Thiên Sứ
20-07-2005, 09:55 PM
Tục nhuộm răng đen ở Đông Á và Đông Dương
http://www.sfa-antiques.com/be_sfa_upload/Reference/Reference-100001176.jpg Trong khi tục cà răng có thể thấy trên khắp thế giới thì nhuộm răng đen chỉ khu trú trong một vùng tam giác của Đông Á. Đỉnh của tam giác tới tận phía Nam Nhật Bản; cạnh phía Đông, chạy qua quần đảo Mariannes và kết thúc ở quần đảo Salomon; cạnh đáy qua các đảo Timor, Java và tận cùng ở đảo Sumatra; cạnh phía Tây chạy qua bán đảo Đông Dương.
Trên toàn khu vực này, dân bản xứ nhuộm răng đen với các kỹ thuật rất khác nhau và các kiểu rất khác nhau, có nơi người ta chỉ nhuộm riêng, có nơi kết hợp vơi cà răng (dũa, đục), một tục đặc biệt thịnh hành với các tộc theo văn hoá Indonexia.
Tại Đông Dương, tục này rất phổ biến nhưng không vượt quá vĩ tuyến 28035 Bắc. Đường phân chia này trùng với đường phân chia khu vực Bắc của người Thái ở phía Bắc với khu vực của người Khạ, nơi dân chúng dùng nanh dưới của lợn để cài đầu (theo Guibaut)
Không thể thiết lập chính xác bản đồ nhuộm răng đen ở Đông Dương. Theo dõi, người ta thấy răng đen ở người An Nam (hiểu là Việt - LĐT), Thái, Mường, Mán, Kh'me, Mọi (thuật ngữ dân tộc học người Pháp dùng để chỉ các dân tộc ở Tây Nguyên - NĐT) và một số người Khạ. Các tộc người không nhuộm răng đen có người Sinoide ở vùng cao, người Trung Quốc, người Chăm và một số người Mọi bị Chăm hoá.
Ngay ở người An Nam, tục này càng ngày càng mất dần. Xu hướng này biểu hiện trước hết ở Nam Kỳ dưới tác dụng của hai ảnh hưởng: một là ảnh hưởng của số kiều dân Trung Quốc đông đảo, một nữa là sự phát triển rất nhanh của văn minh phương Tây. Ở Bắc Kỳ, nhuộm răng đen đang m http://www.sfa-antiques.com/be_sfa_upload/Reference/Reference-90002647.jpg
Những cô hàng xén răng đen,
Miệng cười như mùa thu toả nắng.
(Hoàng Cầm)
ất dần ở các đô thị lớn, nhưng vẫn được ưa chuộng ở thôn quê.
Theo yêu cầu khảo sát của chúng tôi mấy năm trước đây, trong số 1430 lính bản xứ tuyển mộ ở nông thôn có 1037 người răng đen.Vì thế có thể tạm rút ra 80% dân quê ở Bắc Kỳ nhuộm răng đen. Trong số đó, 60% có độ tuổi từ 22 tới 26 tuổi. Người ta nói rằng quanh Hà Nội vẫn còn người nhuộm răng đen. Chúng tôi đã thấy ở các chợ vùng quê những em bé răng đen nhánh.
Về phương pháp nhuộm răng đen, đã có nhiều mô tả sai lầm. Trầu là thứ lá làm cho môi đỏ thắm và làm cho răng, theo cách của người An Nam, như răng cải mả. Từ đó nói rằng, răng người An Nam đen là do ăn trầu, chỉ cần một bước nhỏ mà một số tác giả nhanh chóng vượt qua.
Một số tác giả khác, tiếp nối suy nghĩ của Pierre Loti trong tác phẩm Chuyện lưu đầy (Propos d' exil), nghĩ rằng răng nhuộm đen được là nhờ trát lên một lớp sơn. Như Mondière cho thấy năm 1873, thực tế không phải như vậy. Răng không phải là sơn đen mà là nhuộm đen. Không cần đi sâu vào kỹ thuật chúng tôi đã nghiên cứu, chúng tôi chỉ nêu ở đây thoạt tiên người ta bôi lên răng một thứ thuốc cắn màu đỏ gọi là thuốc nhuộn răng đỏ (stick - lack hay gomme - laque). Thứ thuốc này chẳng có gì liên quan đến một loại sơn đen chiết từ cây trẩu. Như vậy nói sơn răng là một sai lầm. Phải thay thuật ngữ này bằng thuật ngữ An Nam răng nhuộm đen (http://www.sfa-antiques.com/reference/default.asp?id=730&menu=516&language=VN).
Sau khi răng được nhuộm đỏ, người ta đắp lên răng một hỗn hợp gồm sắt và tananh gọi là thuốc nhuộm răng đen để cho răng có màu đen vĩnh viễn.
Trên đây là kỹ thuật của người An Nam. Tuy nhiên còn có nhiều cách khác cùng đi tới kết quả răng đen.
Tại sao người An Nam nhuộm răng đen? tục đó biểu hiện điều gì về mặt nhân loại học?
http://www.sfa-antiques.com/be_sfa_upload/Reference/Reference-90000409.jpgGiống như nhiều tục lệ khác, tục nhuộm răng đen bắt nguồn từ huyền thoại về ông vua, chồng của một nữ thần biển. Vị nữ thần biển này đẻ được 100 trứng nở ra 100 người con trai. Chẳng bao lâu, hai người chia tay nhau vì xích mích. Nữ thần biển muốn mang 100 người con trai theo mình về biển. Ông vua tìm cách giấu được 50 người con và, để đánh lạc hướng người mẹ nhất định tìm con, ông vua đã xăm da và nhuộm đen răng lũ trẻ để không thể nhận ra được. Tuy nhiên, thật khó xác định tục này bắt đầu từ khi nào.
Ở Đông Dương, người ta không bao giờ tìm thấy răng đen ở các sọ cổ cho phép xác định tuổi tối thiểu của tục lệ này. Tuy nhiên, các biên niên đời Chu bên Trung Quốc và các văn bản được gán là của Tư Mã Thiên đã nói tới tục nhuộm răng đen từ thế kỷ thứ ba trước công nguyên.
Hình như vào hậu kỳ thời kỳ đồ đồng, Đông Dương nằm kín trong nền văn minh biển gồm Đông Nam Á và Indonesia. Theo Przyluski, nền văn minh này được các thuỷ thủ dũng cảm truyền bá lên phía Bắc tới Nhật Bản và về phía Nam tới tận Madagasca, hai khu vực chắc chắn có sự hợp huyết giữa dân bản địa và người Mã Lai. Như vậy, việc nhuộm răng đen riêng, hoặc đi theo với cà răng có thể xem là dấu tích của văn hoá đại dương. Sau khi phát triển rực rỡ ở Nhật, Insulinde (thuật ngữ chỉ khu vực gồm Indonesia và Philippin) và khu vực Hindoustan (Ấn Độ hiện nay - LĐT), nền văn minh đó đang chậm chạp kết thúc chu trình của nó và không cưỡng nổi ảnh hưởng của văn minh phương tây sau nhiều thế kỷ chống đỡ với văn minh Trung Hoa ở Đông Dương.
Lưu Đình Tuân dịch (Theo tuần báo Indochine
http://www.sfa-antiques.com/be_sfa_upload/Reference/Reference-100001176.jpg Trong khi tục cà răng có thể thấy trên khắp thế giới thì nhuộm răng đen chỉ khu trú trong một vùng tam giác của Đông Á. Đỉnh của tam giác tới tận phía Nam Nhật Bản; cạnh phía Đông, chạy qua quần đảo Mariannes và kết thúc ở quần đảo Salomon; cạnh đáy qua các đảo Timor, Java và tận cùng ở đảo Sumatra; cạnh phía Tây chạy qua bán đảo Đông Dương.
Trên toàn khu vực này, dân bản xứ nhuộm răng đen với các kỹ thuật rất khác nhau và các kiểu rất khác nhau, có nơi người ta chỉ nhuộm riêng, có nơi kết hợp vơi cà răng (dũa, đục), một tục đặc biệt thịnh hành với các tộc theo văn hoá Indonexia.
Tại Đông Dương, tục này rất phổ biến nhưng không vượt quá vĩ tuyến 28035 Bắc. Đường phân chia này trùng với đường phân chia khu vực Bắc của người Thái ở phía Bắc với khu vực của người Khạ, nơi dân chúng dùng nanh dưới của lợn để cài đầu (theo Guibaut)
Không thể thiết lập chính xác bản đồ nhuộm răng đen ở Đông Dương. Theo dõi, người ta thấy răng đen ở người An Nam (hiểu là Việt - LĐT), Thái, Mường, Mán, Kh'me, Mọi (thuật ngữ dân tộc học người Pháp dùng để chỉ các dân tộc ở Tây Nguyên - NĐT) và một số người Khạ. Các tộc người không nhuộm răng đen có người Sinoide ở vùng cao, người Trung Quốc, người Chăm và một số người Mọi bị Chăm hoá.
Ngay ở người An Nam, tục này càng ngày càng mất dần. Xu hướng này biểu hiện trước hết ở Nam Kỳ dưới tác dụng của hai ảnh hưởng: một là ảnh hưởng của số kiều dân Trung Quốc đông đảo, một nữa là sự phát triển rất nhanh của văn minh phương Tây. Ở Bắc Kỳ, nhuộm răng đen đang m http://www.sfa-antiques.com/be_sfa_upload/Reference/Reference-90002647.jpg
Những cô hàng xén răng đen,
Miệng cười như mùa thu toả nắng.
(Hoàng Cầm)
ất dần ở các đô thị lớn, nhưng vẫn được ưa chuộng ở thôn quê.
Theo yêu cầu khảo sát của chúng tôi mấy năm trước đây, trong số 1430 lính bản xứ tuyển mộ ở nông thôn có 1037 người răng đen.Vì thế có thể tạm rút ra 80% dân quê ở Bắc Kỳ nhuộm răng đen. Trong số đó, 60% có độ tuổi từ 22 tới 26 tuổi. Người ta nói rằng quanh Hà Nội vẫn còn người nhuộm răng đen. Chúng tôi đã thấy ở các chợ vùng quê những em bé răng đen nhánh.
Về phương pháp nhuộm răng đen, đã có nhiều mô tả sai lầm. Trầu là thứ lá làm cho môi đỏ thắm và làm cho răng, theo cách của người An Nam, như răng cải mả. Từ đó nói rằng, răng người An Nam đen là do ăn trầu, chỉ cần một bước nhỏ mà một số tác giả nhanh chóng vượt qua.
Một số tác giả khác, tiếp nối suy nghĩ của Pierre Loti trong tác phẩm Chuyện lưu đầy (Propos d' exil), nghĩ rằng răng nhuộm đen được là nhờ trát lên một lớp sơn. Như Mondière cho thấy năm 1873, thực tế không phải như vậy. Răng không phải là sơn đen mà là nhuộm đen. Không cần đi sâu vào kỹ thuật chúng tôi đã nghiên cứu, chúng tôi chỉ nêu ở đây thoạt tiên người ta bôi lên răng một thứ thuốc cắn màu đỏ gọi là thuốc nhuộn răng đỏ (stick - lack hay gomme - laque). Thứ thuốc này chẳng có gì liên quan đến một loại sơn đen chiết từ cây trẩu. Như vậy nói sơn răng là một sai lầm. Phải thay thuật ngữ này bằng thuật ngữ An Nam răng nhuộm đen (http://www.sfa-antiques.com/reference/default.asp?id=730&menu=516&language=VN).
Sau khi răng được nhuộm đỏ, người ta đắp lên răng một hỗn hợp gồm sắt và tananh gọi là thuốc nhuộm răng đen để cho răng có màu đen vĩnh viễn.
Trên đây là kỹ thuật của người An Nam. Tuy nhiên còn có nhiều cách khác cùng đi tới kết quả răng đen.
Tại sao người An Nam nhuộm răng đen? tục đó biểu hiện điều gì về mặt nhân loại học?
http://www.sfa-antiques.com/be_sfa_upload/Reference/Reference-90000409.jpgGiống như nhiều tục lệ khác, tục nhuộm răng đen bắt nguồn từ huyền thoại về ông vua, chồng của một nữ thần biển. Vị nữ thần biển này đẻ được 100 trứng nở ra 100 người con trai. Chẳng bao lâu, hai người chia tay nhau vì xích mích. Nữ thần biển muốn mang 100 người con trai theo mình về biển. Ông vua tìm cách giấu được 50 người con và, để đánh lạc hướng người mẹ nhất định tìm con, ông vua đã xăm da và nhuộm đen răng lũ trẻ để không thể nhận ra được. Tuy nhiên, thật khó xác định tục này bắt đầu từ khi nào.
Ở Đông Dương, người ta không bao giờ tìm thấy răng đen ở các sọ cổ cho phép xác định tuổi tối thiểu của tục lệ này. Tuy nhiên, các biên niên đời Chu bên Trung Quốc và các văn bản được gán là của Tư Mã Thiên đã nói tới tục nhuộm răng đen từ thế kỷ thứ ba trước công nguyên.
Hình như vào hậu kỳ thời kỳ đồ đồng, Đông Dương nằm kín trong nền văn minh biển gồm Đông Nam Á và Indonesia. Theo Przyluski, nền văn minh này được các thuỷ thủ dũng cảm truyền bá lên phía Bắc tới Nhật Bản và về phía Nam tới tận Madagasca, hai khu vực chắc chắn có sự hợp huyết giữa dân bản địa và người Mã Lai. Như vậy, việc nhuộm răng đen riêng, hoặc đi theo với cà răng có thể xem là dấu tích của văn hoá đại dương. Sau khi phát triển rực rỡ ở Nhật, Insulinde (thuật ngữ chỉ khu vực gồm Indonesia và Philippin) và khu vực Hindoustan (Ấn Độ hiện nay - LĐT), nền văn minh đó đang chậm chạp kết thúc chu trình của nó và không cưỡng nổi ảnh hưởng của văn minh phương tây sau nhiều thế kỷ chống đỡ với văn minh Trung Hoa ở Đông Dương.
Lưu Đình Tuân dịch (Theo tuần báo Indochine