TuanKhong
22-08-2004, 01:13 AM
T? Vi V Th? Cu?c: Reagan, Tung Honh T? Hollywood T?i Washington - 6/14/2004 - ?ng Son
ng 1:09 gi? California chi?u th? b?y 5 thng 6, 2004 v?a qua c?u t?ng th?ng Hoa K? Ronald Reagan d trt hoi th? cu?i cng sau 9 nam ru?i tr?i d?u tranh v?i b?nh l?n c?a ngu?i gi (Alzheimer). Tru?c khi linh c?u du?c chuy?n t? California ln th? d Washington ngy 9 thng 6 d? chu?n b? cho l? qu?c tng ngy 11 thng 6, t?i d?t nh Cali d c hng tram ngn ngu?i d?n ti?n ng v? noi vinh c?u. M?t ngu?i ph?i d?i 8 ti?ng m?i du?c nghing mnh tru?c linh c?u c?a ng d chia s? c?m tu?ng v?i gi?i truy?n thng nhu sau: "T?ng th?ng Reagan d t?n tm ph?c v? d?t nu?c 8 nam, th ti d?i 8 ti?ng d? ti?n ng ra di cung l h?p l." Cu ni ny tm g?n ni?m knh tr?ng, n?i ti?c thuong m dn chng Hoa K? dnh cho v? t?ng th?ng du?c g?i l "c m?t khng hai".
M n?u xt v? tu?i tc th qu? ng Reagan c m?t khng hai. ? Hoa K? tu?i chnh th?c v? huu l 66 (t?c 65 tu?i ty). Khi d?c c? t?ng th?ng l?n th? nh?t nam 1980 ng d qu tu?i v? huu b?n nam, l m?t k? l?c m?i c?a Hoa K?. B?n nam sau, t?c nam 1984, ng l?i ph k? l?c ny c?a chnh mnh b?ng cch th?ng nhi?m k? hai. R?i ch?c thng 1 nam 1989 ? tu?i 78, ta c th? tin ci k? l?c "t?ng th?ng gi gn" c?a ng Reagan s? d?ng v?ng m?y muoi nam trong l?ch s? chnh tr? Hoa K?, n?u khng lu hon n?a.
Tru?c khi nh?y vo chnh tr? ng Reagan l m?t ti t? di?n ?nh, nhung chnh ng d t? nhn nh?n mnh ch? l m?t ti t? h?ng B "th?nh tho?ng dng phim h?ng A". Y?u t? no d khi?n anh ti t? h?ng B ny tr? thnh th?ng d?c ti?u bang l?n nh?t nu?c M? l California hai nhi?m k? (t? 1967 d?n 1974) v r?i ? tu?i dng l? ph?i v? huu l?i du?c b?u lm t?ng th?ng ton th? nu?c M? cung hai nhi?m k? (t? 1981 d?n 1988)? Ta hy xem th? l s? T? Vi c?a ng Reagan xem c manh m?i g khng.
L s? nhi?u may m?n!
R?t may cho gi?i nghin c?u s? m?nh, nam thng ngy gi? sinh c?a ng Ronald Reagan r?t minh b?ch. M?t ti li?u l tu?n bo Time s? ngy 4 thng 2 nam 2002, trang 4, trong d c con gi c?a ng Reagan ti?t l? "cha ti du?c sinh ra ? nh lc 4:16 gi? sng ngy 6 thng 2 nam 1911". Nh dy l Tampico, ti?u bang Illinois, ty kinh tuy?n 89 d? 47 pht. V gi? sinh cch gi? tiu chu?n GMT 6 ti?ng, di?u ch?nh l?i l 4:15 gi? sng (ch? d?i 1 pht). Tnh ra m l?ch d?a phuong l gi? D?n ngy 8 thng ging nam Tn H?i.
M?nh ng Reagan cu T c ?ng m o Khng c H?ng Vi?t T? Xuong Khc h?i h?p; thn cu quan Co Luong ng? ph? Tri?t c T? H?u Xuong Knh h?i h?p; m?c d khng ph?i l h? cch v?n th?t kh k?t lu?n l d?c s?c n?u xem theo cch cu. Nhung thm cc sao t? Ha vo th tnh hnh t?c kh?c r r?t, v ta s? th?y sao ha trng trng xu?t hi?n ? h?t c? 6 cu?ng cung. Theo th? t?: M?nh t? Khoa t? K?, phc L?c t? L?c t? Quy?n, quan t? L?c, di t? Khoa, ti K? t? Khoa, th t? Khoa. Ti tnh hon n?a l hai K? l?i cng cung v?i ha Khoa nn b? ha gi?i. Ha Khoa c danh "d? nh?t gi?i th?n" d?i bi?u may m?n, ha L?c l co h?i tr?i cho; c b?n Khoa ba L?c nn d?c di?m c?a l s? ny l may m?n l? thu?ng.
Gi?c m?ng tu?i tho
Theo cc ti li?u chnh th?c th cha m? ng Ronald Reagan l m?t c?p di dn ngu?i i Nhi Lan. Ngu?i cha, John Reagan, l m?t ng th? dng giy c t?t ch chn say sua lm v? con kh? s? khng t. Th?t ?ng h?p v?i cung ph? m?u, b?i cung ny c Tham Riu, thm B?nh Ph Khng Ki?p. Theo khoa tm l h?c, cc tr? em b? ngu?i l?n hnh h? thu?ng nhn d?i b?ng di m?t bi quan v d? pht tri?n tm l "h?n d?i den b?c" khi tru?ng thnh. Th?t may cho c?u Ronald, b Nelle m? c?a c?u l m?t ngu?i sng d?o, d?u dng ch?u d?ng bao dung. Nh? ?nh hu?ng c?a b m c?u khng cam h?n cha mnh. B Nelle l?i tr?ng ngh? thu?t, lun lun khuy?n khch con tham gia cc b? mn van ngh? trnh di?n, nn nh? b m c?u Ronald d c d?p di?n xu?t t? khi cn nh?. Cng may cho c?u, l?n di?n xu?t d?u tin c?u du?c khn gi? n?ng nhi?t hoan h. ?n tu?ng t?t d?p ny khi?n c?u c theo du?i con du?ng ngh? thu?t trnh di?n, v tr? thnh ci nhn dua c?u d?n Hollywood sau ny.
Thi m v?n bi?u tu?ng m?. Thi m d?c d?a thm Xuong Khc Luu Nin Van Tinh cu m?nh nn c?u Ronald ch?u ?nh hu?ng nhi?u c?a m? l h?p l. Bn r?ng thm n?a th d?i c?u Ronald d? b? chi ph?i m?nh m? b?i nh?ng ph? n? c tm l ho?c kh? nang b?o b?c. C l? v th? m ngoi vi?c pht tri?n tnh "yu d?i yu ngu?i" nh? ?nh hu?ng c?a m?, m?i khi ? nh c chuy?n khng vui c?u l?i tm s? bnh an b?ng cch ch?y sang nh "c Emma", m?t ngu?i dn b hng xm l?n tu?i khng con r?t qu m?n c?u. Noi dy, nhu c?u k? l?i sau ny, "trong kh?ng c?nh bnh l?ng, gi?a nh?ng hnh tu?ng c? qui v nh?ng k? sch tho?ng m?t mi huong k? l?" c?u say sua d?c cc ti?u thuy?t thm hi?m khng gian c?a tc gi? Edgar Rice Burrough v mo l v? anh hng c?u loi ngu?i kh?i h?a di?t vong. Ch?c chnh c?u cung ch?ng th? ng? sau ny c?u s? thnh t?ng th?ng Hoa K?, r?i k th?a u?c gi?m vu kh nguyn t? v tang xc xu?t s?ng cn c?a nhn lo?i.
Ty ti?n v? California
Tu?i thanh nin c?a c?u Ronald tuong d?i sung s?. Nh? choi th? thao c?u du?c h?c b?ng n?a h?c ph, n?a cn l?i v ti?n an ? c?u hon ton t? tc b?ng cch tm vi?c lm ngoi gi? h?c. Ra tru?ng nam 1932 l lc m cu?c kh?ng ho?ng kinh t? dang ph? trm ton th? nu?c M?, v?i hai m?nh b?ng v? kinh t? h?c v x hi h?c r?t kh ki?m vi?c c?u l?i du?c vi?c lm t gi? m tr? kh ti?n l tu?ng thu?t th? thao cu?i tu?n cho WOC, m?t di radio d?a phuong ? Davenport, Iowa. Hai nam sau, t?c 1934, c?u ti?n ln m?t bu?c l chuy?n v? di WHO thu?c h? th?ng NBC ? De Moines. Th?i ?y chua c tr?c ti?p truy?n thanh nn c?u ph? trch ti t?o l?i cc tr?n d?u d c?u (baseball) v banh c na (football) t? cc tin t?c nh?n du?c qua di?n tn v pht thanh ngay cho gi?i hm m? th? thao.
Nhn l?i l s?, th?i gian ny n?m trong d?i h?n 15-24 tu?i, nh?m cung H?i c Thin Ph? l ti tinh, l?i d?c v? tr Thi Tu? nn d? thnh t?u. Ch? c di?m dng ti?c l cung th c?a d?i h?n c Lim Ph g?p Hnh Riu Khng Ki?p v d? c?p Quan Phc, tnh c?m kh du?c to?i lng. Truy?n k? r?ng c?u Ronald c m?i tnh d?u t? th?i trung h?c v?i c b?n h?c Margaret Cleaver. Hai ngu?i th? non h?n bi?n v c?u d t?ng c m?t k? v?t c?ng v?i chi?c nh?n dnh hn. Hai v?t ny d?t ng?t b? g?i tr? l?i c?u b?ng du?ng buu di?n khi c Margaret quy?t d?nh b? c?u d? l?y m?t nhn vin ngo?i v?. Bi?n c? ny d? l?i cho c?u m?t v?t thuong lng dau xt; nhung l?i khi?n c?u c thm l do tm tuong lai ? m?t phuong tr?i xa l?. Phuong tr?i ?y l d?t h?a California.
Nam 1937, c?u Ronald thuy?t ph?c du?c c?p trn trong di radio cho c?u v? California san tin cc cu?c t?p luy?n ma xun c?a d?i d c?u Chicago Cubs. Khi d?n Cali, m?t ngu?i b?n cu gi?i thi?u c?u d?n "th? vai" ? Hollywood. V?a th?y c?u ngu?i ph? trch tm ti t? m?ng qu nh?n ngay. Th? l ch? trong nhy m?t c?u d?i t? phng vin tu?ng thu?t th? thao thnh ti t? Hollywood. S? di thu?n l?i nhu th? v d?i h?n 25-34 (?ng v?i cc nam 1935-44) c Knh Duong nh?p mi?u d?c th?, thm T? H?u t? Khoa H?ng H? Khi Vi?t v ba L?c m?t Quy?n m?t Khoa h?i h?p. Knh Duong l "hung tinh d?c d?a pht d nhu li" nn ti?p theo d l m?t chu?i di?n bi?n thu?n l?i: L?y n? ti t? d?p v n?i ti?ng Jane Wyman nam 1940, sinh con gi d?u lng Maureen nam 1941, d?t cao di?m di?n xu?t v?i phim King's Row nam 1942.
Chuy?n mnh thot xc
Nhung r?i Nh?t nm bom Trn Chu C?ng, M? nh?y vo th? chi?n th? hai, v ti t? Reagan ph?i dang k di lnh. Khi ng du?c gi?i ngu nam 1945, l s? d chuy?n sang d?i h?n 35-44 (t?c th?i gian 1945-54). Hng phim cho ng luong kh cao so v?i th?i ti?n chi?n c l? v h?n c L?c T?n, nhung ph?i chang v Lim Ph hm cu D?u thm Hnh Riu Khng Ki?p m nh?ng phim th?i h?u chi?n c?a ng d?u th?t b?i trn m?t ngh? thu?t. i?m oi oam l cng lc v? ng b Jane Wyman l?i thnh cng hon tru?c. C l? v s? khc bi?t ny m hai ngu?i ly d? nhau nam 1949, cung chnh l nam b Wyman du?c trao gi?i Oscar.
H?n k? ti?p 45-54 (?ng v?i th?i gian 1955-64) c hm d?a d?c th? ? Thn con du?ng di?n xu?t v?n tu?t d?c khng phanh. Nam 1964, trong phim "The Killers" ng Reagan th? vai m?t dn anh gang to. V dy l vai "c" d?u tin trong cu?c d?i di?n ?nh c?a ng, gi?i theo di di?n ?nh cho r?ng n l m?t d?u hi?u, cho th?y ng s?p s?a b? Hollywood do th?i.
H? don dng, nhung ch? phn n?a, v phim "The Killers" dng l m?t d?u hi?u, nhung ch?ng ph?i l d?u hi?u c?a s? do th?i, m l d?u hi?u c?a m?t s? chuy?n mnh thot xc. V cung nam 1964 s? c m?t bi?n c? l?n. Bi?n c? ?y s? thay d?i cu?c d?i c?a ng Reagan v ?nh hu?ng v?n m?ng c?a c? th? gi?i sau ny.
Hai muoi nam b?c pht
Thng 10 nam 1964, th?y ng Barry Goldwater (C?ng Ha) ti?p t?c thua xa t?ng th?ng Lyndon Johnson (Dn Ch?) trong m?i cu?c tham d dn , d?ng C?ng Ha v?i vng ph? bi?n r?ng ri m?t chuong trnh qu?ng co, trong d ti t? Ronald Reagan ku g?i dn M? ch?n ng Goldwater. Nh? bi di?n van ny m d?ng C?ng Ha thu du?c 8 tri?u M? kim ti?n ?ng h? tranh c?, l k? l?c c?a th?i ?y. K?t qu? ng Goldwater v?n thua to, nhung ng Reagan d?t ng?t tr? thnh m?t tn tu?i du?c gi?i theo di chnh tr? c?a ton qu?c ch .
Nam 1964 v?n cn trong d?i h?n hm d?a d?c th? nn ti?ng chua thnh mi?ng; nhung ch?ng ph?i d?i lu v nam 1965 d?t nhin m?t nhm tri?u ph t? tm d?n d? ngh? ng Reagan ra tranh c? th?ng d?c California v h?a t?n l?c ?ng h? ti chnh gip ng th?ng c?. Co h?i ngn nam m?t thu? ny d? g c du?c, v?y m ng Reagan l?i t? ch?i, b?o r?ng ngh? c?a ng l ti t?, v ng khng c d?i ngh?. m tri?u ph ph?i kh? cng thuy?t ph?c, cu?i cng ng m?i ch?u.
Chuy?n dm tri?u ph ph?i ra cng ni n? ng Reagan m?i ch?u tranh c? th?ng d?c California d kh tin, nhung chua kh tin b?ng chuy?n ng th?ng c?; v ng ch?ng c kinh nghi?m chnh tr? g c?. Tru?c tin ng ph?i h? m?t d?i th? d?n dy kinh nghi?m l c?u t?nh tru?ng San Francisco George Christopher trong cu?c b?u c? n?i b? c?a d?ng C?ng Ha. Gi? nhu th?ng -v r?t kh th?ng- ng s? ph?i d?ng d? th?ng d?c hai nhi?m k? Pat Brown, m?t d?i th? n?ng k v?i thnh tch l d oanh li?t h? ng t?ng th?ng tuong lai Nixon trong cu?c b?u c? nam 1962. Rt ng?n cu chuy?n, ng Reagan h? ng Christopher, r?i h? ng Brown d? dng nhu l?y d? trong ti! Kh?i c?n ni, chi?n th?ng qu d? dng ny khi?n m?i ngu?i cng s?ng s?t, k? c? nh?ng ngu?i d d?t h?t ni?m tin noi ng.
ng Reagan nh?m ch?c th?ng d?c nam 1967 nh?m lc phong tro hippy lung lo?n d?i h?c Berkeley. Nh?ng sinh vin c?c doan lin min bi kha di h?i d? chuy?n. Xui thay cho h? nam ny ti?u h?n c?a ng vo cung D?u c Lim Ph Hnh Khng Ki?p. Ch?ng ng?n ng?i dng bi?n php m?nh, ng h? l?nh cho v? binh qu?c gia d?n noi dng v l?c vn h?i tr?t t?, b?t ch?p l?i c?nh co r?ng nhu v?y c th? gy ra c?nh d? mu. Nh? quy?t d?nh c?ng r?n ny, v?n d? Berkeley du?c gi?i quy?t, uy tn c?a ng Reagan cng tang cao v ng th?ng nhi?m k? 2 nam 1970 m?t cch d? dng.
Nam 1974 nh? m?t chu?i di?n bi?n khng ti?n khong h?u, ng Gerald Ford tr? thnh t?ng th?ng Hoa K?. Lc ?y dang lm th?ng d?c nam cu?i cng nhi?m k? 2 ? California, ng Reagan hai l?n du?c m?i lm t?ng tru?ng d?u t? ch?i. L do d? hi?u, v b?y gi? ng d tnh chuy?n tranh ch?c t?ng th?ng! Nam 1976 ng thua duong kim t?ng th?ng Ford dau d?n khi tranh ch?c d?i di?n d?ng d? ra d?i d?u v?i Jimmy Carter. Nhung sau bu?c v?p ng ny ng s? h? ng Carter m?t cch d? dng nam 1980 v ng Mondale d? dng hon n?a nam 1984 d? tr? thnh m?t trong nh?ng v? t?ng th?ng du?c dn chng yu thuong nh?t trong l?ch s? Hoa K?. Th?m h?i nh?t l ng Mondale, cc co quan truy?n thng d?a phuong ph?i ku g?i c? tri "d?ng d? ngu?i con yu c?a chng ta hon ton m?t th? di?n"; nh? d ng m?i du?c dn chng d?t nh l ti?u bang Minnesota ra s?c d?n phi?u cho d? th?ng sut sot. Di nhin 49 ti?u bang cn l?i d?u l?t vo tay ng Reagan.
Quan v?n d?n noi, pht nhu s?m st
Tnh t? lc dm tri?u ph thuy?t ph?c ng Reagan ra tranh c? th?ng d?c California nam 1965 d?n lc ng th?ng t?ng th?ng nhi?m k? 2 nam 1984, th?i gian ko di dng 20 nam. L do g m trong hai muoi nam ny ng b?c pht d? d?i nhu th?? ? tr? l?i chng ta th? nhn l?i l s? c?a ng.
C th? gu?ng ni r?ng h?n 1965-74 t?t d?p v vo v? B?ch H? dng vng Thi Tu?, l?i d?c Thanh Long thnh cch "Long H? tuong phng"; nhung l?p lu?n ny lung lay v h?n 1975-84 vo v? Long ?c c?a vng Thi Tu? ch? t?t cho vi?c tu tm du?ng tnh m b?t l?i cho vi?c d?u tranh, t?i sao v?n pht? C th? th?y r?ng vi?c lu?n d?i h?n ch?ng th? no ch? d?a vo vng Thi Tu?.
V?y dp n ? du? Xin thua, dy l m?t tru?ng h?p hi?m hoi m l ngu hnh chi?m v? tr trung tm trong bi ton t? vi. ng Reagan b?n m?nh kim, c cch c?c nguyn th?y t?t d?p, nn khi d?i v?n chuy?n d?n phuong Nam, t?c cc cung T? Ng? Mi, l d?c cch "vu?ng kim nh?p h?a huong", v v h?a l hnh quan c?a m?nh kim nn cng danh s? nghi?p d?t pht.
H?n 1965-74 h?t s?c d?c bi?t v c H?a Tinh d?c th? ? Mi. H?a Tinh di nhin thu?c H?a nn hon ton ?ng h?p v?i quan v?n, chnh l "hung tinh d?c th? pht d nhu li", cung Mi l?i du?c cch "Ph? Tu?ng tri?u vin" l c qu nhn ph tr?, thnh ra ch?ng c?n muu s? m v?n du?c ngu?i by c? cho an, thnh d?t to tt hon xa bao k? ti ba, th?c dm toan tnh. H?n 1975-84 du?c Ng? l chnh phuong c?a h?a, du?c c?p trung thin d? tinh m Duong h?i h?p nn d? muu chuy?n l?n, nhung nng c?t h?a g?m cc sao Song Hao Khi Vi?t khng ph?i l hung tinh nn pht tri?n khng d?t ng?t nhu h?n tru?c, v c bu?c v?p ng l thua ng Ford nam 1976 khi d?i ti?u h?n trng phng nhu d ni trn. B l?i, cung quan c?a d?i h?n ny ? Tu?t du?c d? c?p T? H?u, c? hai l?i cng t? ha Khoa, dng l cch lm t hu?ng nhi?u nh? cng lao hn m c?a nh?ng ngu?i ph t.
Tri?t phng Quan Phc, x?u t?t ch?t ch?ng
?i h?n 75-84 tu?i ?ng v?i th?i gian 1985-94 vo T? v?n l phuong nam thu?c h?a, c T? St Binh Hnh Tu?ng ?n l thu?ng cch cho k? n?m quy?n uy. Nhung d? tinh T? Vi v?n r?t k? Tri?t; cung g?p chnh Tri?t l?i thm Quan Phc ? v? Tu? Ph xung vng Thi Tu? th r?t kh v?n ton; b?i v?y h?n ny ch?a d? hai m?t c?c doan t?t x?u. M?t t?t l thnh cng r?c r? trong vi?c ha gi?i cu?c "chi?n tranh l?nh" v?i kh?i S Vi?t. H?p thu?ng d?nh l?n d?u v?i t?ng b thu Lin S Gorbachev nam 1985, k hi?p u?c h?y b? vu kh h?ch nhn t?m trung nam 1987, gi?m m?i nguy di?t ch?ng cho ton th? nhn lo?i.
Nam 1987, trong m?t cu?c h?p thu?ng d?nh v?i Gorbachev, khi d?n c?ng Brandenburg ? b?c tu?ng nh?c B Linh ng Reagan dng d?c b?o d?i phuong: "ng Gorbachev, hy m? ci c?ng ny ra, hy ph b?c tu?ng ny xu?ng!" Cu ni d?y thch th?c ny b? nhi?u chuyn gia chnh tr? lc ?y ch trch l "ph?n ngo?i giao". Nhung nhu chng ta d?u bi?t, ch? hai nam sau b?c tu?ng B Linh b? ph tan trong khi tr?n cu?ng phong dn ch? 1989 x ng cc chnh ph? c?ng s?n ng u nhu cc con bi domino. Cu?c d?i thay vi d?i ny khi?n l?i tuyn b? "ph?n ngo?i giao" ngy xua c?a ng Reagan tr? thnh l?i tin tri luu danh h?u th?.
M?t x?u l v? n "Iran contra" bng n? nam 1986. Ngu?i vi?t s? khng di vo chi ti?t, ch? ghi nh?n r?ng c lc cc chuyn gia chnh tr? tu?ng v? ny s? lm ng Reagan bay ch?c t?ng th?ng. Mi d?n nam 1988 l nam cu?i cng duong nhi?m t?ng th?ng, nh? d? d?c Poindexter d?ng ra nh?n hon ton trch nhi?m, ng Reagan m?i thot.
The Great Communicator!
i?m l? lng l m?c d?u b? v?t nho "Iran contra" m ?nh 3 nam sau cng, khi ng Reagan t? gi ta b?ch ?c, nhu?ng quy?n l?i cho tn t?ng th?ng George Bush Sr. d? tr? l?i d?i s?ng dn s? d?u nam 1989, ni?m tin yu m qu?n chng dnh cho ng ch?ng h? gi?m st. Ngu?i ta b?o s? di th? l v ng l "the Great Communicator" c bi?t ti dnh d?ng tri tim qu?n chng khi?n ngu?i ta khng th? no khng thuong ng du?c. V yu thuong ng nn ngu?i ta "chn b? lm mu?i", ch? d? d?n uu di?m v ch?ng bu?n ch trch khuy?t di?m c?a ng. C? xem chuy?n gia dnh c?a ng l d? r. ng xi?n duong "gi tr? gia dnh", nhung chnh ng l v? t?ng th?ng d?u tin -v d?n khi bi ny du?c vi?t v?n l v? t?ng th?ng duy nh?t- c?a Hoa K? d ly d? v?. Con ci cung ch?ng thn thi?t g v?i ng, v hay than phi?n r?ng ng ch?ng c th?i gi? cho h?. Nhung n?u theo di cc phuong ti?n truy?n thng, ta ch? nghe ni d?n m?i tnh lng m?n thi v? nhu ti?u thuy?t gi?a ng v b v? th? hai, th?y nh?ng t?m hnh d?y tnh yu thuong m ng ch?p chung v?i con ci ? m?t th?i xua cu.
L th lm sao, ngay c? ci s? "ni hay tr?i thu?ng" ny cung c th? th?y qua l s? c?a ng. Sao Khoa qu nhi?u b?o sao ch?ng du?c d?i uu di, hai K? b? Khoa tr?n ngay hng th mu?n ght cung ch?ng du?c, l?c ct T? H?u Xuong Khc Khi Vi?t tam minh o H?ng H? d?u t? ? su cu?ng cung, thin di l?i thm C? L?c Quy?n Quang Qu h?i, Kh?c Hu gip; th?o no m?i l?i ni ra d?u du?c ngu?i ch? dn hoan h. Gi? nhu ngu?c l?i b? Hnh Riu Khng Ki?p dng ? cu?ng cung th cung nh?ng l?i ni ?y e s? b? ngu?i nghe l?y s?i tc ch? lm tu tm phuong ph? bng. Th? m?i bi?t d?u c ti l qu, nhung "hay khng b?ng hn" nn c ti v?n ph?i thm s? t?t n?a m?i du?c.
Luu danh h?u th?
?i h?n cu?i cng 85-94 tu?i (?ng v?i th?i gian 1995-2004) vo cung Thn, t?c quan l?c nguyn th?y, c Co Luong ? Vu?ng T? H?u Thai Co Xuong m?t L?c b?n Khoa hai K? v d? b? tam minh o H?ng H? h?i h?p. V?i ngu?i tu?i tr? chnh l h?n v?y vng d?c ch, nhung ? tu?i g?n d?t xa tr?i th chnh cung ? Vu?ng H?ng Loan, h?i o H? th?t kh m qua kh?i.
Nhung t?i sao ng Reagan ly l?t "s?ng nhu d ch?t", d?n nam cu?i cng c?a d?i h?n m?i ra di? Ph?i chang v cung Thn l nhu?n th? (d?t u?t) c th? sinh b?n m?nh kim nn ng khng ch?t ngay du?c? Cung h?p l, nhung ngu?i vi?t khng cho r?ng d l nguyn nhn chnh. M?t d?c di?m trong d?i chnh tr? c?a ng Reagan l ng lun lun ? dng ch? dng lc nn du?c hu?ng h?t m?i nh ho quang r?c r?. C? nhn l?i cc thnh tch c?a ng th r. Thi d? cuong quy?t c?a ng d?i v?i Lin S di nhin l can d?m, nhung ng n?m quy?n dng lc anh kh?ng l? S Vi?t v?i di chn b?ng d?t st s?p ng s?m nn du?c coi l tc nhn chnh trong vi?c lm s?p d? S Vi?t v kh?i c?ng ng u. Ci nhn l?c quan c?a ng v? tuong lai nu?c M? di nhin l h?p th?i; nhung v t?ng th?ng Carter tru?c ng d sai l?m d?y nu?c M? d?y s?c s?ng xu?ng t?n cng v?c th?m c?a bi quan nn ng du?c coi l tc nhn ko nu?c M? ln tr? l?i v? tr hng cu?ng.
Khi ng Reagan trt hoi th? sau cng, ? u Chu l dm khuya 5 thng 6, 2004; dng ngay lc nhi?u lnh t? th? gi?i t? t?p ? Php d? chu?n b? l? k? ni?m 60 nam ngy qun d?i d?ng minh d? b? ? bi bi?n Normandie gi?i phng nu?c Php (6 thng 6, 1944). S? trng h?p kht khao ny khi?n ngu?i ta khng mu?n cung ph?i nh? l?i bi di?n van b?t h? khi?n bao ngu?i roi l? m ng d d?c ? Normandie 20 nam tru?c khi ng cn l t?ng th?ng M?. Th ra ngay khi ch?t, tr?i v?n cho ng Reagan ci may m?n l ngu?i dng lc. Nh? v?y, s? ra di c?a ng thay v ch? l m?t bi?n c? ? Hoa K? d nghi?m nhin ha thnh m?t bi?n c? c?a ton th? gi?i.
Su?t tu?n l? sau khi ng Reagan ch?t nu?c M? nhu l?ng d?ng, c? treo n?a c?t. Th? su 11 thng 6 t?c ngy chn c?t ng du?c tuyn b? l ngy "ton qu?c khc thuong", cc co quan chnh ph? v th? tru?ng hi doi dng c?a. Hm ?y, sau l? qu?c tng ? Washington v?i d?y d? cc nhn v?t tr?ng y?u c?a ton th? gi?i, chi?c quan ti ch?a di th? ng Reagan du?c bay tr? l?i California, v r?i y nhu do?n k?t bi hng c?a m?t cu?n phim Hollywood, ngu?i ta h? ng xu?ng lng d?t l?nh ngay lc m?t tr?i chm xu?ng phuong ty. Nh?ng tia n?ng qui hong hn nhu mu?n nh?c l?i m?t do?n trong b?c thu ng Reagan vi?t thng 11, 1994 d? loan bo mnh b? b?nh Alzheimer:
"Gi? dy ti b?t d?u cu?c hnh trnh d?n d?n bu?i hong hn c?a d?i ti, nhung ti bi?t r?ng nu?c M? lun lun c m?t bnh minh r?c sng"*
Cu?i cng cu?c hnh trnh c?a ng Reagan d ch?m d?t, v ng d d?n noi. Nhung n?u qu? dng l d?nh m?nh d an bi cho m?t ngu?i lun lun dng th?i dng ch?, c l? ng s? khng bi?n m?t trong bng t?i theo sau bu?i hong hn c?a cu?c d?i 93 nam, m s? s?ng mi nhu m?t trong nh?ng bi?u tu?ng quan tr?ng nh?t c?a chnh tr? th? gi?i trong th? k? 20./
Ngy 18 thng 6, 2004
?ng Son
* Nguyn van l?i d?ch c?a h?c gi? Nguy?n Ng?c Bch
Ph? l?c: Y?u t? Quan Phc trong l s? c?a c? t?ng th?ng Reagan
Nhu d nh?n m?nh nhi?u l?n trong lo?t bi T? Vi v th? cu?c, theo cch xem c?a ngu?i vi?t Quan Phc ? du l th? thch d an bi ? d, ty ci nhn gieo m qu? ng?t d?ng khc nhau. L s? nguyn th?y c?a ng Reagan c Quan ? t? t?c, Phc ? N. Hy ni v? Quan ? t? t?c tru?c, v c vi d? ki?n tuong ?ng v?i Quan Phc t du?c gi?i truy?n thng ph? bi?n. ng Reagan v ngu?i v? d?u m?t m?t c con gi l Christine, ngoi ra hai ngu?i nh?n m?t c?u con nui l Michael. Ngo?i tr? c con gi d?u lng l Maureen (ch?t nam 2001), nh?ng ngu?i con khc d?u than phi?n l c m?t kho?ng cch gi?a h? v ng Reagan. Mi d?n khi ng b? b?nh Alzheimer r?i kho?ng cch ny m?i du?c cc ngu?i con t? nguy?n thu ng?n l?i r?i b? h?n. Nh?ng s? ki?n ny ?ng v?i Hnh Quan Phc ? T? T?c. i?m dng ch l ng Reagan chua t?ng ln ti?ng trch l?i con ci mnh; th? l ng d v tnh ho?c c? hnh x? dng m?t di h?i c?a Quan Phc. Ph?i chang v v?y m khi ng b? b?nh nan y, tr?i cho ng s?ng ly l?t ko di d? con ci c th?i gi? d?i thay quan di?m, cho tnh cha con du?c tr? thnh su d?m tru?c khi ng t? gi ci d?i.
B?y nhiu d d? cho t? t?c, nay lu?n sang N B?c. Nam 1976 d?i ti?u h?n trng phng ? Ng?, nn d?i h?n n b?c v ti?u h?n n b?c cung trng phng c Thin Phc xung chi?u. ng Reagan thua t?ng th?ng Ford dau d?n trong cu?c b?u c? n?i b? d?ng C?ng Ha. Theo ngu?n tin thng th?o th?i ?y th m?t nhn v?t c th? l?c c?a d?ng (t?m g?i l ng A.) h?a ?ng h? ng Reagan r?i l?i xoay sang ?ng h? ng Ford, nn ng Reagan thay v th?ng sut sot thnh thua dau d?n.
Chuy?n k? r?ng sau khi m?i s? d ng ngu, ng A. tm d?n g c?a phng khch s?n c?a ng b Reagan, v?a khc n?c n? r?ng "Th?ng d?c oi. Ti d ph?m l?i l?m l?n nh?t c?a d?i ti nn d?n dy d? nghe ng trch m?ng". B Nancy, v? ng Reagan, gi?n qu ngo?nh m?t di khng ni l?i no c?. Nhung ng Reagan th r?t bnh tinh. ng n t?n v? v? ng A. r?i ni n?a da n?a th?t r?ng: "Khng sao c?. Mi?n l l?n sau anh ch?u doi cng chu?c t?i!" Khi ni nh?ng l?i ny ng Reagan d 66 tu?i ta, lm g c "l?n sau"; nhung nghe th? ng A bi?t l mnh d du?c ng Reagan tha t?i ph?n b?i.
Ai ng? l?i c "l?n sau" th?t. o?n k?t c?a cu chuy?n k? r?ng nh? c?m ci kh lu?ng qun t? c?a ng Reagan m ng A. l m?t trong nh?ng ngu?i d?c l?c nh?t c?a phe Reagan trong cu?c b?u c? 1980. V m?i ph?n ?ng c?a gi?i lnh d?o du?c d?n xa r?t l? ? nu?c m gi?i truy?n thng qu t? do v di tin nhu nu?c M?, gi? nhu ng Reagan khng d?n n?i dau d?n nng gi?n, h? nh?c ng A trong nam 1976 th r?t c th? nhi?u ngu?i theo ng d chm v b? cu?c -nhu tru?ng h?p ng Howard Dean d?u nam 2004- v nu?c M? d ch?ng c hai nhi?m k? c?a t?ng th?ng Reagan.
Cn m?t s? ki?n dng ch n?a l nam 1981 ng Reagan b? g khng John Hinckley muu st m?t cch lng x?t (d? lm n?i v?i n? ti t? Jodie Foster m h?n chua t?ng g?p bao gi?). Nhn l?i ti?u h?n nam ny thin di c Thin Phc tr?n gi? cng Tu? Ph T? St Tu?ng ?n M ng? chnh Tri?t, h?i h?p c Quan Hnh Riu Khng Ki?p. T?t ch th d?i h?n c Vu Tham Hnh Riu Khng Ki?p, ti?u h?n v chnh di?u c Song Hao Khi Vi?t Knh Linh; th?t khng hi?n lnh m?t cht no. N?u ng Reagan trng d?n t? n?n ch?ng th? ni l khng dng s?.
Th?c t? l ng trng d?n, nhung may m?n lm sao vin d?n cch tim vi centimt, nn ng thot ch?t m?t cch ly k?. S? bnh tinh hi?m c c?a ng sau khi th? n?n d thnh giai tho?i c?a lng bo. Sau khi t?nh d?y trong phng c?p c?u, chu?n b? m? ng cn t?nh bo gi?n da v?i cc bc si "Ti hy v?ng qu v? d?u l ngu?i c?a d?ng C?ng Ha". Sau khi h?i ph?c, m?t l?n n?a t? kh d? qun t? ng ng? mu?n g?p m?t k? d b?n ng, hy v?ng cu?c g?p g? ny gip h?n gi?m b?nh tm l. V cc chuyn gia tm l s? cu?c g?p g? ny gy p ph ngu?c khi?n Hinckley khng thm, ng m?i dnh b? d?nh.
Tm lu?c l?i; ng Reagan thua dau d?n nam 1976, th?ng d? dng nam 1980, thot ch?t trong du?ng to k? tc trong cu?c muu st nam 1981, r?i th?ng d? dng l?n n?a nam 1984. V t?t c? nh?ng d? ki?n ny d?u ? trong d?i h?n 1975-84 c Phc xung chi?u n b?c, v hai l?n b? th? thch ng d?u dung th? cho k? d gy h?i cho mnh, ta c thm b?ng c? d? tin r?ng Quan Phc qu? l hai d?u hi?u dnh d?u hai phuong m tr?i mu?n th? thch con ngu?i.
===============================================
***Source: Bi vi?t du?c dang t?i www.vietbao.com, TuanKhong mang v? dy d? m?i ngu?i cng thu?ng th?c.
ng 1:09 gi? California chi?u th? b?y 5 thng 6, 2004 v?a qua c?u t?ng th?ng Hoa K? Ronald Reagan d trt hoi th? cu?i cng sau 9 nam ru?i tr?i d?u tranh v?i b?nh l?n c?a ngu?i gi (Alzheimer). Tru?c khi linh c?u du?c chuy?n t? California ln th? d Washington ngy 9 thng 6 d? chu?n b? cho l? qu?c tng ngy 11 thng 6, t?i d?t nh Cali d c hng tram ngn ngu?i d?n ti?n ng v? noi vinh c?u. M?t ngu?i ph?i d?i 8 ti?ng m?i du?c nghing mnh tru?c linh c?u c?a ng d chia s? c?m tu?ng v?i gi?i truy?n thng nhu sau: "T?ng th?ng Reagan d t?n tm ph?c v? d?t nu?c 8 nam, th ti d?i 8 ti?ng d? ti?n ng ra di cung l h?p l." Cu ni ny tm g?n ni?m knh tr?ng, n?i ti?c thuong m dn chng Hoa K? dnh cho v? t?ng th?ng du?c g?i l "c m?t khng hai".
M n?u xt v? tu?i tc th qu? ng Reagan c m?t khng hai. ? Hoa K? tu?i chnh th?c v? huu l 66 (t?c 65 tu?i ty). Khi d?c c? t?ng th?ng l?n th? nh?t nam 1980 ng d qu tu?i v? huu b?n nam, l m?t k? l?c m?i c?a Hoa K?. B?n nam sau, t?c nam 1984, ng l?i ph k? l?c ny c?a chnh mnh b?ng cch th?ng nhi?m k? hai. R?i ch?c thng 1 nam 1989 ? tu?i 78, ta c th? tin ci k? l?c "t?ng th?ng gi gn" c?a ng Reagan s? d?ng v?ng m?y muoi nam trong l?ch s? chnh tr? Hoa K?, n?u khng lu hon n?a.
Tru?c khi nh?y vo chnh tr? ng Reagan l m?t ti t? di?n ?nh, nhung chnh ng d t? nhn nh?n mnh ch? l m?t ti t? h?ng B "th?nh tho?ng dng phim h?ng A". Y?u t? no d khi?n anh ti t? h?ng B ny tr? thnh th?ng d?c ti?u bang l?n nh?t nu?c M? l California hai nhi?m k? (t? 1967 d?n 1974) v r?i ? tu?i dng l? ph?i v? huu l?i du?c b?u lm t?ng th?ng ton th? nu?c M? cung hai nhi?m k? (t? 1981 d?n 1988)? Ta hy xem th? l s? T? Vi c?a ng Reagan xem c manh m?i g khng.
L s? nhi?u may m?n!
R?t may cho gi?i nghin c?u s? m?nh, nam thng ngy gi? sinh c?a ng Ronald Reagan r?t minh b?ch. M?t ti li?u l tu?n bo Time s? ngy 4 thng 2 nam 2002, trang 4, trong d c con gi c?a ng Reagan ti?t l? "cha ti du?c sinh ra ? nh lc 4:16 gi? sng ngy 6 thng 2 nam 1911". Nh dy l Tampico, ti?u bang Illinois, ty kinh tuy?n 89 d? 47 pht. V gi? sinh cch gi? tiu chu?n GMT 6 ti?ng, di?u ch?nh l?i l 4:15 gi? sng (ch? d?i 1 pht). Tnh ra m l?ch d?a phuong l gi? D?n ngy 8 thng ging nam Tn H?i.
M?nh ng Reagan cu T c ?ng m o Khng c H?ng Vi?t T? Xuong Khc h?i h?p; thn cu quan Co Luong ng? ph? Tri?t c T? H?u Xuong Knh h?i h?p; m?c d khng ph?i l h? cch v?n th?t kh k?t lu?n l d?c s?c n?u xem theo cch cu. Nhung thm cc sao t? Ha vo th tnh hnh t?c kh?c r r?t, v ta s? th?y sao ha trng trng xu?t hi?n ? h?t c? 6 cu?ng cung. Theo th? t?: M?nh t? Khoa t? K?, phc L?c t? L?c t? Quy?n, quan t? L?c, di t? Khoa, ti K? t? Khoa, th t? Khoa. Ti tnh hon n?a l hai K? l?i cng cung v?i ha Khoa nn b? ha gi?i. Ha Khoa c danh "d? nh?t gi?i th?n" d?i bi?u may m?n, ha L?c l co h?i tr?i cho; c b?n Khoa ba L?c nn d?c di?m c?a l s? ny l may m?n l? thu?ng.
Gi?c m?ng tu?i tho
Theo cc ti li?u chnh th?c th cha m? ng Ronald Reagan l m?t c?p di dn ngu?i i Nhi Lan. Ngu?i cha, John Reagan, l m?t ng th? dng giy c t?t ch chn say sua lm v? con kh? s? khng t. Th?t ?ng h?p v?i cung ph? m?u, b?i cung ny c Tham Riu, thm B?nh Ph Khng Ki?p. Theo khoa tm l h?c, cc tr? em b? ngu?i l?n hnh h? thu?ng nhn d?i b?ng di m?t bi quan v d? pht tri?n tm l "h?n d?i den b?c" khi tru?ng thnh. Th?t may cho c?u Ronald, b Nelle m? c?a c?u l m?t ngu?i sng d?o, d?u dng ch?u d?ng bao dung. Nh? ?nh hu?ng c?a b m c?u khng cam h?n cha mnh. B Nelle l?i tr?ng ngh? thu?t, lun lun khuy?n khch con tham gia cc b? mn van ngh? trnh di?n, nn nh? b m c?u Ronald d c d?p di?n xu?t t? khi cn nh?. Cng may cho c?u, l?n di?n xu?t d?u tin c?u du?c khn gi? n?ng nhi?t hoan h. ?n tu?ng t?t d?p ny khi?n c?u c theo du?i con du?ng ngh? thu?t trnh di?n, v tr? thnh ci nhn dua c?u d?n Hollywood sau ny.
Thi m v?n bi?u tu?ng m?. Thi m d?c d?a thm Xuong Khc Luu Nin Van Tinh cu m?nh nn c?u Ronald ch?u ?nh hu?ng nhi?u c?a m? l h?p l. Bn r?ng thm n?a th d?i c?u Ronald d? b? chi ph?i m?nh m? b?i nh?ng ph? n? c tm l ho?c kh? nang b?o b?c. C l? v th? m ngoi vi?c pht tri?n tnh "yu d?i yu ngu?i" nh? ?nh hu?ng c?a m?, m?i khi ? nh c chuy?n khng vui c?u l?i tm s? bnh an b?ng cch ch?y sang nh "c Emma", m?t ngu?i dn b hng xm l?n tu?i khng con r?t qu m?n c?u. Noi dy, nhu c?u k? l?i sau ny, "trong kh?ng c?nh bnh l?ng, gi?a nh?ng hnh tu?ng c? qui v nh?ng k? sch tho?ng m?t mi huong k? l?" c?u say sua d?c cc ti?u thuy?t thm hi?m khng gian c?a tc gi? Edgar Rice Burrough v mo l v? anh hng c?u loi ngu?i kh?i h?a di?t vong. Ch?c chnh c?u cung ch?ng th? ng? sau ny c?u s? thnh t?ng th?ng Hoa K?, r?i k th?a u?c gi?m vu kh nguyn t? v tang xc xu?t s?ng cn c?a nhn lo?i.
Ty ti?n v? California
Tu?i thanh nin c?a c?u Ronald tuong d?i sung s?. Nh? choi th? thao c?u du?c h?c b?ng n?a h?c ph, n?a cn l?i v ti?n an ? c?u hon ton t? tc b?ng cch tm vi?c lm ngoi gi? h?c. Ra tru?ng nam 1932 l lc m cu?c kh?ng ho?ng kinh t? dang ph? trm ton th? nu?c M?, v?i hai m?nh b?ng v? kinh t? h?c v x hi h?c r?t kh ki?m vi?c c?u l?i du?c vi?c lm t gi? m tr? kh ti?n l tu?ng thu?t th? thao cu?i tu?n cho WOC, m?t di radio d?a phuong ? Davenport, Iowa. Hai nam sau, t?c 1934, c?u ti?n ln m?t bu?c l chuy?n v? di WHO thu?c h? th?ng NBC ? De Moines. Th?i ?y chua c tr?c ti?p truy?n thanh nn c?u ph? trch ti t?o l?i cc tr?n d?u d c?u (baseball) v banh c na (football) t? cc tin t?c nh?n du?c qua di?n tn v pht thanh ngay cho gi?i hm m? th? thao.
Nhn l?i l s?, th?i gian ny n?m trong d?i h?n 15-24 tu?i, nh?m cung H?i c Thin Ph? l ti tinh, l?i d?c v? tr Thi Tu? nn d? thnh t?u. Ch? c di?m dng ti?c l cung th c?a d?i h?n c Lim Ph g?p Hnh Riu Khng Ki?p v d? c?p Quan Phc, tnh c?m kh du?c to?i lng. Truy?n k? r?ng c?u Ronald c m?i tnh d?u t? th?i trung h?c v?i c b?n h?c Margaret Cleaver. Hai ngu?i th? non h?n bi?n v c?u d t?ng c m?t k? v?t c?ng v?i chi?c nh?n dnh hn. Hai v?t ny d?t ng?t b? g?i tr? l?i c?u b?ng du?ng buu di?n khi c Margaret quy?t d?nh b? c?u d? l?y m?t nhn vin ngo?i v?. Bi?n c? ny d? l?i cho c?u m?t v?t thuong lng dau xt; nhung l?i khi?n c?u c thm l do tm tuong lai ? m?t phuong tr?i xa l?. Phuong tr?i ?y l d?t h?a California.
Nam 1937, c?u Ronald thuy?t ph?c du?c c?p trn trong di radio cho c?u v? California san tin cc cu?c t?p luy?n ma xun c?a d?i d c?u Chicago Cubs. Khi d?n Cali, m?t ngu?i b?n cu gi?i thi?u c?u d?n "th? vai" ? Hollywood. V?a th?y c?u ngu?i ph? trch tm ti t? m?ng qu nh?n ngay. Th? l ch? trong nhy m?t c?u d?i t? phng vin tu?ng thu?t th? thao thnh ti t? Hollywood. S? di thu?n l?i nhu th? v d?i h?n 25-34 (?ng v?i cc nam 1935-44) c Knh Duong nh?p mi?u d?c th?, thm T? H?u t? Khoa H?ng H? Khi Vi?t v ba L?c m?t Quy?n m?t Khoa h?i h?p. Knh Duong l "hung tinh d?c d?a pht d nhu li" nn ti?p theo d l m?t chu?i di?n bi?n thu?n l?i: L?y n? ti t? d?p v n?i ti?ng Jane Wyman nam 1940, sinh con gi d?u lng Maureen nam 1941, d?t cao di?m di?n xu?t v?i phim King's Row nam 1942.
Chuy?n mnh thot xc
Nhung r?i Nh?t nm bom Trn Chu C?ng, M? nh?y vo th? chi?n th? hai, v ti t? Reagan ph?i dang k di lnh. Khi ng du?c gi?i ngu nam 1945, l s? d chuy?n sang d?i h?n 35-44 (t?c th?i gian 1945-54). Hng phim cho ng luong kh cao so v?i th?i ti?n chi?n c l? v h?n c L?c T?n, nhung ph?i chang v Lim Ph hm cu D?u thm Hnh Riu Khng Ki?p m nh?ng phim th?i h?u chi?n c?a ng d?u th?t b?i trn m?t ngh? thu?t. i?m oi oam l cng lc v? ng b Jane Wyman l?i thnh cng hon tru?c. C l? v s? khc bi?t ny m hai ngu?i ly d? nhau nam 1949, cung chnh l nam b Wyman du?c trao gi?i Oscar.
H?n k? ti?p 45-54 (?ng v?i th?i gian 1955-64) c hm d?a d?c th? ? Thn con du?ng di?n xu?t v?n tu?t d?c khng phanh. Nam 1964, trong phim "The Killers" ng Reagan th? vai m?t dn anh gang to. V dy l vai "c" d?u tin trong cu?c d?i di?n ?nh c?a ng, gi?i theo di di?n ?nh cho r?ng n l m?t d?u hi?u, cho th?y ng s?p s?a b? Hollywood do th?i.
H? don dng, nhung ch? phn n?a, v phim "The Killers" dng l m?t d?u hi?u, nhung ch?ng ph?i l d?u hi?u c?a s? do th?i, m l d?u hi?u c?a m?t s? chuy?n mnh thot xc. V cung nam 1964 s? c m?t bi?n c? l?n. Bi?n c? ?y s? thay d?i cu?c d?i c?a ng Reagan v ?nh hu?ng v?n m?ng c?a c? th? gi?i sau ny.
Hai muoi nam b?c pht
Thng 10 nam 1964, th?y ng Barry Goldwater (C?ng Ha) ti?p t?c thua xa t?ng th?ng Lyndon Johnson (Dn Ch?) trong m?i cu?c tham d dn , d?ng C?ng Ha v?i vng ph? bi?n r?ng ri m?t chuong trnh qu?ng co, trong d ti t? Ronald Reagan ku g?i dn M? ch?n ng Goldwater. Nh? bi di?n van ny m d?ng C?ng Ha thu du?c 8 tri?u M? kim ti?n ?ng h? tranh c?, l k? l?c c?a th?i ?y. K?t qu? ng Goldwater v?n thua to, nhung ng Reagan d?t ng?t tr? thnh m?t tn tu?i du?c gi?i theo di chnh tr? c?a ton qu?c ch .
Nam 1964 v?n cn trong d?i h?n hm d?a d?c th? nn ti?ng chua thnh mi?ng; nhung ch?ng ph?i d?i lu v nam 1965 d?t nhin m?t nhm tri?u ph t? tm d?n d? ngh? ng Reagan ra tranh c? th?ng d?c California v h?a t?n l?c ?ng h? ti chnh gip ng th?ng c?. Co h?i ngn nam m?t thu? ny d? g c du?c, v?y m ng Reagan l?i t? ch?i, b?o r?ng ngh? c?a ng l ti t?, v ng khng c d?i ngh?. m tri?u ph ph?i kh? cng thuy?t ph?c, cu?i cng ng m?i ch?u.
Chuy?n dm tri?u ph ph?i ra cng ni n? ng Reagan m?i ch?u tranh c? th?ng d?c California d kh tin, nhung chua kh tin b?ng chuy?n ng th?ng c?; v ng ch?ng c kinh nghi?m chnh tr? g c?. Tru?c tin ng ph?i h? m?t d?i th? d?n dy kinh nghi?m l c?u t?nh tru?ng San Francisco George Christopher trong cu?c b?u c? n?i b? c?a d?ng C?ng Ha. Gi? nhu th?ng -v r?t kh th?ng- ng s? ph?i d?ng d? th?ng d?c hai nhi?m k? Pat Brown, m?t d?i th? n?ng k v?i thnh tch l d oanh li?t h? ng t?ng th?ng tuong lai Nixon trong cu?c b?u c? nam 1962. Rt ng?n cu chuy?n, ng Reagan h? ng Christopher, r?i h? ng Brown d? dng nhu l?y d? trong ti! Kh?i c?n ni, chi?n th?ng qu d? dng ny khi?n m?i ngu?i cng s?ng s?t, k? c? nh?ng ngu?i d d?t h?t ni?m tin noi ng.
ng Reagan nh?m ch?c th?ng d?c nam 1967 nh?m lc phong tro hippy lung lo?n d?i h?c Berkeley. Nh?ng sinh vin c?c doan lin min bi kha di h?i d? chuy?n. Xui thay cho h? nam ny ti?u h?n c?a ng vo cung D?u c Lim Ph Hnh Khng Ki?p. Ch?ng ng?n ng?i dng bi?n php m?nh, ng h? l?nh cho v? binh qu?c gia d?n noi dng v l?c vn h?i tr?t t?, b?t ch?p l?i c?nh co r?ng nhu v?y c th? gy ra c?nh d? mu. Nh? quy?t d?nh c?ng r?n ny, v?n d? Berkeley du?c gi?i quy?t, uy tn c?a ng Reagan cng tang cao v ng th?ng nhi?m k? 2 nam 1970 m?t cch d? dng.
Nam 1974 nh? m?t chu?i di?n bi?n khng ti?n khong h?u, ng Gerald Ford tr? thnh t?ng th?ng Hoa K?. Lc ?y dang lm th?ng d?c nam cu?i cng nhi?m k? 2 ? California, ng Reagan hai l?n du?c m?i lm t?ng tru?ng d?u t? ch?i. L do d? hi?u, v b?y gi? ng d tnh chuy?n tranh ch?c t?ng th?ng! Nam 1976 ng thua duong kim t?ng th?ng Ford dau d?n khi tranh ch?c d?i di?n d?ng d? ra d?i d?u v?i Jimmy Carter. Nhung sau bu?c v?p ng ny ng s? h? ng Carter m?t cch d? dng nam 1980 v ng Mondale d? dng hon n?a nam 1984 d? tr? thnh m?t trong nh?ng v? t?ng th?ng du?c dn chng yu thuong nh?t trong l?ch s? Hoa K?. Th?m h?i nh?t l ng Mondale, cc co quan truy?n thng d?a phuong ph?i ku g?i c? tri "d?ng d? ngu?i con yu c?a chng ta hon ton m?t th? di?n"; nh? d ng m?i du?c dn chng d?t nh l ti?u bang Minnesota ra s?c d?n phi?u cho d? th?ng sut sot. Di nhin 49 ti?u bang cn l?i d?u l?t vo tay ng Reagan.
Quan v?n d?n noi, pht nhu s?m st
Tnh t? lc dm tri?u ph thuy?t ph?c ng Reagan ra tranh c? th?ng d?c California nam 1965 d?n lc ng th?ng t?ng th?ng nhi?m k? 2 nam 1984, th?i gian ko di dng 20 nam. L do g m trong hai muoi nam ny ng b?c pht d? d?i nhu th?? ? tr? l?i chng ta th? nhn l?i l s? c?a ng.
C th? gu?ng ni r?ng h?n 1965-74 t?t d?p v vo v? B?ch H? dng vng Thi Tu?, l?i d?c Thanh Long thnh cch "Long H? tuong phng"; nhung l?p lu?n ny lung lay v h?n 1975-84 vo v? Long ?c c?a vng Thi Tu? ch? t?t cho vi?c tu tm du?ng tnh m b?t l?i cho vi?c d?u tranh, t?i sao v?n pht? C th? th?y r?ng vi?c lu?n d?i h?n ch?ng th? no ch? d?a vo vng Thi Tu?.
V?y dp n ? du? Xin thua, dy l m?t tru?ng h?p hi?m hoi m l ngu hnh chi?m v? tr trung tm trong bi ton t? vi. ng Reagan b?n m?nh kim, c cch c?c nguyn th?y t?t d?p, nn khi d?i v?n chuy?n d?n phuong Nam, t?c cc cung T? Ng? Mi, l d?c cch "vu?ng kim nh?p h?a huong", v v h?a l hnh quan c?a m?nh kim nn cng danh s? nghi?p d?t pht.
H?n 1965-74 h?t s?c d?c bi?t v c H?a Tinh d?c th? ? Mi. H?a Tinh di nhin thu?c H?a nn hon ton ?ng h?p v?i quan v?n, chnh l "hung tinh d?c th? pht d nhu li", cung Mi l?i du?c cch "Ph? Tu?ng tri?u vin" l c qu nhn ph tr?, thnh ra ch?ng c?n muu s? m v?n du?c ngu?i by c? cho an, thnh d?t to tt hon xa bao k? ti ba, th?c dm toan tnh. H?n 1975-84 du?c Ng? l chnh phuong c?a h?a, du?c c?p trung thin d? tinh m Duong h?i h?p nn d? muu chuy?n l?n, nhung nng c?t h?a g?m cc sao Song Hao Khi Vi?t khng ph?i l hung tinh nn pht tri?n khng d?t ng?t nhu h?n tru?c, v c bu?c v?p ng l thua ng Ford nam 1976 khi d?i ti?u h?n trng phng nhu d ni trn. B l?i, cung quan c?a d?i h?n ny ? Tu?t du?c d? c?p T? H?u, c? hai l?i cng t? ha Khoa, dng l cch lm t hu?ng nhi?u nh? cng lao hn m c?a nh?ng ngu?i ph t.
Tri?t phng Quan Phc, x?u t?t ch?t ch?ng
?i h?n 75-84 tu?i ?ng v?i th?i gian 1985-94 vo T? v?n l phuong nam thu?c h?a, c T? St Binh Hnh Tu?ng ?n l thu?ng cch cho k? n?m quy?n uy. Nhung d? tinh T? Vi v?n r?t k? Tri?t; cung g?p chnh Tri?t l?i thm Quan Phc ? v? Tu? Ph xung vng Thi Tu? th r?t kh v?n ton; b?i v?y h?n ny ch?a d? hai m?t c?c doan t?t x?u. M?t t?t l thnh cng r?c r? trong vi?c ha gi?i cu?c "chi?n tranh l?nh" v?i kh?i S Vi?t. H?p thu?ng d?nh l?n d?u v?i t?ng b thu Lin S Gorbachev nam 1985, k hi?p u?c h?y b? vu kh h?ch nhn t?m trung nam 1987, gi?m m?i nguy di?t ch?ng cho ton th? nhn lo?i.
Nam 1987, trong m?t cu?c h?p thu?ng d?nh v?i Gorbachev, khi d?n c?ng Brandenburg ? b?c tu?ng nh?c B Linh ng Reagan dng d?c b?o d?i phuong: "ng Gorbachev, hy m? ci c?ng ny ra, hy ph b?c tu?ng ny xu?ng!" Cu ni d?y thch th?c ny b? nhi?u chuyn gia chnh tr? lc ?y ch trch l "ph?n ngo?i giao". Nhung nhu chng ta d?u bi?t, ch? hai nam sau b?c tu?ng B Linh b? ph tan trong khi tr?n cu?ng phong dn ch? 1989 x ng cc chnh ph? c?ng s?n ng u nhu cc con bi domino. Cu?c d?i thay vi d?i ny khi?n l?i tuyn b? "ph?n ngo?i giao" ngy xua c?a ng Reagan tr? thnh l?i tin tri luu danh h?u th?.
M?t x?u l v? n "Iran contra" bng n? nam 1986. Ngu?i vi?t s? khng di vo chi ti?t, ch? ghi nh?n r?ng c lc cc chuyn gia chnh tr? tu?ng v? ny s? lm ng Reagan bay ch?c t?ng th?ng. Mi d?n nam 1988 l nam cu?i cng duong nhi?m t?ng th?ng, nh? d? d?c Poindexter d?ng ra nh?n hon ton trch nhi?m, ng Reagan m?i thot.
The Great Communicator!
i?m l? lng l m?c d?u b? v?t nho "Iran contra" m ?nh 3 nam sau cng, khi ng Reagan t? gi ta b?ch ?c, nhu?ng quy?n l?i cho tn t?ng th?ng George Bush Sr. d? tr? l?i d?i s?ng dn s? d?u nam 1989, ni?m tin yu m qu?n chng dnh cho ng ch?ng h? gi?m st. Ngu?i ta b?o s? di th? l v ng l "the Great Communicator" c bi?t ti dnh d?ng tri tim qu?n chng khi?n ngu?i ta khng th? no khng thuong ng du?c. V yu thuong ng nn ngu?i ta "chn b? lm mu?i", ch? d? d?n uu di?m v ch?ng bu?n ch trch khuy?t di?m c?a ng. C? xem chuy?n gia dnh c?a ng l d? r. ng xi?n duong "gi tr? gia dnh", nhung chnh ng l v? t?ng th?ng d?u tin -v d?n khi bi ny du?c vi?t v?n l v? t?ng th?ng duy nh?t- c?a Hoa K? d ly d? v?. Con ci cung ch?ng thn thi?t g v?i ng, v hay than phi?n r?ng ng ch?ng c th?i gi? cho h?. Nhung n?u theo di cc phuong ti?n truy?n thng, ta ch? nghe ni d?n m?i tnh lng m?n thi v? nhu ti?u thuy?t gi?a ng v b v? th? hai, th?y nh?ng t?m hnh d?y tnh yu thuong m ng ch?p chung v?i con ci ? m?t th?i xua cu.
L th lm sao, ngay c? ci s? "ni hay tr?i thu?ng" ny cung c th? th?y qua l s? c?a ng. Sao Khoa qu nhi?u b?o sao ch?ng du?c d?i uu di, hai K? b? Khoa tr?n ngay hng th mu?n ght cung ch?ng du?c, l?c ct T? H?u Xuong Khc Khi Vi?t tam minh o H?ng H? d?u t? ? su cu?ng cung, thin di l?i thm C? L?c Quy?n Quang Qu h?i, Kh?c Hu gip; th?o no m?i l?i ni ra d?u du?c ngu?i ch? dn hoan h. Gi? nhu ngu?c l?i b? Hnh Riu Khng Ki?p dng ? cu?ng cung th cung nh?ng l?i ni ?y e s? b? ngu?i nghe l?y s?i tc ch? lm tu tm phuong ph? bng. Th? m?i bi?t d?u c ti l qu, nhung "hay khng b?ng hn" nn c ti v?n ph?i thm s? t?t n?a m?i du?c.
Luu danh h?u th?
?i h?n cu?i cng 85-94 tu?i (?ng v?i th?i gian 1995-2004) vo cung Thn, t?c quan l?c nguyn th?y, c Co Luong ? Vu?ng T? H?u Thai Co Xuong m?t L?c b?n Khoa hai K? v d? b? tam minh o H?ng H? h?i h?p. V?i ngu?i tu?i tr? chnh l h?n v?y vng d?c ch, nhung ? tu?i g?n d?t xa tr?i th chnh cung ? Vu?ng H?ng Loan, h?i o H? th?t kh m qua kh?i.
Nhung t?i sao ng Reagan ly l?t "s?ng nhu d ch?t", d?n nam cu?i cng c?a d?i h?n m?i ra di? Ph?i chang v cung Thn l nhu?n th? (d?t u?t) c th? sinh b?n m?nh kim nn ng khng ch?t ngay du?c? Cung h?p l, nhung ngu?i vi?t khng cho r?ng d l nguyn nhn chnh. M?t d?c di?m trong d?i chnh tr? c?a ng Reagan l ng lun lun ? dng ch? dng lc nn du?c hu?ng h?t m?i nh ho quang r?c r?. C? nhn l?i cc thnh tch c?a ng th r. Thi d? cuong quy?t c?a ng d?i v?i Lin S di nhin l can d?m, nhung ng n?m quy?n dng lc anh kh?ng l? S Vi?t v?i di chn b?ng d?t st s?p ng s?m nn du?c coi l tc nhn chnh trong vi?c lm s?p d? S Vi?t v kh?i c?ng ng u. Ci nhn l?c quan c?a ng v? tuong lai nu?c M? di nhin l h?p th?i; nhung v t?ng th?ng Carter tru?c ng d sai l?m d?y nu?c M? d?y s?c s?ng xu?ng t?n cng v?c th?m c?a bi quan nn ng du?c coi l tc nhn ko nu?c M? ln tr? l?i v? tr hng cu?ng.
Khi ng Reagan trt hoi th? sau cng, ? u Chu l dm khuya 5 thng 6, 2004; dng ngay lc nhi?u lnh t? th? gi?i t? t?p ? Php d? chu?n b? l? k? ni?m 60 nam ngy qun d?i d?ng minh d? b? ? bi bi?n Normandie gi?i phng nu?c Php (6 thng 6, 1944). S? trng h?p kht khao ny khi?n ngu?i ta khng mu?n cung ph?i nh? l?i bi di?n van b?t h? khi?n bao ngu?i roi l? m ng d d?c ? Normandie 20 nam tru?c khi ng cn l t?ng th?ng M?. Th ra ngay khi ch?t, tr?i v?n cho ng Reagan ci may m?n l ngu?i dng lc. Nh? v?y, s? ra di c?a ng thay v ch? l m?t bi?n c? ? Hoa K? d nghi?m nhin ha thnh m?t bi?n c? c?a ton th? gi?i.
Su?t tu?n l? sau khi ng Reagan ch?t nu?c M? nhu l?ng d?ng, c? treo n?a c?t. Th? su 11 thng 6 t?c ngy chn c?t ng du?c tuyn b? l ngy "ton qu?c khc thuong", cc co quan chnh ph? v th? tru?ng hi doi dng c?a. Hm ?y, sau l? qu?c tng ? Washington v?i d?y d? cc nhn v?t tr?ng y?u c?a ton th? gi?i, chi?c quan ti ch?a di th? ng Reagan du?c bay tr? l?i California, v r?i y nhu do?n k?t bi hng c?a m?t cu?n phim Hollywood, ngu?i ta h? ng xu?ng lng d?t l?nh ngay lc m?t tr?i chm xu?ng phuong ty. Nh?ng tia n?ng qui hong hn nhu mu?n nh?c l?i m?t do?n trong b?c thu ng Reagan vi?t thng 11, 1994 d? loan bo mnh b? b?nh Alzheimer:
"Gi? dy ti b?t d?u cu?c hnh trnh d?n d?n bu?i hong hn c?a d?i ti, nhung ti bi?t r?ng nu?c M? lun lun c m?t bnh minh r?c sng"*
Cu?i cng cu?c hnh trnh c?a ng Reagan d ch?m d?t, v ng d d?n noi. Nhung n?u qu? dng l d?nh m?nh d an bi cho m?t ngu?i lun lun dng th?i dng ch?, c l? ng s? khng bi?n m?t trong bng t?i theo sau bu?i hong hn c?a cu?c d?i 93 nam, m s? s?ng mi nhu m?t trong nh?ng bi?u tu?ng quan tr?ng nh?t c?a chnh tr? th? gi?i trong th? k? 20./
Ngy 18 thng 6, 2004
?ng Son
* Nguyn van l?i d?ch c?a h?c gi? Nguy?n Ng?c Bch
Ph? l?c: Y?u t? Quan Phc trong l s? c?a c? t?ng th?ng Reagan
Nhu d nh?n m?nh nhi?u l?n trong lo?t bi T? Vi v th? cu?c, theo cch xem c?a ngu?i vi?t Quan Phc ? du l th? thch d an bi ? d, ty ci nhn gieo m qu? ng?t d?ng khc nhau. L s? nguyn th?y c?a ng Reagan c Quan ? t? t?c, Phc ? N. Hy ni v? Quan ? t? t?c tru?c, v c vi d? ki?n tuong ?ng v?i Quan Phc t du?c gi?i truy?n thng ph? bi?n. ng Reagan v ngu?i v? d?u m?t m?t c con gi l Christine, ngoi ra hai ngu?i nh?n m?t c?u con nui l Michael. Ngo?i tr? c con gi d?u lng l Maureen (ch?t nam 2001), nh?ng ngu?i con khc d?u than phi?n l c m?t kho?ng cch gi?a h? v ng Reagan. Mi d?n khi ng b? b?nh Alzheimer r?i kho?ng cch ny m?i du?c cc ngu?i con t? nguy?n thu ng?n l?i r?i b? h?n. Nh?ng s? ki?n ny ?ng v?i Hnh Quan Phc ? T? T?c. i?m dng ch l ng Reagan chua t?ng ln ti?ng trch l?i con ci mnh; th? l ng d v tnh ho?c c? hnh x? dng m?t di h?i c?a Quan Phc. Ph?i chang v v?y m khi ng b? b?nh nan y, tr?i cho ng s?ng ly l?t ko di d? con ci c th?i gi? d?i thay quan di?m, cho tnh cha con du?c tr? thnh su d?m tru?c khi ng t? gi ci d?i.
B?y nhiu d d? cho t? t?c, nay lu?n sang N B?c. Nam 1976 d?i ti?u h?n trng phng ? Ng?, nn d?i h?n n b?c v ti?u h?n n b?c cung trng phng c Thin Phc xung chi?u. ng Reagan thua t?ng th?ng Ford dau d?n trong cu?c b?u c? n?i b? d?ng C?ng Ha. Theo ngu?n tin thng th?o th?i ?y th m?t nhn v?t c th? l?c c?a d?ng (t?m g?i l ng A.) h?a ?ng h? ng Reagan r?i l?i xoay sang ?ng h? ng Ford, nn ng Reagan thay v th?ng sut sot thnh thua dau d?n.
Chuy?n k? r?ng sau khi m?i s? d ng ngu, ng A. tm d?n g c?a phng khch s?n c?a ng b Reagan, v?a khc n?c n? r?ng "Th?ng d?c oi. Ti d ph?m l?i l?m l?n nh?t c?a d?i ti nn d?n dy d? nghe ng trch m?ng". B Nancy, v? ng Reagan, gi?n qu ngo?nh m?t di khng ni l?i no c?. Nhung ng Reagan th r?t bnh tinh. ng n t?n v? v? ng A. r?i ni n?a da n?a th?t r?ng: "Khng sao c?. Mi?n l l?n sau anh ch?u doi cng chu?c t?i!" Khi ni nh?ng l?i ny ng Reagan d 66 tu?i ta, lm g c "l?n sau"; nhung nghe th? ng A bi?t l mnh d du?c ng Reagan tha t?i ph?n b?i.
Ai ng? l?i c "l?n sau" th?t. o?n k?t c?a cu chuy?n k? r?ng nh? c?m ci kh lu?ng qun t? c?a ng Reagan m ng A. l m?t trong nh?ng ngu?i d?c l?c nh?t c?a phe Reagan trong cu?c b?u c? 1980. V m?i ph?n ?ng c?a gi?i lnh d?o du?c d?n xa r?t l? ? nu?c m gi?i truy?n thng qu t? do v di tin nhu nu?c M?, gi? nhu ng Reagan khng d?n n?i dau d?n nng gi?n, h? nh?c ng A trong nam 1976 th r?t c th? nhi?u ngu?i theo ng d chm v b? cu?c -nhu tru?ng h?p ng Howard Dean d?u nam 2004- v nu?c M? d ch?ng c hai nhi?m k? c?a t?ng th?ng Reagan.
Cn m?t s? ki?n dng ch n?a l nam 1981 ng Reagan b? g khng John Hinckley muu st m?t cch lng x?t (d? lm n?i v?i n? ti t? Jodie Foster m h?n chua t?ng g?p bao gi?). Nhn l?i ti?u h?n nam ny thin di c Thin Phc tr?n gi? cng Tu? Ph T? St Tu?ng ?n M ng? chnh Tri?t, h?i h?p c Quan Hnh Riu Khng Ki?p. T?t ch th d?i h?n c Vu Tham Hnh Riu Khng Ki?p, ti?u h?n v chnh di?u c Song Hao Khi Vi?t Knh Linh; th?t khng hi?n lnh m?t cht no. N?u ng Reagan trng d?n t? n?n ch?ng th? ni l khng dng s?.
Th?c t? l ng trng d?n, nhung may m?n lm sao vin d?n cch tim vi centimt, nn ng thot ch?t m?t cch ly k?. S? bnh tinh hi?m c c?a ng sau khi th? n?n d thnh giai tho?i c?a lng bo. Sau khi t?nh d?y trong phng c?p c?u, chu?n b? m? ng cn t?nh bo gi?n da v?i cc bc si "Ti hy v?ng qu v? d?u l ngu?i c?a d?ng C?ng Ha". Sau khi h?i ph?c, m?t l?n n?a t? kh d? qun t? ng ng? mu?n g?p m?t k? d b?n ng, hy v?ng cu?c g?p g? ny gip h?n gi?m b?nh tm l. V cc chuyn gia tm l s? cu?c g?p g? ny gy p ph ngu?c khi?n Hinckley khng thm, ng m?i dnh b? d?nh.
Tm lu?c l?i; ng Reagan thua dau d?n nam 1976, th?ng d? dng nam 1980, thot ch?t trong du?ng to k? tc trong cu?c muu st nam 1981, r?i th?ng d? dng l?n n?a nam 1984. V t?t c? nh?ng d? ki?n ny d?u ? trong d?i h?n 1975-84 c Phc xung chi?u n b?c, v hai l?n b? th? thch ng d?u dung th? cho k? d gy h?i cho mnh, ta c thm b?ng c? d? tin r?ng Quan Phc qu? l hai d?u hi?u dnh d?u hai phuong m tr?i mu?n th? thch con ngu?i.
===============================================
***Source: Bi vi?t du?c dang t?i www.vietbao.com, TuanKhong mang v? dy d? m?i ngu?i cng thu?ng th?c.