ĐẠO ĐỨC KINH - Lão Tử

[Tịnh Ngọc]

CHƯƠNG 1

ÐẠO KHẢ ÐẠO

Đạo khả đạo, phi thường Đạo.
Danh khả danh, phi thường Danh.
Vô danh thiên địa chi thỉ.
Hữu danh vạn vật chi mẫu.

Cố

Thường vô dục, dĩ quan kỳ diệu.
Thường hữu dục, dĩ quan kỳ kiếu.
Thử lưỡng giả đồng.
Xuất nhi dị danh.
Đồng vị chi Huyền.
Huyền chi hựu Huyền.
Chúng diệu chi môn.

DỊCH NGHĨA

Đạo có thể gọi được, không phải là Đạo "thường"; là vĩnh cửu, bất biến.
Danh có thể gọi được không
Phải là Danh " thường"
Không tên, là gốc của Trời Đất;
Có tên, là mẹ của Vạn Vật.

Bởi vậy

. Thường không tư dục, mới nhận được chỗ huyền diệu của Đạo.
Thường bị tự dục, chỉ thấy chỗ chia lìa của Đạo.
Hai cái đó đồng với nhau.
Cùng một gốc, tên khác nhau.
Đồng nên gọi Huyền.
Huyền rồi lại Huyền.
Đó là cửa vào ra của mọi huyền diệu trong Trời Đất.

[Tịnh Ngọc]

CHƯƠNG 2

THIÊN HẠ GIAI TRI MỸ

Thiên hạ
Giai tri mỹ chi vi mỹ.
Tư ác dĩ.
Giai tri thiện chi vi thiện.
Tư bắt thiện dĩ.

Cố

Hữu vô tương sanh.
Nan Dị tương thành.
Trường Đoản tương hình
Cao Hạ tương khuynh.
Âm Thinh tương hòa.
Tiền Hậu tương tùy.
Thị dĩ Thánh nhơn
Xử vò vi chi sự.
Hành bất ngôn chi giáo.
Vạn vật tác yên nhi bất từ.
Sanh nhi bất hữu.
Vi nhi bất thị.
Công thành nhi phất cư.
Phù duy phất cư.
Thị dĩ bắt khứ.

DỊCH NGHĨA

Thiên hạ đều biết tốt là tốt.
Thì đã có xấu rồi.
Đều biết lành là lành.
Thì đã có cái chẳng lành rồi.

Bởi vậy.

Có với Không cùng sanh.
Khó và Dễ cùng thành.
Cao và Thấp cùng chiều.
Giọng và Tiếng cùng họa.
Trước và Sau cùng theo.
Vậy nên, Thánh nhơn
Dùng " vô vi" mà xử sự
Dùng "bất ngôn" mà dạy dỗ.
Để cho vạn vật nên mà không cản.
Tạo ra mà không chiếm đoạt.
Làm mà không cậy công.
Thành mà không ở lại.
Vì không ở lại.
Nên không bị bỏ.

[Tịnh Ngọc]

CHƯƠNG 3

BẤT THƯỢNG HIỀN

Bất thượng hiền.
Sử dân bất tranh.
Bắt qúy nan đắc chi hóa.
Sử dân bắt vi đạo.
Bắt kiến thả dục.
Sử dân tâm bất loạn.
Thị dĩ thánh nhơn chi trị.
Hư kỳ tâm.
Thực kỳ phúc.
Nhược kỳ chí.
Cường kỳ cốt.
Thường sử dân vô tri vô dục.
Sử phù trí giả bất cảm vi dã.
Vi vô vi.
Tắc vô bất trị.

DỊCH NGHĨA

Không tôn hiền tài, khiến dân không tranh giành.
Không quý của khó đặng, khiến cho dân không trộm cướp.
Không phô điều ham muốn, khiến cho lòng dân không loạn.
Vì vậy, cái trị của Thánh nhơn làm dân
Hư lòng.
No dạ.
Yên chí.
Mạnh xương.
Thường khiến cho dân không biết, không ham.
Khiến cho kẻ trí không dám dùng đến cải khôn của mình.
Nếu làm theo vô vi, ắt không có gì là không trị.

[Tịnh Ngọc]

CHƯƠNG 4

ÐẠO XUNG NHI DỤNG CHI

Đạo xung nhi dụng chi hoặc bất doanh.
Uyên hề tự vạn vật chi tòng
Tỏa kỳ nhuệ.
Giải kỳ phân.
Hòa kỳ quang.
Đồng kỳ trần.
Trạm hề tự hoặc tồn.
Ngô bất tri thùy chi tử.
Tượng đề chi tiên.

DỊCH NGHĨA

Đạo thì trống nhưng đổ vô mãi không đầy.
Đạo như vực thẳm, dường như tổ tông của vạn vật.
Nó làm nhụt bén.
Tháo gỡ rồi.
Điều hòa ánh sáng.
Đồng cùng bụi.
Nó trong trẻo thay ! dường như trường tồn !
Ta không biết Nó là con ai.
Dường như trước Thiên - đế

[Tịnh Ngọc]

CHƯƠNG 5

THIÊN ĐỊA BẤT NHÂN

Thiên địa bất nhân
Dĩ vạn vật vi sô cẩu.
Thánh nhơn bất nhân.
Dĩ bách tánh vi sô cẩu.
Thiên địa chi gian.
Kỳ du thác thược hồ !
Hư nhi bất khuất.
Động nhi dũ xuất.
Đa ngôn so cùng
Bất như thủ trung.

DỊCH NGHĨA

Trời đất không nhân.
Coi vạn vật như chó rơm.
Thánh nhơn không có nhân.
Coi trăm họ như chó rơm.
Cái khoảng giữa Trời Đất.
Giống như ống bễ.
Tuy trống mà vô tận.
Càng động càng hơn ra.
Càng nói nhiều, càng không nói hết được.
Thà giữ lấy cái Trung.

[Tịnh Ngọc]

CHƯƠNG 6

CỐC THẦN BẤT TỬ

Cốc thần bất tử
Thị vị Huyền tẩn.
Huyền tẫn chi môn.
Thị vị thiên địa căn.
Miên miên nhược tồn
Dụng chi bất cần.

DỊCH NGHĨA

Thần hang không chết.
Nên gọi Huyền tẩn
Cửa của Huyền tẩn.
Gốc rễ của Đất Trời.
Dằng dặc như còn
Dùng hoài không hết.

[Tịnh Ngọc]

CHƯƠNG 7

THIÊN TRƯỜNG ĐỊA CỬU

Thiên trường địa cửu.
Thiên địa sở dĩ năng trường.
Thả cửu giả.
Dĩ kỳ bất tự sinh.
Cố năng trường sinh.
Thị dĩ Thánh nhơn.
Hậu kỳ thân nhi thân tiên.
Ngoại kỳ thân nhi thân tồn.
Phi dĩ kỳ vô tư da ?
Cố năng thành kỳ tư.

DỊCH NGHĨA

Trời dài đất lâu.
Trời đất sở dĩ dài lâu.
Vì không sống cho mình.
Nên đặng trường sinh.
Vì vậy Thánh nhơn.
Để thân sau, mà ở thân trước.
Để thân ra ngoài mà thân còn.
Phải chăng vì không riêng.
Mà thành được việc tư?

[Tịnh Ngọc]

CHƯƠNG 8

THƯỢNG THIÊN NHƯỢC THỦY

Thượng thiện nhược thủy.
Thủy thiện lợi vạn vật.
Nhi bất tranh.
Xử chúng nhơn chi sở ố.
Cố cơ ư Đạo.
Cư thiện địa.
Tâm thiện uyên.
Dữ thiện nhân.
Ngôn thiện tín.
Chánh thiện trị.
Sự thiện năng.
Động thiện thời.
Phù duy bất tranh.
Cố vô vưu.

DỊCH NGHĨA

Bậc "thượng thiện" như nước:
Nước hay làm lợi cho vạn vật mà không tranh.
Ở chỗ mọi người đều ghét.
Nên gần với Đạo.
Ở hay lựa chỗ thấp.
Lòng thì chịu chỗ thâm sâu.
Xử thế thích dùng đến lòng nhân.
Nói thì trung thành không sai chạy.
Sửa trị thì làm cho được thái bình.
việc thì hợp với tài năng.
động thì hợp với thời buổi.
Ôi và không tranh.
Nên không sao lầm lỗi.

[Tịnh Ngọc]

CHƯƠNG 9

TRÌ NHI DOANH CHI

Trì như doanh chi.
Bất như kỳ dĩ.
Súy nhi chuyết chi.
Bất khả trường bảo.
Kim ngọc mãn đường.
Mạc chi năng thủ.
Phú quí nhi kiêu.
Tự di kỳ cữu.
Công toại thân thối.
Thiên chi đạo.

DỊCH NGHĨA

Ôm giữ chậu đầy.
Chẳng bằng thôi đi.
Dùng dao sắc bén.
Không bén được lâu.
Vàng ngọc đầy nhà.
Khó mà giữ lâu.
Giàu sang mà kiêu.
Tự vời họa ưu.
Nên việc, lui thân.
Đó là đạo Trời.

[Tịnh Ngọc]

CHƯƠNG 10

TẢI ĐINH PHÁCH

Tải doanh phách bão nhất.
Năng vô ly hồ ?
Chuyên khí trí nhu.
Năng anh nhi hồ ?
Địch trừ huyền lãm.
Năng vô tỳ hồ ?
Ái dân trị quốc.
Năng vô vi hồ ?
Thiên môn khai hạp.
Năng vô thư hồ ?
Minh bạch tứ đạt.
Năng vô tri hồ ?
Sanh chi súc chi.
Sanh nhi bất hữu.
Vi nhi bất thị.
Trưởng nhi bất tẻ.
Thị vị Huyền đức.

DỊCH NGHĨA

Làm hồn phách hiệp một.
Không thể chia đặng không ?
Làm hơi thở tụ lại.
Như trẻ sơ sanh, đặng không ?
Gột rửa lòng ham huyền diệu.
Đừng còn chút bợn, đặng không ?
Thương dân trị nước.
Mà làm như không làm, đặng không ?
Cửa trời khép mở.
Mà làm như con mái, đặng không ?
Hiểu biết tất cả.
Mà làm như không biết gì cả, đặng không ?
Sanh đó, nuôi đó.
Sanh mà không chiếm cho mình.
Làm mà không cậy công.
Làm bậc lớn mà không làm chủ.
Đó gọi là Huyền đức.

[Chân Trân]

CHƯƠNG 11

TAM THẬP PHÚC

Tam thập phúc, cộng nhứt cốc.
Đương kỳ vô, hữu xa chi dụng.
Duyên thực dĩ vi khí.
Đương kỳ vô, hữu khí chi dụng.
Tạc hộ dũ dĩ vi thất
Đương kỳ vô, hữu thất chi dụng.
Hữu chi dĩ vi lợi.
Vô chi dĩ vi dụng.

DỊCH NGHĨA

Ba chục căm, hợp lại một bầu, nhưng nhờ chỗ "không" mới có cái "dụng" của xe.
Nhồi đất để làm chén bát.
Nhờ chỗ " không" mới có cái " dụng" của chén bát.
Khoét cửa nẻo, làm buồng the.
Nhờ chỗ " không" mới có cái " dụng" của buồng the".

Bởi vậy

Lấy cái " có" đó để làm cái lợi.
Lấy cái " không" đó để làm cái dụng.



CHƯƠNG 12

NGŨ SẮC LỊNH

Ngũ sắc lịnh nhơn mục manh.
Ngũ âm lịnh nhơn nhĩ lung.
Ngũ vị lịnh nhơn khẩu sảng ?
Trì sỉnh điền liệp.
Lịnh nhơn tâm phát cuồng.
Nan đắc chi hóa.
Lịnh nhơn hành phương.
Thị dĩ thánh nhơn.
Vị phúc bất vị mục.
Cố thử bỉ thủ thử.

DỊCH NGHĨA

Năm màu khiến người tối mắt.
Năm giọng khiến người điếc tai.
Năm mùi khiến người tê lưỡi.
Sải ngựa săn bắn.
Khiến lòng người hóa cuồng.
Của cải khó đặng.
Khiến người gặp nhiều tai hại.
Bởi vậy Thánh nhơn.
Vì bụng mà không vì mắt.
Nên bỏ cái nầy mà lấy cái kia.

[Chân Trân]

CHƯƠNG 13

SỦNG NHỤC NHƯỢC KINH

Sủng nhục nhược kinh.
Quý đại hoạn nhược thân.
Hà vị sủng nhục nhược kinh?
Sủng vị thượng, nhục vi hạ.
Đắc chi nhược kinh.
Thất chi nhược kinh.
Thi vị sủng nhục nhược kinh.
Hà vị quý đại hoạn nhược thân?
Ngò sở dĩ hữu đại hoạn giả.
Vi ngô hữu thân.
Cập ngô vô thân.
Ngò hữu hà hoạn!

Cố

Quý dĩ thân vi thiên hạ,
Nhược khả ký thiên hạ,
Ái dĩ thân vi thiên hạ,
Nhược khả thác thiên hạ.

DỊCH NGHĨA

Vinh và Nhục đều là sợ hãi;
Quý và Hoạn đều là vì có thân.
Tại sao gọi Vinh và Nhục đều là sợ hãi ?
Là vì, Vinh trên thì Nhục dưới,
Được cũng sợ hãi,
Mà mất cũng sợ hãi.
Vì vậy mới gọi " Vinh Nhục đều là sợ hãi".
Tại sao gọi " Quý và Hoạn đều là vì có thân ?"
Là vì , ta sở dĩ có lo lớn là vì ta có thân.
Nếu ta không thân,
Ta sao có lo !
Vậy, kẻ nào biết quý thân vì thiên hạ,nên giao phó thiên hạ cho họ được.
Kẻ nào biết thương thân vì thiên hạ, nên gởi gắm thiên hạ cho họ được.



CHƯƠNG 14

ÐẠO ĐỨC KINH

Thị chi bất kiến danh viết Di;
Thính chi bất văn danh viết Hi :
Bác chi bất đắc danh viết Vi.
Thử tam giả bất khả trí cật.
Cố hỗn nhi vi nhất.
Kỳ thượng bất kiểu,
Kỳ hạ bất muội.
Thằng thằng bất khả danh.
Phục quy ư vô vật,
Thị vị vô trạng chi trạng,
Vô vật chi tượng,
Thị vị hốt hoảng,
Nghinh chi bất kiến kỳ thủ,
Tùy chi bất kiến kỳ hậu.
Chấp cố chi đạo,
Dĩ ngự kim chi hữu.
Năng tri cố thỉ,
Thị vị đạo kỷ.

DỊCH NGHĨA

Xem mà không thấy, nên tên gọi là "Di";
Lóng mà không nghe, nên tên gọi là "Hi";
Bắt mà không nắm được, nên gọi là "Vi".
Ba cái ấy, không thể phân ra được,
Vì nó hỗn hợp làm Một.
Trên nó thì không sáng,
Dưới nó thì không tối,
Dài dằng dặc mà không có tên.
Rồi lại trở về chỗ không có.
Ấy gọi là cái hình trạng không hình trạng
Cái hình trạng của cái không có vậy.
Ấy gọi là "hốt hoảng".
Đón nó thì không thấy đầu,
Theo nó thì không thấy đuôi.
Giữ cái đạo xưa,
Để mà trị cái có của hiện nay.
Biết được cái đầu mối của xưa.
Ấy gọi là nắm được giềng mối của Đạo.

[Chân Trân]

CHƯƠNG 15
* * * *

Cố chi thiện vi sĩ giả,
Vi diệu huyền thòng,
Thâm bất khả thức.
Phù duy bất khả thức,
Cố cưỡng vi chi dung.
Dự yên nhược đông thiệp xuyên,
Do hề nhược uý tứ lân.
Nhiễm hề kỳ nhược khách,
Hoán hề nhược băng chi tương thích :
Đôn hề kỳ nhược phác,
Khoáng hề kỳ nhược cốc,
Hỗn hề kỳ nhược trọc.
Thục năng trọc dĩ chỉ,
Tĩnh chi từ thanh;
Thục dĩ an dĩ cửu,
Động chi từ sanh.
Bảo thử Đạo giả bất dục doanh,
Phù duy bất doanh,
Cố năng tế bất tân thành.

DỊCH NGHĨA

Bậc toàn thiện xưa,
Tinh tế, nhiệm mầu,
Siêu huyền, thông suốt.
Sâu chẳng khá dò.
Bởi chẳng khá dò,
Tạm hình dung Đó.
Thận trọng dường qua sông trên nước đặc.
Do dự dường sợ mắt ngó bốn bên.
Nghiêm kính dường khách lạ,
Chảy ra đường băng tan,
Quê mùa dường gỗ chưa đẽo gọt,
Trống không dường hang núi,
Pha lẫn dường nước đục.
Ai hay nhờ tịnh mà đục hóa trong,
Ai hay nhờ động mà đứng lại đi?
Kẻ giữ Đạo, không muốn đầy.
Chỉ vì không muốn đầy,
Nên mới che lấp được.
Mà chẳng trở nên mới.



CHƯƠNG 16

TRÍ HƯ CỰC

Trí hư cực
Thủ tịnh đốc
Vạn vật tịnh tác,
Ngô dĩ quan phục.
Phù vật vân vân ..
Các phục quy kỳ căn.
Quy căn viết tịnh,
Thị vị viết Phục Mạng.
Phục Mạng viết Thường.
Tri Thường viết Minh,
Bất tri thường, vọng tác hung.
Tri thường dung,
Dung nãi công,
Công nãi vương,
Vương nãi thiên,
Thiên nãi Đạo,
Đạo nãi cửu,
Một thân bắt đãi.

DỊCH NGHĨA

Đến chỗ cùng cực hư không,
Là giữ vững được trong cái "Tịnh".
Vạn vật cùng đều sinh ra;
Ta lại thấy nó trở về gốc,
Ôi ! mọi vật trùng trùng,
Đều trở về cội rễ của nó.
Trở về cội rễ, gọi là "Tịnh".
Ấy gọi là "phục mạng"
Phục mạng gọi là "Thường".
Biết " Thường" gọi là "Minh".
Không biết đạo "Thường" mà làm càn là gây hung họa.
Biết đạo "Thường" thì bao dung,
Bao dung thì công bình,
Công bình thì bao khắp,
Bao khắp là Trời,
Trời là Đạo,
Đạo thì lâu dài,
(Ai mà được vậy)
Suốt đời không nguy.