOÂN giaûng veà chöõ ÑAÏO :
“Ñaïo laø gì ?” Ñaïo laø Hö voâ chi khí, Ñaïo raát nhieäm maàu saâu kín cao sieâu. Tröôùc khi chöa coù Trôøi Ñaát, ñaõ coù Ñaïo. Vaäy Ñaïo ñaõ taïo döïng neân Caøn Khoân Voõ Truï, hoaù sanh vaïn vaät muoân loaøi. Muoân loaøi vaïn vaät phaûi thoï baåm khí Hö voâ maø sanh hoùa maõi maõi.
Ñaïo aáy ai laøm chuû ? HOÀNG-QUAÂN LAÕO-TOÅ laøm chuû noù (coù caâu : Hoàng-Quaân Laõo-Toå hoùa phaân Trôøi), vì ñaõ chuyeån phaùp luaân maø saûn taïo muoân loaøi. Ñaïo sanh Trôøi Ñaát. Trôøi Ñaát cuõng phaûi döôùi quyeàn cuûa Leõ Ñaïo. Ñaïo beàn vöõng hoaøi, khoâng bao giôø hö hoaïi ñöôïc. Caùc con khoâng neân giôø khaéc naøo xa noù; coøn noù thì soáng, xa noù thì cheát. Caùc con nghe :
“Ñaïo maàu saûn taïo Caøn Khoân,
Hö voâ chi khí, CHÍ-TOÂN chöôûng quyeàn;
Hoùa sanh Phaät-Thaùnh-Thaàn-Tieân,
Muoân loaøi vaïn vaät löu truyeàn thæ chung.
Ñaïo voâ taän, Ñaïo voâ cuøng,
Ñaïo laø meï ñeû khaép chung muoân loaøi.
Ñaïo phaân ngoâi thöù Tam Taøi,
Ñaïo chaâu vi ñoä traàn ai vöõng vaøng.”, ….
“… AÂm döông laø caùi phaùp nhieäm maàu, saâu kín Thieân cô. Coù caâu :
“Nhöùt aâm nhöùt döông chi vi Ñaïo”. AÂm döông aáy hieäp nhöùt thì phaùt khôûi Caøn Khoân. Khí aâm cöôùp moät phaàn chôn döông cuûa ngoâi Kieàn, Kieàn môùi hoaù ra Ly (Ly laø Thaùi-Döông : maët nhöït), Khoân ñaëng chôn döông bieán thaønh Khaûm (Khaûm laø Thaùi-AÂm : maët nguyeät). …….”
b) ÑÖÙC : töùc laø caùch cö xöû, thaùi ñoä toát ñeïp hôïp vôùi ñaïo lyù.
Noù thöôøng theå hieän qua caùc töø nhö : Ñöùc taùnh, Ñöùc tin, Ñöùc ñoä, Ñöùc naêng, Ñaïo ñöùc, Phöôùc ñöùc, Laäp ñöùc, v.v… Ví duï nhö : Nguõ ñöùc (caên baûn) : Nhaân, nghóa, leã, trí, tín.
Theo quyeån Döôõng-Chôn-Taäp, trang 107-108 coù giaûi roõ : “Muoán
haønh coâng phu nhaäp ñöùc (vaøo coõi ñöùc haïnh) tröôùc heát phaûi bieát cô vi (= laø caùi tieân trieäu môùi phaùt raát nhoû nheïm. Cô vi ôû trong taâm ngöôøi). Muoán haønh coâng phu suøng ñöùc (quí troïng ñöùc haïnh) , tröôùc phaûi giöõ thaønh yù. Muoán haønh coâng phu tu ñöùc (trau söûa ñöùc haïnh), tröôùc phaûi caûi veà laønh.
Thaùnh nhaân noùi raèng : “Xaù ñöùc chi nguyeân tæ ö xích töû” nghóa laø : “Caùi goác chöùa ñöùc tæ nhö con ñoû. Con ngöôøi, khi ban sô, ai laïi khoâng phaûi laø con ñoû ? Chæ tröø cho saïch heát taäp nhieãm, trôû laïi con ñoû khi ban sô, laøm ñöôïc baáy nhieâu laø troïn ñöùc cuûa Thaùnh nhaân”.
Trí - Nhaân - Duõng : laø ba caùi “ñaït ñöùc” (= laø caùi lyù xöa nay thieân haï ñoàng ñaëng nhö nhau) cuûa thieân haï. Boû ba thöù naày ra maø noùi ñöùc, töùc laø boäi ñöùc (traùi vôùi ñöùc).
Ngöôøi ñôøi xöa, moãi laàn giaän, laøm cho thieân haï yeân. Ta cuõng
laáy caùi giaän aáy maø laøm cho taâm mình yeân, môùi goïi laø ñaïi duõng. Duõng phaûi coù trí trôï söùc, coù nhaân laøm cho ñeán thaønh coâng. Trí nghóa laø giaùc maø giaùc khoâng meâ. Nhaân nghóa laø thuaàn maø khoâng taïp. Ba thöù naày phaûi cho ñuû môùi laø chí ñöùc. Chí ñöùc ñöôïc laäp thaønh thì Ñaïi-Ñaïo môùi ngöng kieát (tuï maø khoâng rôøi raïc, yù noùi keát quaû toát).
Ñöùc Khoång-Töû noùi :“Cöù ö ñöùc”. Cöù nghóa laø coá chaáp (naém chaët), ñöøng ruûn chí ngaõ loøng. Coù caùi taùnh naày thì moät laàn ñaëng vieäc chi laø ñaëng luoân luoân, chaúng khi naøo sôï maát. Coá chaáp laâu roài quen, quen thì töï ñoåi ra nhaân.
Chaâu-Ñöùc noùi : “Ñöùc laø ñaéc (ñaëng). Ñaéc laø haønh ñaïo coù sôû ñaéc trong taâm.
Ngöôøi tín höõu Ñaïo Cao-Ñaøi neáu khoâng tu thaân, laäp ñöùc, thì chaúng khaùc nhö ngöôøi hoa tieâu khoâng la baøn ñeå ñieàu khieån con taøu tröôùc truøng döông daäy soùng.
Vaäy moïi ngöôøi chuùng ta phaûi thöïc hieän cho baèng ñöôïc : leõ coâng bình trong thaân taâm mình vaø theo luaät phaùp ñaïo & ñôøi, beân caïnh taám loøng ñaïo ñöùc thöông yeâu, vaø nhaát laø khoâng ngöøng naâng cao trí tueä ñeå hoøa hôïp vôùi luaät tieán hoaù cuûa ñöùc Thöôïng-Ñeá. Coù laøm ñöôïc nhö vaäy, thì haønh trình cuûa moät kieáp ngöôøi ñöôïc höôûng ÑÖÙC, qua noäi dung baøi thi cuûa ñöùc LYÙ ÑAÏI-TIEÂN-TRÖÔÛNG giaùng daïy, nhö :
Ñöùc laønh che chôû luùc nguy tai,
Ñöùc lôùn höôûng an buoåi haäu lai,
Ñöùc caû caûm thoâng ngöôøi kính phuïc,
Ñöùc cao hoùa ñoä keû laàm sai,
Ñöùc aâm nhôø bôûi coâng tu luyeän,
Ñöùc taùnh do nôi söï thaúng ngay.
Ñöùc hieäp Ñaïo maàu neâu saùng toû;
Ñöùc nhieàu aûnh höôûng ñöôïc beàn dai.
Coù caâu : “Ñöùc naêng thaéng soá” = “Phöôùc ñöùc thaéng soá”.
Nhö vaäy TINH THAÀN ÑAÏO ÑÖÙC laø gì ?
TINH THAÀN ÑAÏO ÑÖÙC laø moät phaïm truø tröøu töôïng trong khoa Ñaïo-ñöùc hoïc. TTÑÑ chæ coù ñöôïc trong con ngöôøi coù taám loøng nhaân nghóa, thaønh tín, thuûy chung, vaø thoâng thöôøng nhaân toá ñoù ñöôïc un ñuùc trong moät gia ñình thuaàn tuùy ñaïo ñöùc. Tuy nhieân, TTÑÑ cuõng coù theå coù trong moät gia ñình phi hay voâ ñaïo ñöùc. Tröôøng hôïp ngoaïi leä naày laø do Hoùa-Coâng an baøi, vaø phaân coâng trong söï ñoàng caûm cuøng vôùi söï tình nguyeän cuûa moät nguyeân caên linh vò muoán cöùu roãi gia ñình, gioøng toäc , quoác gia, …. cuûa moät kieáp ngöôøi ñaõ mang maøu da, saéc toùc bôûi moät daân toäc naøo ñoù.
Ví duï nhö : Truyeän tích Ngu-Thuaán trong Nhò thaäp töù hieáu. Chaøng Thuaán ñaõ cöùu roãi ñöôïc cha mình khoûi toäi chuû möu saùt nhaân, meï keá vaø em (con keá maãu) khoûi toäi ñoàng phaïm gieát ngöôøi. Haù chaúng phaûi ñöùc ñoä cao daøy hay sao ? Chaúng nhöõng Thuaán khoâng oaùn giaän traû thuø nhöõng keû coù taâm ñòa xaáu, maø traùi laïi vôùi taám loøng bao dung, vò tha. Ñöùc ñoä lôùn nhö theá, Thuaán ñaõ caûm hoùa ñöôïc loaøi vaät vaø muoân ngöôøi, ñeán noãi vua Nghieâu caûm phuïc, khoâng truyeàn ngoâi vua cho con maø laïi daønh cho Thuaán, vaø veà maët taâm linh, Thuaán cuõng ñaõ laøm caûm ñoäng ñeán trôøi xanh.
Vöøa qua, cuoäc chieán tranh khoâng caân söùc giöõa Iraq vôùi lieân quaân Myõ-Anh, vaøo thaùng 4/2003 . Ñoù laø moät söï kieän lòch söû thaät laø BAÁT COÂNG vì nhieàu nöôùc maïnh hieáp moät nöôùc yeáu, neân Hoäi ñoàng baûo an LHQ vaø nöôùc caùc Nga, Phaùp, Ñöùc, Trung quoác, Cuba, Singapore,Vieät-Nam, … leân tieáng uûng hoä nhaân daân vaø ñaát nöôùc Iraq, nôi coù neàn vaên minh coå ñaïi. Ñoù laø baûo veä Quyeàn Bình Ñaúng cuûa moät daân toäc, moät quoác gia trong coäng ñoång theá giôùi. Vaø sau cuoäc chieán tranh aáy, caùc toå chöùc nhaân ñaïo nhö : CTÑ quoác teá, Y teá WHO, UNESCO cuûa LHQ, … ñaõ doác heát söùc ñeå lo cöùu trôï giuùp ñôõ nhaân daân Iraq phuïc hoài vaø xaây döïng laïi ñaát nöôùc. Thì ñaây, chính laø Taám Loøng Ñaïo Ñöùc Nhaân AÙi giöõa quoác gia vôùi quoác gia, giöõa con ngöôøi vôùi con ngöôøi.
Thi
“ÑAÏO tuy ñònh nghóa khaép muoân phöông,
Caên baûn laøm ñaàu moät chöõ THÖÔNG,
Thöông chuùng, thöông mình, thöông taát caû;
Thì ñem Chôn - Ñaïo sôùm hoaèng döông”.
VAÏN-HAÏNH THIEÀN SÖ
TINH THAÀN ÑAÏO ÑÖÙC bao goàm töø : Gieo maàm ñaïo ñöùc, Giaùo duïc ñaïo ñöùc, Xaây döïng neàn taûng ñaïo ñöùc, Tö caùch ñaïo ñöùc, Haønh ñoäng ñaïo ñöùc, quan troïng hôn heát Truyeàn thoáng ñaïo ñöùc ñeå coù moät Ñôøi soáng ñaïo ñöùc… maø xuaát phaùt ñieåm laø do TAÁM LOØNG ÑAÏO ÑÖÙC. Ñaõ coù taám loøng ñaïo ñöùc thì luoân ñöôïc vaïn linh sanh chuùng yeâu meán kính troïng, vaø teân tuoåi saùng maõi vaø soáng maõi muoân ñôøi.
Ñeå hieåu moät caùch töôøng taän veà hai chöõ “Ñaïo ñöùc”, chuùng ta haõy doác loøng thaønh nghe theo lôøi daïy cuûa ñöùc NGOÏC-HOAØNG THÖÔÏNG-ÑEÂ :
“ÑAÏO-ÑÖÙC phaûi ñi moät caëp. Ñaïo laø döông, Ñöùc laø aâm. AÂm döông
phaûi töông caûm töông öùng, ñieàu hoaø môùi thaønh ñaëng.
Con ngöôøi phaûi bieát ñöôøng Thieân lyù, lo tu haønh quaøy böôùc trôû laïi choã boån nguyeân, nöông phaùp Ñaïo maø luyeän taùnh tu taâm, duøng ñöùc caû söûa mình neân haïnh toát.
Ngöôøi phaûi coù Ñaïo nhöng phaûi laøm cho ñaïo roäng lôùn theâm ra. Chôù ñaïo khoâng theå laøm cho ngöôøi roäng lôùn ñaëêng.(Nhôn naêng hoaèng ñaïo, ñaïo baát hoaèng nhôn).
Ñaïo ñöùc laø caùi khuoân maãu ñeå cho loaøi ngöôøi phaûi nöông ñoù maø söûa mình ñaëng môû trí hoaù thoâng minh saùng suoát, hoaøn toaøn taùnh caùch cho ñeán chí thieän chí myõ. Chôù con ngöôøi maø boû ñaïo ñöùc ñi roài naøo khaùc chi keû quaùng-laøng, caëp nhaõn quang môø toái, coù bieát ñöôøng naøo maø ñi cho khoûi sa haàm sæa hoá ?
Maø heã ñaõ boû ñaïo döùc, töùc muø quaùng chaïy theo con ñöôøng danh lôïi tình quyeàn nghóa laø theo ma vöông, aùc quæ, neân ñöùc Chí-Toân haèng daïy : “… THAÀY ñaõ thaû moät luõ hoå lang theo caùc con, maø tröôùc THAÀY cho moät boä thieát giaùp, caùc con bieát giöõ boä thieát giaùp thì laø con caùi cuûa THAÀY, ñeå bò caùm doã caén xeù thieát giaùp laø toâi moïi cuûa taø quaùi…”. Thieát giaùp ôû ñaây, chính laø ÑAÏO-ÑÖÙC vaäy.
Thi
Naøo con coù chí luyeän Ñôn hoaøn,
Thaønh töïu roài sao ñaëng nghóa an,
Vöôït khoûi soùng traàn ñöông buûa khaép;
Sieâng caàn ÑAÏO - ÑÖÙC môùi laø ngoan.
III. MOÁI TÖÔNG QUAN GIÖÕA LEÕ COÂNG BÌNH VAØ LOØNG ÑAÏO ÑÖÙC :
Veà phöông dieän Ñaïo ñöùc : phaûi hoäi ñuû Töø-bi, Baùc-aùi, Coâng-bình. Tieân khôûi laø Töø-bi, vì khoâng Töø-bi thì khoù Baùc-aùi, maø chaúng Baùc-aùi thì laøm sao thöïc hieän ñöôïc Coâng-bình moät caùch chí lyù theo Thaùnh nhaân ñöôïc.
Hôn nöõa phaûi xaû thaân vì Ñaïo. Xaû thaân khoâng laø huûy hoaïi, maø phaûi eùp mình trong khuoân khoå, tröôøng chay, giôùi saùt, luyeän taùnh, tu taâm, maø phaûi thöïc teá duïng laáy ÑÖÙC röôùi nhuaàn cho vaïn chuùng.
“Con oâi ! ÑAÏO ÑÖÙC nôi loøng,
Nghóa nhaân thaønh tín, hieäp trong luaân thöôøng.”
(Trích Chôn Truyeàn Huyønh-Ñaïo, q. thöôïng, trang 57)
Neáu Trí-Nhaân-Duõng cuûa NHO-GIAÙO; Bi-Trí-Duõng cuûa PHAÄT-GIAÙO; Chí-Linh, Chí-Dieäu (Volonteù) - Chí-Thieän, Chí-Myõ (Amour) - Toaøn-Tri, Toaøn-Naêng (Intellect) cuûa THOÂNG-THIEÂN-HOÏC, … vaø cuoái cuøng laø Töø-Bi - Baùc-AÙi - Coâng-Bình cuûa ÑAÏI-ÑAÏO TAM-KYØ PHOÅ-ÑOÄ cuõng chaúng khaùc naøo laø ba caùi “Ñaït Ñöùc” vaäy.
Vaø ñeå hieåu roõ theâm veà LEÕ COÂNG BÌNH vaø LOØNG ÑAÏO ÑÖÙC, chuùng ta cuøng nghe lôøi daïy cuûa ñöùc LYÙ GIAÙO-TOÂNG VOÂ-VI : “Laõo ñeå maét coi caùi Coâng bình phaøm cuûa chö Hieàn höõu giöõa Toøa Tam giaùo laø döôøng naøo. Laõo coøn laáy Coâng bình Thieâng-lieâng maø ñeå phöông cho moãi vò toäi nhôn caûi loãi laáy mình, aáy laø theå Loøng Töø-bi cuûa ñöùc CHÍ-TOÂN”.
Toùm laïi, moïi tín höõu Ñaïo Cao-Ñaøi khi ñöùng ôû vò trí laø coâng daân, laø con Roàng chaùu Tieân, chuùng ta phaûi luoân toân troïng vaø thöïc thi Hieán phaùp vaø Phaùp luaät nöôùc CHXHCNVN; ngoaøi ra chuùng ta coøn phaûi thöïc hieän cho baèng ñöôïc Ñaïo qui hay Hieán chöông haønh ñaïo ñaõ ñaêng kyù vôùi Nhaø nöôùc. Ñoù laø chuùng ta ñaõ thöïc hieän ñöôïc LUAÄT COÂNG-BÌNH ÑOÁI VÔÙI THEÁ GIAN. Coøn veà phöông dieän toân giaùo, chuùng ta laø tín höõu ÑÑTKPÑ thì phaûi luoân toân troïng vaø thöïc thi Phaùp chaùnh truyeàn - Taân luaät - Qui cheá cuûa Thaùnh sôû nôi mình haønh ñaïo. Vaø neáu thöïc hieän ñöôïc Luaät Coâng-bình aáy ñoái vôùi Nhôn sanh, ñoái vôùi Vaïn linh, töùc laø quyeàn cuûa CHÍ-LINH, chính laø LUAÄT COÂNG BÌNH THIEÂNG-LIEÂNG vaäy.
Ñoái vôùi Tinh Thaàn Ñaïo Ñöùc, duø laø coâng daân Vieät-Nam, laø tín höõu Ñaïo Cao-Ñaøi, vaø chuùng ta coøn laø con ngöôøi sinh soáng trong baàu khí quyeån cuûa tinh caàu 68 naày. Chuùng ta phaûi bieát thöông yeâu, cöu mang, ñuøm boïc, giuùp ñôõ baèng cuûa caûi vaät chaát hay coâng söùc cuûa mình cho taát caû vaïn linh sanh chuùng, duø löông hay giaùo, vaø muïc ñích cuoái cuøng laø höôùng ñeán caùc daân toäc treân toaøn caàu trong TÌNH THÖÔNG THEÁ GIÔÙI ÑAÏI ÑOÀNG, nhö lôøi ñöùc CHÍ-TOÂN haèng daïy :
“THAÀY xuoáng theá kyø ba Khai Ñaïo,
Ñem ba neàn toân giaùo thuyeát minh,
Döïng xaây chuû nghóa hoaø bình;
ÑAÏI-ÑOÀNG chaùnh lyù Ñaïo Huyønh phaùt höng”.
Laøm ñöôïc nhö vaäy thì moïi ngöôøi chuùng ta treân haønh tinh naày môùi xöùng ñaùng laø con caùi ngoan cuûa ñöùc CHÍ-TOÂN, coù ñaày ñuû LEÕ COÂNG BÌNH vaø TINH THAÀN ÑAÏO ÑÖÙC, chuyeån bieán traàn gian thaønh Thieân ñöôøng taïi theá hay coõi ñôøi TAÂN DAÂN MINH ÑÖÙC vaäy./.
TPHCM, Muøa Khai Ñaïo 23-08 Quyù-Muøi
Naêm thöù 79 (nhaèm thöù saùu, 19-09-2003)
Kính caån,
Chí-Ñaït
(khoâng bieát chuyeån sang font Unicode)