ChiDat
05-02-2005, 09:57 PM
CÖ TRAÀN THÌ NHIEÃM TRAÀN,
NHÖNG KHOÂNG LUÏY TRAÀN !
Nhö moïi ngöôøi chuùng ta ñaõ bieát. Phaøm moïi söï vaät hieän höõu treân coõi ñôøi naày, ngay caû söï xuaát hieän cuûa con ngöôøi trong cuoäc soáng cuõng ñeàu coù nguyeân nhaân, coù muïc ñích cuûa noù. Qua thöïc teá cho chuùng ta nhaän thöùc raèng Con ngöôøi laø moät höõu theå naèm trong moät linh theå, vaø tröôùc khi sinh ra, ñaõ phaûi naèm trong buïng ngöôøi meï suoát quaù trình daøi hôn 9 thaùng. Trong khoaûng thôøi gian aáy, chuûng töû ñaõ haáp thuï nhieàu tinh hoa toát ñeïp, beân caïnh khoâng ít bò taïp nhieåm thoùi hö, taät xaáu bôûi traïng thaùi ñôøi thöôøng cuûa ngöôøi meï; naøo laø tham saân si, töï cao, ích kyû, … hoaëc thaønh tín, hieáu nghóa, bao dung, cao thöôïng,… maø cuï theå ñaõ thuï baãm töø caùc moùn aên , vaät laï chöùa ít nhieàu ñoäc toá cuûa caùc loaøi ñoäng vaät thöôïng caàm hoaëc haï thuù hay töø caùc loaïi nheï nhaøng, thanh khieát cuûa traùi caây, rau ñaäu, v.v…
Noùi moät caùch khaùc ñi, con ngöôøi tröôùc khi coù maët treân haønh tinh naày ñaõ phaûi chòu moïi taùc ñoäng hoån hôïp, toái taêm trong baøo thai cuûa ngöôøi meï khaù laâu ngaøy (khoâng keå tieán trình bò tröôùc nhieãm bôûi moâi tröôøng xaõ hoäi).
Trong giai ñoaïn naøy, vì cuoäc soáng haèng ngaøy cha meï (cha hoaëc meï) cuûa chuûng töû aáy cuõng phaûi suy nghó, tính toaùn vaø haønh ñoäng ñeàu coù chuû ñích hay theo chöùc nghieäp duø laø lao ñoäng trí oùc hay lao ñoäng tay chaân ñeàu baét ñaàu töø vieäc möu sinh hoaëc ñam meâ höôûng thuï chaïy theo danh-lôïi-tình-quyeàn. Ñoù chính laø maàm moùng cuûa söï gian aùc hay söï thieän laønh, cuûa söï vaïy taø hay söï chaân chính.
Ñôn cöû moät vaøi ví duï :
1. Maàm moùng töø söï chaân chính cuûa haønh ñoäng :
Anh A, thuû kho hoùa chaát moät kho haøng coù trò giaù khoaûng vaøi chuïc tyû ñoàng, danh muïc vaät tö thì ña daïng vaø nhieàu loaïi vôùi troïng löôïng khaùc nhau (thuøng, bao, chai, loï, ...). Doanh nghieäp X laø chuû sôû höõu kho haøng Y naøy. Laõnh ñaïo vaø caùc phoøng chöùc naêng cuûa doanh nghieäp X thöôøng xuyeân kieåm tra ñònh kyø vaø ñoät xuaát kho haøng. Nhöng moãi laàn toång kieåm keâ (caân, ñong, ño, ñeám cuï theå) kho Y ñeàu coù troïng löôïng khôùp vôùi soá lieäu treân soå saùch, haøng hoùa khoâng maát maùt, khoâng hö hoûng, ...
Thaønh quaû toát ñeïp ñaït ñöôïc nhö theá chính laø khoaûn tieàn löông cuûa doanh nghieäp X ñaõ traû cho anh A ñaûm baûo, oån ñònh ñöôïc ñôøi soáng caù nhaân cuûa anh hoaëc coù theå khaù hôn nöõa, beân caïnh vieäc giaùo duïc, boài döôõng vaên hoùa ñaïo ñöùc, naâng cao nghieäp vuï chuyeân moân, ñoàng thôøi kòp thôøi bieåu döông khen thöôûng tröôùc taäp theå baèng hieän vaät cuûa doanh nghieäp X.
2. Maàm moùng töø söï gian aùc cuûa haønh ñoäng :
Anh B coù vaên hoùa keùm, laøm ngheà phuï hoà (hoaëc chaïy xe thoà, gaùnh nöôùc thueâ, baùn haøng daïo, ... noâm na laø lao ñoäng tay chaân), ñoâng con, vôï khoâng ngheà nghieäp laïi ham meâ côø baïc, ñaùnh ñeà. Thôï phuï hoà laø moät loaïi hình lao ñoäng giaûn ñôn, tuøy theo coâng trình lôùn nhoû, vaø aûnh höôûng thôøi tieát. Luùc coâng vieäc oån ñònh, haèng ngaøy anh B coù ñoàng löông coâng nhaät, maø anh em thöôøng noùi : “löông ngaøy naøo, xaøo ngaøy aáy”. Thoâng thöôøng, sau giôø lao ñoäng anh cuøng baïn beø vui veû moät vaøi xò, coøn laïi ít tieàn cho vôï con. Moät luùc naøo ñoù, vieäc laøm cuûa anh khoâng coøn oån ñònh nöõa, anh B khoâng coù tieàn chi tieâu trong nhaø, vôï anh kieám tieàn baèng caùch ñaùng ñeà chòu, daàn daø nôï naàn choàng chaát, ñoùi khoå keùo daøi vaø laïi ñang mang baàu. Tuùng quaån quaù, khoâng bieát xoay trôû caùch naøo, anh ñaõ laøm chuyeän phi phaùp vaø phaûi ñi tuø; ñaøn con nheo nhoùc, ñoùi aên la khoùc; vôï anh buïng daï lôùn daàn vaø cuoái cuøng laø lieàu lónh mua baùn ma tuùy, bò baét vaøo traïi giam. Caûnh ngoä ñau thöông aáy, nguyeân nhaân chính laø vì ñoàng tieàn maø khoâng coøn bieát leõ phaûi, lieâm sæ nöõa.
Nhö vaäy, töø trong buïng meï, chuûng töû ñaõ bò taïp nhieãm naëng neà trong tö töôûng vôùi bieát bao thoùi hö, taät xaáu, ... coøn veà vaät chaát thì laïi aên uoáng khoâng ñaày ñuû, neân thieáu vi chaát dinh döôõng vaø maát veä sinh cuûa ngöôøi meï.
Phaûi chaêng, ñoù laø moät trong nhöõng nguyeân lyù taát yeáu cuûa con ngöôøi trong coäng ñoàng xaõ hoäi, laø maàm moùng cuûa söï toäi loãi (hoaëc ngöôïc laïi) trong haønh ñoäng voâ thöùc hoaëc coù nhaän thöùc.
Qua hai ví duï neâu treân, chuùng ta coù theå keát luaän raèng : “Ñaõ laø con ngöôøi sinh ra trong coõi traàn naøy thì taát nhieân phaûi bò nhieãm traàn ngay töø luùc tinh cha huyeát meï hôïp thaønh thai nhi, vaø chuûng töû aáy ñaõ chòu moïi haáp löïc cuûa vaät chaát laãn tinh thaàn suoát quaù trình hôn 9 thaùng naèm trong söï hoãn ñoän toái taêm cuûa baøo thai ngöôøi meï, beân caïnh tö duy lo laéng ñau khoå hoaëc ung dung sung söôùng cuûa caû cha laãn meï. Ngay trong böõa côm haèng ngaøy, tuøy theo ñoàng tieàn trong saïch hya toäi loãi cuûa cha meï chuûng töû aáy ñeàu phaûi toán hao bao nhieâu coâng söùc lao ñoäng cuûa toaøn xaõ hoäi.
Vaø ñeå coù ñöôïc moät böõa côm bình thöôøng thì phaûi coù : côm, canh rau, thòt caù, ...:
· Muoán coù haït côm ñeå aên thì phaûi nhôø ngöôøi noâng daân caøy saâu cuoác baãm trong hoaøn caûnh coøn leä thuoäc muøa maøng, thôøi tieát toát xaáu ñeå gieo troàng vaø thu hoaïch haït luùa nhö theá naøo ?
· Khi coù ñöôïc haït luùa roài thì phaûi nhôø ñeán ngöôøi coâng nhaân, vaø thieát bò maùy moùc ñeå xay xaùt haït luùa thaønh haït gaïo.
· Coù ñöôïc gaïo roài laïi phaûi nhôø ñeán ngöôøi laùi xe ñeå vaän chuyeån soá gaïo ñeán chôï thoâng qua ngöôøi baùn haøng ñeå ñeán taän tay ngöôøi tieâu duøng (noäi trôï) phaûi qua baøn tay lao ñoäng cuûa ngöôøi boác vaùc.
· Trong luùc gaïo naáu thaønh côm thì phaûi toán keùm : than, cuûi, gaz, ñieän, nöôùc, ... ñeàu qua tay khoâng bieát bao nhieâu coâng ñoaïn cuûa ngöôøi coâng nhaân saûn xuaát ra cuûa caûi vaät chaát cho moïi ngöôøi chuùng ta höôûng thuï hay cho toaøn xaõ hoäi vaäy.
Toùm laïi, chæ môùi coù moät maët haøng gaïo thoâi cuõng ñaõ hao phí,
toán bieát bao naêng suaát lao ñoäng cuûa nhieàu ngöôøi, nhieàu ngaønh lieân quan, huoáng hoà haøng trieäu maët haøng nhö : thòt caù, rau quaû, quaàn aùo, saùch vôû, duïng cuï thieát bò, hay phöông tieän ñi laïi, nhaø cöûa, ... , vaø coøn quan troïng hôn nöõa laø phaûi coù thaày coâ giaùo ñeå daïy doã vaø ñaàu tö sôû höõu trí tueä cho con ngöôøi trong coäng ñoàng xaõ hoäi.
Nhö vaäy, soáng trong coõi traàn naøy, con ngöôøi phaûi chòu taùc ñoäng hoån hôïp vaø toaøn dieän cuûa toaøn xaõ hoäi, thì mình coù nhieãm traàn chaêng ? Ñoù laø chöa keå quaù trình ñöôïc haïnh höôûng moät xaõ hoäi coâng baèng vaø vaên minh, moät ñaát nöôùc ñoäc laäp töï do vaø haïnh phuùc, ñoù chính laø thaønh quaû to lôùn nhaát töø Quoác Toå Laïc-Hoàng, caùc Baäc Khai Quoác Ñaïi Coâng Thaàn, muoân vaïn Anh huøng Lieät nöõ duø voâ hay höõu danh traûi daøi bao theá heä ñaõ qua vì toå quoác hy sinh cho söï toàn vong cuûa toå quoác, vaø hôn theá nöõa vì söï an laønh cuûa quaû tinh caàu naøy (Lieân Hieäp Quoác vaø caùc cöôøng quoác treân theá giôùi ñaõ cöùu trôï cho nhaân daân Vieät-Nam noùi rieâng, nhaân daân caùc nöôùc noùi chung gaëp phaûi thieân tai, luõ baõo, beänh taät, ...).
Vaø taïi sao cö traàn laïi nhieãm traàn, maø khoâng luïy traàn ?!?
Xin daãn chöùng moät vaøi caâu chuyeän sau :
Ví vuï thöù 1 : TIEÀN.
Anh L laø Phoù toång giaùm ñoác coâng ty Z lieân doanh giöõa Vieät-Nam vôùi nöôùc ngoaøi. Anh laø ngöôøi Ñaïi dieän cho chuû ñaàu tö (phía Vieät-Nam) xaây döïng cuïm khaùch saïn, nhaø haøng, bar, dancing, saân tennis, hoà bôi, ... cuûa ngaønh du lòch, ñaõ kyù hôïp ñoàng vôùi beân thi coâng (coâng ty xaây döïng) coù toång giaù trò coâng trình laø 30 tyû ñoàng. Veà maët Phaùp lyù, anh L coù ñuû thaåm quyeàn kyù teân vaø ñoùng daáu, nhöng veà maët Taøi chính Hoäi ñoàng Quaûn trò cuûa coâng ty Z toaøn quyeát ñònh vôùi baát cöù ñoái taùc naøo veà xaây döïng maø hoï muoán. HÑQT coù 5 thaønh vieân cuûa hai phía VN vaø nöôùc ngoaøi, beân VN ñoùng goùp giaù trò quyeàn söû duïng ñaát laø 30% voán ñaàu tö, coøn phía nöôùc ngoaøi laø 70%. Vì tieàn taøi aùng nhaõn, loøng tham khoâng ñaùy, ngoaøi maët thì 2 beân vui veû, nhöng 4/5 vò trong HÑQT ñaõ ñoàng loõa cuøng nhau aên chia soá tieàn maø vò Chuû tòch ñaõ ñaàu tö vaøo coâng trình.
Hôïp ñoàng xaây döïng ñaõ ñöôïc kyù keát vaø thöïc hieän theo Luaän chöùng Kinh teá Kyõ thuaät maø ngaønh chöùc naêng pheâ duyeät. Thay maët cho HÑQT, töùc laø ñaïi dieän cho chuû ñaàu tö cuûa coâng ty Lieân doanh Z (ôû VN) ñaõ ñöôïc phía ñoái taùc (beân thi coâng xaây döïng) seõ hoaøn laïi 20% (thoái laïi) treân toång giaù trò ñaàu tö coâng trình laø : 30 tyû X 20% = 6 tyû. Ngoaøi Chuû tòch HÑQT, boán thaønh vieân coøn laïi ñöôïc chia hoa hoàng : 5 tyû, vaø baûn thaân anh L (ngöôøi kyù hôïp ñoàng treân phöông dieän phaùp lyù) ñöôïc höôûng 1 tyû. Nhö vaäy, coâng trình xaây döïng thöïc hieän seõ bò caét xeùn ñònh möùc vaät tö, thieát bò, vaø chaát löôïng coâng trình seõ raát keùm, taát nhieân mang laïi haäu quaû xaáu nghieâm troïng veà sau, maø ngöôøi kyù hôïp ñoàng xaây döïng khoâng ai ngoaøi anh L. Döùt khoaùt khoâng nhaän 1 tyû ñoàng vaø caùc khoaûn tieàn khaùc, .... Taát nhieân, anh L khoâng hôïp taùc laøm vieäc ôû coâng ty Z aáy nöõa.
Vaäy, coù phaûi anh L cö traàn maø khoâng luïy (caùm doã) traàn chaêng ? Caâu hoûi cuõng laø caâu traû lôøi cho tuøy trình ñoä nhaän thöùc moïi ngöôøi.
Ví duï thöù 2 : TÌNH.
Anh Ñ, naêm nay khoaûng hôn 45 tuoåi, coù vôï vaø caùc con ñeàu laø gaùi. Hoaøn caûnh gia ñình anh Ñ cuõng ít nhieàu baát haïnh, ña soá gia ñình beân anh (anh chò em vaø moät soá hoï haøng ...) vaø haàu heát gia ñình beân vôï anh khi khoù khaên, tai naïn, khoå ñau, ... thì khoâng bao giôø thieáu baøn tay giuùp ñôõ, cöu mang cuûa anh (nhieàu laàn). Nhöng khi hoï vinh sang, phuù quyù thì haàu heát trôû maët, phaûn phuùc. Chính vì vaäy, anh Ñ ñaõ noùi lôøi vónh bieät vôùi taát caû nhöõng keû boäi tình baïc nghóa. Tuy nhieân, neáu trong cuoäc soáng chaúng may hoï laïi gaëp nguy khoù thì anh laïi tieáp tuïc giuùp ñôõ nhöng baây giôø khoâng coøn tình maùu muû nöõa, maø anh xem nhö keû hoaïn naïn ñoù nhö moät ngöôøi bình thöôøng trong coäng ñoàng xaõ hoäi.
Hieän nay, anh laø thuû tröôûng moät cô quan ngaønh Du lòch Nhaø nöôùc; anh coøn laø ngöôøi laõnh ñaïo moät Phoøng khaùm beänh töø thieän xaõ hoäi töø nhieàu naêm qua; laø coäng taùc vieân moät soá baùo ñaøi, vaø anh cuõng khaù am hieåu veà phaùp luaät neân thöôøng beânh vöïc nhöõng ngöôøi coâ theá. Ngoaøi ra, anh coøn laø moät nhaø thô ,,, , vaø cuõng vì tính laõng maïn cuûa chaát thô maø moät coâ beù thaät treû ñeïp vaø duyeân ñaùng nhö ngöôøi maãu coù teân TL, nhoû hôn anh moät theá heä (25 naêm), coù trình ñoä vaên hoùa cao, vaø laïi con moät gia ñình khaù giaû giaøu coù ñaõ ñem loøng yeâu thöông anh.
Nhaân moät chuyeán coâng taùc veà mieàn Taây, anh gheù thaêm gia ñình coâ TL. Qua thaêm hoûi, trao ñoåi nhieàu vuï vieäc vôùi oâng ba, cha meï, anh chò em, ,,, cuûa coâ TL, rieâng vôùi khaùch maù hoàng thì anh laïi haïn cheá giao tieáp, chæ xaõ giao ñoâi ba caâu trong sinh hoaït aên uoáng maø thoâi.
Töôûng raèng chuyeän quan heä giöõa gia ñình coâ TL vôùi mình laø moät vieäc heát söùc ñôøi thöôøng trong xaõ hoäi. Khoâng ngôø moät ñoaøn ngöôøi (goàm : meï, anh, chò cuûa coâ TL) ñeán thaêm caùc gia ñình cuûa meï, roài anh cuûa anh Ñ, vaø cuoái cuøng laø ñeán thaêm vôï, con cuûa anh Ñ.
Sau chuyeán ñi thaêm aáy, caû gia ñình coâ TL deàu chaáp nhaän moái quan heä naøy, vaø ñoàng yù gaõ cöôùi coâ TL cho anh Ñ neáu caùc vò tröôûng thöôïng vaø vôï anh Ñ chaáp nhaän, keøm theo 10 löôïng vaøng taëng cho anh Ñ laøm ñaùm cöôùi vôùi quan nieäm : “Coù ñöôïc caùi gien toát, coù ñuû taøi-ñöùc-trí khoâng phaûi laø deã gaëp”.
Gia ñình anh Ñ thì sao ?
Meï anh Ñ thaáy gia ñình coâ TL hieàn laønh, ñaïo ñöùc, coù hoïc, vaø khaù giaû thì raát vöøa yù. Nhöng cöôùi vôï cho con trai thì chæ coù moät laàn; anh chò cuûa Ñ cuõng haøi loøng nhöng laïi nuoái tieác.
Caùc coâ baùc, anh chò thaân thöông trong lónh vöïc toân giaùo cuõng chia ra 2, 3 tröôøng phaùi : ngöôøi uûng hoä, ngöôøi khen taëng, ngöôøi thì nhuû khuyeân anh Ñ vì vieäc lôùn phaûi hy sinh.
Veà phöông dieän töø thieän nhaân ñaïo, moät soá baùc syõ, löông y, y syõ, ... cuõng tranh luaän khaù gay caán; moät oâng thaày Nho noùi : “caùi toäi baát hieáu thöù 3 cuûa con ngöôøi laø khoâng con trai noái doõi toâng ñöôøng”, vaø giang sôn cuõng phaûi coù thanh nieân caàm suùng baûo veä toå quoác.
Veà maët phaùp luaät vaø cô quan cuûa anh Ñ thì khoâng cho pheùp, nhöng veà tình ñoàng chí cuûa töøng caù nhaân thì hôn quaù baùn thuaän loøng.
Coøn phaàn vieäc cuoái cuøng thì vôï con cuûa anh Ñ ra sao ?
Vôï cuûa anh Ñ thì cuõng khaù xinh ñeïp, hieàn haäu, ... , laø con gaùi moät gia ñình giaøu coù, töø khi cha meï chò Ñ qua ñôøi, thì nhöõng ngöôøi coøn laïi chieám höõu taøi saûn, chaúng heà nghó ñeán tình huyeát thoáng vôùi chò Ñ vaø caùc chaùu, nhöng khi höõu söï thì hoï tìm ñeán anh chò Ñ ñeå nhôø söï trôï giuùp. Caùc con cuûa anh Ñ thì ngoan hieàn, hoïc khaù gioûi, vaø naên nó cha ñöøng xa meï chuùng.
Vaäy thì tình naøy phaûi giaûi quyeát ra sao ?
Khoâng vì vôï con hoaëc meï vaø anh chò em trong gia ñình, cuõng khoâng phaûi vì coâ baùc, baïn beø ... trong lónh vöïc toân giaùo, hay bôûi do phaùp luaät vaø cô quan coâng taùc, maø cuõng chaúng phaûi caùc thaày thuoác, nhaø taâm lyù hoïc trong quan heä xaõ hoäi cuûa mình, maø laø quay trôû veà vôùi chính mình nhôø taâm ñaéc vôùi caâu noùi baát huû cuûa baäc Chaùnh Ñaúng - Chaùnh Giaùc, töùc Ñöùc BOÅN-SÖ THÍCH-CA : “Thaéng vaïn quaân giaëc, khoâng baèng töï thaéng chính mình”.
Nhö vaäy, anh Ñ cö traàn maø coù luïy (ñam meâ) vì traàn chaêng ? Ñoù laø lôøi keát thuùc cuûa soaïn giaû, xin Chö ñoäc giaû quyeát ñònh tuøy theo quan ñieåm cuûa mình.
Quaän 1, Ngaøy Leã Khai Minh Ñaïi-Ñaïo
Ngaøy 15-10 naêm Maäu-Daàn (03-12-1998)
CHÍ-ÑAÏT
NHÖNG KHOÂNG LUÏY TRAÀN !
Nhö moïi ngöôøi chuùng ta ñaõ bieát. Phaøm moïi söï vaät hieän höõu treân coõi ñôøi naày, ngay caû söï xuaát hieän cuûa con ngöôøi trong cuoäc soáng cuõng ñeàu coù nguyeân nhaân, coù muïc ñích cuûa noù. Qua thöïc teá cho chuùng ta nhaän thöùc raèng Con ngöôøi laø moät höõu theå naèm trong moät linh theå, vaø tröôùc khi sinh ra, ñaõ phaûi naèm trong buïng ngöôøi meï suoát quaù trình daøi hôn 9 thaùng. Trong khoaûng thôøi gian aáy, chuûng töû ñaõ haáp thuï nhieàu tinh hoa toát ñeïp, beân caïnh khoâng ít bò taïp nhieåm thoùi hö, taät xaáu bôûi traïng thaùi ñôøi thöôøng cuûa ngöôøi meï; naøo laø tham saân si, töï cao, ích kyû, … hoaëc thaønh tín, hieáu nghóa, bao dung, cao thöôïng,… maø cuï theå ñaõ thuï baãm töø caùc moùn aên , vaät laï chöùa ít nhieàu ñoäc toá cuûa caùc loaøi ñoäng vaät thöôïng caàm hoaëc haï thuù hay töø caùc loaïi nheï nhaøng, thanh khieát cuûa traùi caây, rau ñaäu, v.v…
Noùi moät caùch khaùc ñi, con ngöôøi tröôùc khi coù maët treân haønh tinh naày ñaõ phaûi chòu moïi taùc ñoäng hoån hôïp, toái taêm trong baøo thai cuûa ngöôøi meï khaù laâu ngaøy (khoâng keå tieán trình bò tröôùc nhieãm bôûi moâi tröôøng xaõ hoäi).
Trong giai ñoaïn naøy, vì cuoäc soáng haèng ngaøy cha meï (cha hoaëc meï) cuûa chuûng töû aáy cuõng phaûi suy nghó, tính toaùn vaø haønh ñoäng ñeàu coù chuû ñích hay theo chöùc nghieäp duø laø lao ñoäng trí oùc hay lao ñoäng tay chaân ñeàu baét ñaàu töø vieäc möu sinh hoaëc ñam meâ höôûng thuï chaïy theo danh-lôïi-tình-quyeàn. Ñoù chính laø maàm moùng cuûa söï gian aùc hay söï thieän laønh, cuûa söï vaïy taø hay söï chaân chính.
Ñôn cöû moät vaøi ví duï :
1. Maàm moùng töø söï chaân chính cuûa haønh ñoäng :
Anh A, thuû kho hoùa chaát moät kho haøng coù trò giaù khoaûng vaøi chuïc tyû ñoàng, danh muïc vaät tö thì ña daïng vaø nhieàu loaïi vôùi troïng löôïng khaùc nhau (thuøng, bao, chai, loï, ...). Doanh nghieäp X laø chuû sôû höõu kho haøng Y naøy. Laõnh ñaïo vaø caùc phoøng chöùc naêng cuûa doanh nghieäp X thöôøng xuyeân kieåm tra ñònh kyø vaø ñoät xuaát kho haøng. Nhöng moãi laàn toång kieåm keâ (caân, ñong, ño, ñeám cuï theå) kho Y ñeàu coù troïng löôïng khôùp vôùi soá lieäu treân soå saùch, haøng hoùa khoâng maát maùt, khoâng hö hoûng, ...
Thaønh quaû toát ñeïp ñaït ñöôïc nhö theá chính laø khoaûn tieàn löông cuûa doanh nghieäp X ñaõ traû cho anh A ñaûm baûo, oån ñònh ñöôïc ñôøi soáng caù nhaân cuûa anh hoaëc coù theå khaù hôn nöõa, beân caïnh vieäc giaùo duïc, boài döôõng vaên hoùa ñaïo ñöùc, naâng cao nghieäp vuï chuyeân moân, ñoàng thôøi kòp thôøi bieåu döông khen thöôûng tröôùc taäp theå baèng hieän vaät cuûa doanh nghieäp X.
2. Maàm moùng töø söï gian aùc cuûa haønh ñoäng :
Anh B coù vaên hoùa keùm, laøm ngheà phuï hoà (hoaëc chaïy xe thoà, gaùnh nöôùc thueâ, baùn haøng daïo, ... noâm na laø lao ñoäng tay chaân), ñoâng con, vôï khoâng ngheà nghieäp laïi ham meâ côø baïc, ñaùnh ñeà. Thôï phuï hoà laø moät loaïi hình lao ñoäng giaûn ñôn, tuøy theo coâng trình lôùn nhoû, vaø aûnh höôûng thôøi tieát. Luùc coâng vieäc oån ñònh, haèng ngaøy anh B coù ñoàng löông coâng nhaät, maø anh em thöôøng noùi : “löông ngaøy naøo, xaøo ngaøy aáy”. Thoâng thöôøng, sau giôø lao ñoäng anh cuøng baïn beø vui veû moät vaøi xò, coøn laïi ít tieàn cho vôï con. Moät luùc naøo ñoù, vieäc laøm cuûa anh khoâng coøn oån ñònh nöõa, anh B khoâng coù tieàn chi tieâu trong nhaø, vôï anh kieám tieàn baèng caùch ñaùng ñeà chòu, daàn daø nôï naàn choàng chaát, ñoùi khoå keùo daøi vaø laïi ñang mang baàu. Tuùng quaån quaù, khoâng bieát xoay trôû caùch naøo, anh ñaõ laøm chuyeän phi phaùp vaø phaûi ñi tuø; ñaøn con nheo nhoùc, ñoùi aên la khoùc; vôï anh buïng daï lôùn daàn vaø cuoái cuøng laø lieàu lónh mua baùn ma tuùy, bò baét vaøo traïi giam. Caûnh ngoä ñau thöông aáy, nguyeân nhaân chính laø vì ñoàng tieàn maø khoâng coøn bieát leõ phaûi, lieâm sæ nöõa.
Nhö vaäy, töø trong buïng meï, chuûng töû ñaõ bò taïp nhieãm naëng neà trong tö töôûng vôùi bieát bao thoùi hö, taät xaáu, ... coøn veà vaät chaát thì laïi aên uoáng khoâng ñaày ñuû, neân thieáu vi chaát dinh döôõng vaø maát veä sinh cuûa ngöôøi meï.
Phaûi chaêng, ñoù laø moät trong nhöõng nguyeân lyù taát yeáu cuûa con ngöôøi trong coäng ñoàng xaõ hoäi, laø maàm moùng cuûa söï toäi loãi (hoaëc ngöôïc laïi) trong haønh ñoäng voâ thöùc hoaëc coù nhaän thöùc.
Qua hai ví duï neâu treân, chuùng ta coù theå keát luaän raèng : “Ñaõ laø con ngöôøi sinh ra trong coõi traàn naøy thì taát nhieân phaûi bò nhieãm traàn ngay töø luùc tinh cha huyeát meï hôïp thaønh thai nhi, vaø chuûng töû aáy ñaõ chòu moïi haáp löïc cuûa vaät chaát laãn tinh thaàn suoát quaù trình hôn 9 thaùng naèm trong söï hoãn ñoän toái taêm cuûa baøo thai ngöôøi meï, beân caïnh tö duy lo laéng ñau khoå hoaëc ung dung sung söôùng cuûa caû cha laãn meï. Ngay trong böõa côm haèng ngaøy, tuøy theo ñoàng tieàn trong saïch hya toäi loãi cuûa cha meï chuûng töû aáy ñeàu phaûi toán hao bao nhieâu coâng söùc lao ñoäng cuûa toaøn xaõ hoäi.
Vaø ñeå coù ñöôïc moät böõa côm bình thöôøng thì phaûi coù : côm, canh rau, thòt caù, ...:
· Muoán coù haït côm ñeå aên thì phaûi nhôø ngöôøi noâng daân caøy saâu cuoác baãm trong hoaøn caûnh coøn leä thuoäc muøa maøng, thôøi tieát toát xaáu ñeå gieo troàng vaø thu hoaïch haït luùa nhö theá naøo ?
· Khi coù ñöôïc haït luùa roài thì phaûi nhôø ñeán ngöôøi coâng nhaân, vaø thieát bò maùy moùc ñeå xay xaùt haït luùa thaønh haït gaïo.
· Coù ñöôïc gaïo roài laïi phaûi nhôø ñeán ngöôøi laùi xe ñeå vaän chuyeån soá gaïo ñeán chôï thoâng qua ngöôøi baùn haøng ñeå ñeán taän tay ngöôøi tieâu duøng (noäi trôï) phaûi qua baøn tay lao ñoäng cuûa ngöôøi boác vaùc.
· Trong luùc gaïo naáu thaønh côm thì phaûi toán keùm : than, cuûi, gaz, ñieän, nöôùc, ... ñeàu qua tay khoâng bieát bao nhieâu coâng ñoaïn cuûa ngöôøi coâng nhaân saûn xuaát ra cuûa caûi vaät chaát cho moïi ngöôøi chuùng ta höôûng thuï hay cho toaøn xaõ hoäi vaäy.
Toùm laïi, chæ môùi coù moät maët haøng gaïo thoâi cuõng ñaõ hao phí,
toán bieát bao naêng suaát lao ñoäng cuûa nhieàu ngöôøi, nhieàu ngaønh lieân quan, huoáng hoà haøng trieäu maët haøng nhö : thòt caù, rau quaû, quaàn aùo, saùch vôû, duïng cuï thieát bò, hay phöông tieän ñi laïi, nhaø cöûa, ... , vaø coøn quan troïng hôn nöõa laø phaûi coù thaày coâ giaùo ñeå daïy doã vaø ñaàu tö sôû höõu trí tueä cho con ngöôøi trong coäng ñoàng xaõ hoäi.
Nhö vaäy, soáng trong coõi traàn naøy, con ngöôøi phaûi chòu taùc ñoäng hoån hôïp vaø toaøn dieän cuûa toaøn xaõ hoäi, thì mình coù nhieãm traàn chaêng ? Ñoù laø chöa keå quaù trình ñöôïc haïnh höôûng moät xaõ hoäi coâng baèng vaø vaên minh, moät ñaát nöôùc ñoäc laäp töï do vaø haïnh phuùc, ñoù chính laø thaønh quaû to lôùn nhaát töø Quoác Toå Laïc-Hoàng, caùc Baäc Khai Quoác Ñaïi Coâng Thaàn, muoân vaïn Anh huøng Lieät nöõ duø voâ hay höõu danh traûi daøi bao theá heä ñaõ qua vì toå quoác hy sinh cho söï toàn vong cuûa toå quoác, vaø hôn theá nöõa vì söï an laønh cuûa quaû tinh caàu naøy (Lieân Hieäp Quoác vaø caùc cöôøng quoác treân theá giôùi ñaõ cöùu trôï cho nhaân daân Vieät-Nam noùi rieâng, nhaân daân caùc nöôùc noùi chung gaëp phaûi thieân tai, luõ baõo, beänh taät, ...).
Vaø taïi sao cö traàn laïi nhieãm traàn, maø khoâng luïy traàn ?!?
Xin daãn chöùng moät vaøi caâu chuyeän sau :
Ví vuï thöù 1 : TIEÀN.
Anh L laø Phoù toång giaùm ñoác coâng ty Z lieân doanh giöõa Vieät-Nam vôùi nöôùc ngoaøi. Anh laø ngöôøi Ñaïi dieän cho chuû ñaàu tö (phía Vieät-Nam) xaây döïng cuïm khaùch saïn, nhaø haøng, bar, dancing, saân tennis, hoà bôi, ... cuûa ngaønh du lòch, ñaõ kyù hôïp ñoàng vôùi beân thi coâng (coâng ty xaây döïng) coù toång giaù trò coâng trình laø 30 tyû ñoàng. Veà maët Phaùp lyù, anh L coù ñuû thaåm quyeàn kyù teân vaø ñoùng daáu, nhöng veà maët Taøi chính Hoäi ñoàng Quaûn trò cuûa coâng ty Z toaøn quyeát ñònh vôùi baát cöù ñoái taùc naøo veà xaây döïng maø hoï muoán. HÑQT coù 5 thaønh vieân cuûa hai phía VN vaø nöôùc ngoaøi, beân VN ñoùng goùp giaù trò quyeàn söû duïng ñaát laø 30% voán ñaàu tö, coøn phía nöôùc ngoaøi laø 70%. Vì tieàn taøi aùng nhaõn, loøng tham khoâng ñaùy, ngoaøi maët thì 2 beân vui veû, nhöng 4/5 vò trong HÑQT ñaõ ñoàng loõa cuøng nhau aên chia soá tieàn maø vò Chuû tòch ñaõ ñaàu tö vaøo coâng trình.
Hôïp ñoàng xaây döïng ñaõ ñöôïc kyù keát vaø thöïc hieän theo Luaän chöùng Kinh teá Kyõ thuaät maø ngaønh chöùc naêng pheâ duyeät. Thay maët cho HÑQT, töùc laø ñaïi dieän cho chuû ñaàu tö cuûa coâng ty Lieân doanh Z (ôû VN) ñaõ ñöôïc phía ñoái taùc (beân thi coâng xaây döïng) seõ hoaøn laïi 20% (thoái laïi) treân toång giaù trò ñaàu tö coâng trình laø : 30 tyû X 20% = 6 tyû. Ngoaøi Chuû tòch HÑQT, boán thaønh vieân coøn laïi ñöôïc chia hoa hoàng : 5 tyû, vaø baûn thaân anh L (ngöôøi kyù hôïp ñoàng treân phöông dieän phaùp lyù) ñöôïc höôûng 1 tyû. Nhö vaäy, coâng trình xaây döïng thöïc hieän seõ bò caét xeùn ñònh möùc vaät tö, thieát bò, vaø chaát löôïng coâng trình seõ raát keùm, taát nhieân mang laïi haäu quaû xaáu nghieâm troïng veà sau, maø ngöôøi kyù hôïp ñoàng xaây döïng khoâng ai ngoaøi anh L. Döùt khoaùt khoâng nhaän 1 tyû ñoàng vaø caùc khoaûn tieàn khaùc, .... Taát nhieân, anh L khoâng hôïp taùc laøm vieäc ôû coâng ty Z aáy nöõa.
Vaäy, coù phaûi anh L cö traàn maø khoâng luïy (caùm doã) traàn chaêng ? Caâu hoûi cuõng laø caâu traû lôøi cho tuøy trình ñoä nhaän thöùc moïi ngöôøi.
Ví duï thöù 2 : TÌNH.
Anh Ñ, naêm nay khoaûng hôn 45 tuoåi, coù vôï vaø caùc con ñeàu laø gaùi. Hoaøn caûnh gia ñình anh Ñ cuõng ít nhieàu baát haïnh, ña soá gia ñình beân anh (anh chò em vaø moät soá hoï haøng ...) vaø haàu heát gia ñình beân vôï anh khi khoù khaên, tai naïn, khoå ñau, ... thì khoâng bao giôø thieáu baøn tay giuùp ñôõ, cöu mang cuûa anh (nhieàu laàn). Nhöng khi hoï vinh sang, phuù quyù thì haàu heát trôû maët, phaûn phuùc. Chính vì vaäy, anh Ñ ñaõ noùi lôøi vónh bieät vôùi taát caû nhöõng keû boäi tình baïc nghóa. Tuy nhieân, neáu trong cuoäc soáng chaúng may hoï laïi gaëp nguy khoù thì anh laïi tieáp tuïc giuùp ñôõ nhöng baây giôø khoâng coøn tình maùu muû nöõa, maø anh xem nhö keû hoaïn naïn ñoù nhö moät ngöôøi bình thöôøng trong coäng ñoàng xaõ hoäi.
Hieän nay, anh laø thuû tröôûng moät cô quan ngaønh Du lòch Nhaø nöôùc; anh coøn laø ngöôøi laõnh ñaïo moät Phoøng khaùm beänh töø thieän xaõ hoäi töø nhieàu naêm qua; laø coäng taùc vieân moät soá baùo ñaøi, vaø anh cuõng khaù am hieåu veà phaùp luaät neân thöôøng beânh vöïc nhöõng ngöôøi coâ theá. Ngoaøi ra, anh coøn laø moät nhaø thô ,,, , vaø cuõng vì tính laõng maïn cuûa chaát thô maø moät coâ beù thaät treû ñeïp vaø duyeân ñaùng nhö ngöôøi maãu coù teân TL, nhoû hôn anh moät theá heä (25 naêm), coù trình ñoä vaên hoùa cao, vaø laïi con moät gia ñình khaù giaû giaøu coù ñaõ ñem loøng yeâu thöông anh.
Nhaân moät chuyeán coâng taùc veà mieàn Taây, anh gheù thaêm gia ñình coâ TL. Qua thaêm hoûi, trao ñoåi nhieàu vuï vieäc vôùi oâng ba, cha meï, anh chò em, ,,, cuûa coâ TL, rieâng vôùi khaùch maù hoàng thì anh laïi haïn cheá giao tieáp, chæ xaõ giao ñoâi ba caâu trong sinh hoaït aên uoáng maø thoâi.
Töôûng raèng chuyeän quan heä giöõa gia ñình coâ TL vôùi mình laø moät vieäc heát söùc ñôøi thöôøng trong xaõ hoäi. Khoâng ngôø moät ñoaøn ngöôøi (goàm : meï, anh, chò cuûa coâ TL) ñeán thaêm caùc gia ñình cuûa meï, roài anh cuûa anh Ñ, vaø cuoái cuøng laø ñeán thaêm vôï, con cuûa anh Ñ.
Sau chuyeán ñi thaêm aáy, caû gia ñình coâ TL deàu chaáp nhaän moái quan heä naøy, vaø ñoàng yù gaõ cöôùi coâ TL cho anh Ñ neáu caùc vò tröôûng thöôïng vaø vôï anh Ñ chaáp nhaän, keøm theo 10 löôïng vaøng taëng cho anh Ñ laøm ñaùm cöôùi vôùi quan nieäm : “Coù ñöôïc caùi gien toát, coù ñuû taøi-ñöùc-trí khoâng phaûi laø deã gaëp”.
Gia ñình anh Ñ thì sao ?
Meï anh Ñ thaáy gia ñình coâ TL hieàn laønh, ñaïo ñöùc, coù hoïc, vaø khaù giaû thì raát vöøa yù. Nhöng cöôùi vôï cho con trai thì chæ coù moät laàn; anh chò cuûa Ñ cuõng haøi loøng nhöng laïi nuoái tieác.
Caùc coâ baùc, anh chò thaân thöông trong lónh vöïc toân giaùo cuõng chia ra 2, 3 tröôøng phaùi : ngöôøi uûng hoä, ngöôøi khen taëng, ngöôøi thì nhuû khuyeân anh Ñ vì vieäc lôùn phaûi hy sinh.
Veà phöông dieän töø thieän nhaân ñaïo, moät soá baùc syõ, löông y, y syõ, ... cuõng tranh luaän khaù gay caán; moät oâng thaày Nho noùi : “caùi toäi baát hieáu thöù 3 cuûa con ngöôøi laø khoâng con trai noái doõi toâng ñöôøng”, vaø giang sôn cuõng phaûi coù thanh nieân caàm suùng baûo veä toå quoác.
Veà maët phaùp luaät vaø cô quan cuûa anh Ñ thì khoâng cho pheùp, nhöng veà tình ñoàng chí cuûa töøng caù nhaân thì hôn quaù baùn thuaän loøng.
Coøn phaàn vieäc cuoái cuøng thì vôï con cuûa anh Ñ ra sao ?
Vôï cuûa anh Ñ thì cuõng khaù xinh ñeïp, hieàn haäu, ... , laø con gaùi moät gia ñình giaøu coù, töø khi cha meï chò Ñ qua ñôøi, thì nhöõng ngöôøi coøn laïi chieám höõu taøi saûn, chaúng heà nghó ñeán tình huyeát thoáng vôùi chò Ñ vaø caùc chaùu, nhöng khi höõu söï thì hoï tìm ñeán anh chò Ñ ñeå nhôø söï trôï giuùp. Caùc con cuûa anh Ñ thì ngoan hieàn, hoïc khaù gioûi, vaø naên nó cha ñöøng xa meï chuùng.
Vaäy thì tình naøy phaûi giaûi quyeát ra sao ?
Khoâng vì vôï con hoaëc meï vaø anh chò em trong gia ñình, cuõng khoâng phaûi vì coâ baùc, baïn beø ... trong lónh vöïc toân giaùo, hay bôûi do phaùp luaät vaø cô quan coâng taùc, maø cuõng chaúng phaûi caùc thaày thuoác, nhaø taâm lyù hoïc trong quan heä xaõ hoäi cuûa mình, maø laø quay trôû veà vôùi chính mình nhôø taâm ñaéc vôùi caâu noùi baát huû cuûa baäc Chaùnh Ñaúng - Chaùnh Giaùc, töùc Ñöùc BOÅN-SÖ THÍCH-CA : “Thaéng vaïn quaân giaëc, khoâng baèng töï thaéng chính mình”.
Nhö vaäy, anh Ñ cö traàn maø coù luïy (ñam meâ) vì traàn chaêng ? Ñoù laø lôøi keát thuùc cuûa soaïn giaû, xin Chö ñoäc giaû quyeát ñònh tuøy theo quan ñieåm cuûa mình.
Quaän 1, Ngaøy Leã Khai Minh Ñaïi-Ñaïo
Ngaøy 15-10 naêm Maäu-Daàn (03-12-1998)
CHÍ-ÑAÏT