Quan niệm chữ "HIẾU" trong Đạo CAO-ĐÀI

[ChiDat]

QUAN NIEÄM CHÖÕ "HIEÁU" TRONG ÑÑTKPÑ

Töø ngaøn xöa vaø maõi cho ñeán ngaøn sau, moãi khi nghe nhaéc ñeán chöõ "hieáu" thì moïi ngöôøi chuùng ta ñeàu heát traân troïng vôùi taám loøng thöông yeâu voâ bôø beán ñoái vôùi caùc baäc sinh thaønh. Chöõ hieáu ñöôïc hình dung qua caùc truyeän tích nhö : Chöõ-Ñoàng-Töû, Muïc-Kieàn-Lieân, Nhò thaäp töù hieáu, Kim-Vaân-Kieàu, Luïc-Vaân-Tieân,v.v…

Vaäy theá naøo laø söï hieáu thaûo ?

Qua caâu ca dao mang ñaäm ñaø baûn saéc vaên hoùa daân toäc, nhö :

"Meï giaø ôû tuùp leàu tranh,

Sôùm thaêm toái vieáng môùi ñaønh daï con."

Hoaëc : "Meï giaø nhö chuoái ba höông,

Nhö xoâi neáp moät, nhö ñöôøng mía lau."

Vaø : "Ôn cha naëng laém cha ôi !

Nghóa meï baèng Trôøi chín thaùng cöu mang."

Hay : "Ñeâm ñeâm con thaép ñeøn trôøi,

Caàu cho cha meï soáng ñôøi vôùi con.", v.v…

Vaø coøn bieát bao nhieâu caâu thô, baøi vaên, baûn nhaïc,… vôùi lôøi hay yù ñeïp ñaõ noùi leân loøng hieáu thaûo cuûa phaän laøm con ñoái vôùi cha meï.

"Chim coù toå, ngöôøi coù toâng" hay "Caây coù coäi, nöôùc coù nguoàn" thì taát nhieân con ngöôøi phaûi coù nguoàn coäi cuûa mình, maø coäi nguoàn tröïc heä chính laø cha meï, xa hôn laø oâng baø, xa xöa hôn nöõa laø Cöûu Huyeàn Thaát Toå maø trong daân gian thöôøng goïi :

"Con ngöôøi coù boá, coù oâng,

Nhö caây coù coäi, nhö soâng coù nguoàn."(ca dao).

Trong kinh Saùm hoái cuûa ñaïo Cao-Ñaøi coù daïy :

"Laøm con phaûi trau gioài hieáu ñaïo,

Tröôùc laø lo traû thaûo meï cha,

Loøng thaønh thöông töôûng oâng baø;

Nöôùc nguoàn caây coäi môùi laø tu mi."

Vaø sau cuøng laø caùc baäc Ñaïi-Coâng-Thaàn khai Vaên-Lang-Quoác vaø

taïo neân noøi gioáng Bích-Ngoïc, töùc laø moät daân toäc khôûi nguyeân coù chung moät baøo thai haõnh dieän vôùi caùc quoác gia treân theá giôùi baèng hai tieáng "ñoàng baøo" nghóa laø töø trong "boïc tröùng nôû ra traêm con" vaø ñoù chính laø nieàm töï haøo cuûa daân toäc, maø nhaø thô Hoàng-Ñaêng ñaõ laøm xuùc ñoäng loøng ngöôøi :

"Ñoàng baøo aám aùp nghóa vaøng son,

Traûi boán ngaøn naêm neùt ñeïp coøn,

Ôn Meï coâng Cha tình maùu muû;

Laïc-Hoàng traêm tröùng nôû traêm con".

Ñeå töøng böôùc tìm hieåu veà chöõ "hieáu", coù bao nhieâu caùch baùo hieáu vaø phaûi laøm nhö theá naøo ? Chuùng ta haõy laàn löôït ñieåm qua nhöõng ñieàu thöôøng ñöôïc nhaéc ñeán.

Nhö moïi ngöôøi ñaõ bieát, ta sinh ra treân coõi ñôøi naày laø do tinh cha huyeát meï gom goùp laïi taïo thaønh, noùi moät caùch khaùc laø chieát theå töø da thòt, xöông maùu cuûa caùc baäc sinh thaønh môùi taïo neân hình haøi daùng voùc ta, ñaõ ñöôïc nhaø thô Soâng Höông moâ taû nhö sau :

"Coù phaûi thòt da con laø töø xöông coát meï

Vôùi maùu con laø leä meï keát thaønh, ...

Vaø meï vaãn trong con töøng nhòp thôû

Ôn sinh döôõng khoâng phai taác daï".

Chöõ hieáu theo quan nieäm cuûa ngöôøi xöa ñöôïc cuï Nguyeãn-Minh-Thieän phieân dòch quyeån Döôõng-Chôn-Taäp, trang 106-107 coù nguyeân vaên, nhö sau :

"Hieáu laø coäi goác traêm haïnh, laø nguoàn ñaàu traêm laønh. Laäp thaân haønh ñaïo laø caùi hieáu troïn ñôøi. Haàu haï döôõng nuoâi laø caùi hieáu muoân thuôû".

Lôøi xöa noùi raèng : "cha meï sanh ra toaøn veïn, thì tôùi cheát con cuõng phaûi giöõ veïn toaøn. Moãi laàn dôû chaân, moãi laàn môû mieäng, moãi laàn ñoäng nieäm chaúng daùm queân cha meï. Ñöøng laøm loãi gì phaûi nhuïc thaân mình, taùng löông taâm, xaáu cha meï môùi ñöôïc goïi laø hieáu"….

Ngoaøi ra, chuùng ta coøn laø chuûng töû Laïc-Hoàng, laø con Roàng chaùu Tieân ñöôïc theå hieän qua baøi thô :

"Cha ta Thaàn Thaùnh, Me ï ta Tieân,

Un ñuùc anh linh raát dieãm huyeàn,

Gaùi ñeïp, trai laønh göông tuaán kieät;

Kieâu huøng ñaïo ñöùc döïng Nam-Thieân."(Hoàng-Ñaêng)

Thaät laø voâ cuøng xuùc ñoäng trong yù nghóa baûo toàn truyeàn thoáng daân toäc, baûo veä vaø xaây döïng queâ höông toå quoác Vieät-Nam qua chöõ "trung", maø chöõ trung ôû ñaây coøn coù nghóa laø baùo hieáu ñaùp ñeàn coâng lao to lôùn, phi thöôøng ñoái vôùi caùc baäc Quoác phuï, Quoác maãu sinh ra gioøng gioáng Laïc-Hoàng vôùi da vaøng, toùc ñen vaø khai Vaên-Lang-Quoác maø ngaøy nay chuùng ta haïnh höôûng ñöôïc moät giang san gaám voùc vôùi tuù khí anh linh, oai huøng vaø hieån haùch muoân ñôøi qua yù nghóa cuûa hoàn thieâng soâng nuùi, maø nhaø thô Xuaân-Dieïâu ñaõ gôûi gaám loøng mình :

"Ñaát nöôùc ôi, ta quyeän mình chaët laém,

Neân ñi roài, loøng khoâng theå gôõ ra,…".

Hay nhaø thô Ñoã-Trung-Quaân vôùi taâm söï cuûa mình ñaõ ñi vaøo loøng moïi ngöôøi, nhaát laø khi baøi thô ñöôïc nhaïc syõ Giaùp-Vaên-Thaïch phoå nhaïc : "Queâ höông laø chuøm kheá ngoït cho con treøo haùi moãi ngaøy; queâ höông laø ñöôøng ñi hoïc con veà löôïm böôùm vaøng bay; queâ höông moãi ngöôøi chæ moät nhöng maø chæ moät maø thoâi; queâ höông neáu ai khoâng nhôù, seõ khoâng lôùn noãi thaønh ngöôøi,…"

Vaø cuï Nguyeãn-Ñình-Chieåu coù ñoâi lôøi nhaén nhuû :

"Trai thôøi trung hieáu laøm ñaàu,

Gaùi thôøi tieát haïnh laø caâu trau mình".

ÔÛ ñaây, chöõ hieáu ñöôïc ñi lieàn chöõ trung, laø söï hieáu thaûo vôùi cha meï sinh ra mình vaø chöõ trung coù yù nghóa trung thaønh vaø baûo veä toå quoác. Nhö vaäy, vieäc baùo trung, baùo hieáu laø vieäc ñöôïc ñeà cao hôn heát.

Coøn taïi sao phaän laøm con gaùi phaûi trau gìn tieát haïnh, chaúng leõ khoâng caàn trung hieáu hay sao ? xin thöa raèng : Phaän laøm con gaùi cuõng nhö phaän laøm con trai hai chöõ trung hieáu cuõng ñoàng nhö nhau, ñaõ ñöôïc ñöùc Tröng-Traéc Nöõ Vöông giaùng cô thoá loä :

"Bieát ñaâu gaùi cuõng nhö trai,

Cuõng con Thöôïng-Ñeá hai vai cuõng ñoàng,

Cuõng gaùnh noåi non soâng toå quoác,

Cuõng cöùu côn daân toäc traàm luaân,…"

Nöõ syõ Ñoaøn-Thò-Ñieåm cuõng giaùng cô taâm söï loøng mình qua quyeån thô tuyeät taùc Nöõ Trung Tuøng Phaän thaät laø oai huøng hieån haùch :

"Duïng vaên hoùa trau tria nöõ phaùch,

Laáy kinh luaân thuùc thaùch quaàn hoàng,

Göôm thö giuùp söùc göôm huøng,

Ñieåm toâ nghieäp caû con Roàng chaùu Tieân."

Hay : "Naáu kinh söû ra muøi son phaán,

Caàm buùt nghieân ñaëng thaám maù ñaøo,

Quaàn thoa ñôõ ngoïn binh ñao;

AÁy hình thuïc nöõ ñaäm maøu nöôùc non."

Duø ôû baát cöù giai ñoaïn lòch söû naøo cuõng coù nhöõng baäc anh thö nöõ

kieät, ngay thôøi kyø caän ñaïi trong coâng cuoäc khaùng chieán coáng ngoaïi xaâm cuõng coù nhöõng vò nöõ anh huøng nhö : Nguyeãn-Thò-Minh-Khai, Voõ-Thò-Saùu, Nguyeãn-Thò-Thaäp, v.v… vaø beân caïnh caâu noùi baát huû cuûa baø Nguyeãn-Thò-Ñònh : "Giaëc ñeán nhaø, ñaøn baø phaûi ñaùnh".

Ngoaøi ra, ngöôøi con gaùi coøn phaûi luoân gìn giöõ neùt ñoan trang,

trong traéng cuûa chöõ : "tieát" vaø neát na, thuøy mò cuûa chöõ : "haïnh".

Ngaøy xöa vaøo thôøi phong kieán, ngöôøi con trai vaø ngöôøi con gaùi khoù loøng maø gaëp maët nhau, neáu lôõ thaáy maët nhau thì xem nhö ñaõ coù hoân öôùc. Vì vaäy, maø nhaân vaät Luïc-Vaân-Tieân ñaõ ñöôïc cuï Ñoà-Chieåu moâ taû qua nhöõng caâu thô thaät laø eâm dòu deã thöông, töø toán ñaõ noùi leân söï gìn giöõ yù töù, neát na, tieát haïnh cuûa ngöôøi con gaùi :

"Khoan khoan ngoài ñoù chôù ra,

Naøng laø phaän gaùi, ta laø phaän trai".

Ñoái vôùi ngöôøi con gaùi, vieäc gìn giöõ tieát haïnh laø heát söùc caàn thieát, nhöng vaãn phaûi ñaïêt vaán ñeà aáy ôû phía sau chöõ trung, chöõ hieáu. Vaø ñeå chöùng minh lôøi daën doø chuùng ta, töø ñaàu theá kyû 18 ñaïi vaên haøo Nguyeãn-Du ñaõ noùi leân söï hieáu thaûo cuûa Thuùy-Kieàu ñaõ caûm thaáu trôøi cao, nhö :

"Nhö naøng laáy hieáu laøm trinh,

Buïi naøo cho ñuïc ñöôïc mình aáy ñaây !?!".

Hay : "Taám thaønh ñaõ thaáu ñeán trôøi,

Baùn mình laø hieáu, cöùu ngöôøi laø nhaân

Laáy tình thaâm, traû tình thaâm,

Baùn mình ñaõ ñoäng hieáu taâm ñeán trôøi."

Vì chöõ hieáu maø Thuùy-Kieàu phaûi baùn mình ñeå cöùu cha. Coù laøm ñöôïc nhö vaäy thì muoân ñôøi söû saùch vaãn coøn neâu, chính laø neâu göông saùng ñöùc taùnh hieáu thaûo trong pheùp so saùnh vôùi chöõ trinh hay chöõ tieát haïnh vaäy !

Chöõ hieáu aáy khoâng phaûi chôø coù dòp môùi baùo hieáu song thaân, maø moïi ngöôøi chuùng ta phaûi luoân thöôøng haèng gìn giöõ, khoâng ñöôïc cheãnh maõng. Qua caùc caâu ca dao thaät laø bình daân maø treû con thöôøng hoïc thuoäc loøng ôû baát cöù moâi tröôøng naøo vaø ngay ôû caùc tröôøng maãu giaùo, tieåu hoïc,…duø ñaõ traûi qua bao theá heä vaãn maõi ghi saâu ñaäm trong loøng moïi ngöôøi :

"Coâng Cha nhö nuùi Thaùi-Sôn,

Nghóa Meï nhö nöôùc trong nguoàn chaûy ra,

Moät loøng thôø Meï kính Cha;

Cho troøn chöõ hieáu môùi laø ñaïo con."

Hay qua baøi haùt "Loøng meï" maø haàu heát moïi ngöôøi ít nhieàu ñeàu

thuoäc : "Loøng meï bao la nhö bieån Thaùi Bình raït raøo; tình meï thöông con nhö doøng suoái hieàn ngoït ngaøo; lôøi ru eâm aùi nhö vaàng traêng troøn muøa thu; con ñaø yeân giaác meï hieàn vui söôùng bieát bao, v.v…". Xin trích moät ñoaïn cuûa nhaø vaên Hoaøng-Ñình-Thi : "Ñôøi ngöôøi nhö söông muø, ñôøi ngöôøi nhö coû lau. Ñi qua caùi maøu traéng cuûa söông muø, coû lau vaø toùc meï, thì con ngöôøi seõ lôùn leân nhaân haäu vaø chín chaén hôn nhieàu".

Vaø nhaát laø söï bieåu hieän heát söùc saâu saéc cuûa loaøi chim vì trôøi toái

phaûi bay veà toå aám, vaø con coø cuõng vôùi khoâng gian aáy, thôøi gian aáy nhöng chöa theå quay veà nhaø (oå) ñöôïc bôûi vì caàn phaûi coù thöùc aên mang veà cho coø con ñang ñoùi ñôïi, thaät laø caûnh töôïng voâ cuøng caûm ñoäng vaø quaù ñoåi cöïc nhoïc cuûa coø meï quyeát laën loäi kieám moài nuoâi coø con, ñaõ ñöôïc ngöôøi xöa nhaân caùch hoùa qua hình aûnh loøng meï thöông con khoâng bôø beán :

"Chim bay veà nuùi toái roài,

Coøø coøn laën loäi tìm moài nuoâi con".

Vôùi pheùp so saùnh cha meï nhö trôøi ñaát thì phaän laøm con phaûi ñaùp

ñeàn cho veïn veû ñöôïc nhaø thô Baûo-Cöôøng gôûi gaám taâm söï mình qua caâu thô :

"Coâng cha meï saùnh nhö trôøi ñaát,

Moät ñôøi con ñeàn ñaùp chöa xong,

Duø cho soâng coù caïn doøng;

Tình con nhö nöôùc bieån ñoâng traøn ñaày" Hay : "Chieàu chieàu ra ñöùng bôø ao,

Troâng veà queâ meï ruoät ñau chín chieàu."(ca dao)

Bôûi vaäy, töø thieáu nhi, thieáu nieân, neáu caùc em chaùu bieát chaêm chæ hoïc haønh, hoïc gioûi hôn nöõa, xuaát saéc laïi ñöôïc hoïc boång (truyeän Hoaøng-Loã-Tröïc ‘coøn goïi thaày Taêng Tröïc’ hoïc haønh thaønh taøi, ñích thaân chaêm soùc cha meï, khi ñang laø 1 vò quan) ; hoaëc con nhaø ngheøo khoâng coù tieàn caáp saùch ñeán tröôøng phaûi ñi chaên traâu boø, baét cua coøng, caù teùp, laøm ruoäng, hay ñi laøm coâng (truyeän Töû-Loä ñi ñoäi gaïo thueâ ñoåi laây tieàn mua thöùc aên cho cha meï) ñeå coù böõa aên cho gia ñình; cuõng coù em gian khoå ñi baùn veù soá hoaëc ñi ñaùnh giaøy hay baùn baùo daïo,… kieám ít tieàn moïn phuï cho cha meï taät nguyeàn khoâng coøn caùch naøo ñeå sinh nhai, tuy hoaøn caûnh coù khaùc nhau nhöng vieäc hoïc hay vieäc lao ñoäng ñeå kieám tieàn giuùp ñôõ gia ñình trong luùc khoù khaên, duø baèng tinh thaàn hay vaät chaát, töø nhoû ñeán to hôn, aáy chaúng phaûi laø söï baùo hieáu hay sao ?

Coù caâu : "Côm cha aùo meï chöõ thaày,

Gaéng coâng maø hoïc coù ngaøy thaønh danh."(ca dao)

Thaät caûm ñoäng thay trong truyeän Ngu-Thuaán, chaøng thanh nieân

moà coâi meï, soáng vôùi cha cuøng baø meï keá. Baø vaø 2 con sau cuûa baø luoân tìm caùch haønh haï vaø xuùi giuïc ngöôøi cha ñaàu ñoäc gieát Thuaán. Trôøi cao coù maét, tình côø Thuaán ñi ngang nghe ñöôïc, vaø khi mang côm ra ñoàng ñeå aên nhöng Thuaán neùm ñi, ngöôøi em rình thaáy vieäc aáy baùo laïi cha vaø meï keá. Sau ñoù hoï tìm caùch tieáp tuïc haïi Thuaán, nhöng Thuaán vaãn khoâng oaùn haän hoï, traùi laïi caøng toû ra hieáu thaûo ñoái vôùi cha meï vaø luoân thöông yeâu caùc em. Töø loøng hieáu thaûo aáy ñaõ caûm hoùa ñöôïc cha, meï keá vaø caùc em; loaøi thuù caûm meán nhö chim giuùp Thuaán nhoå coû, coøn voi töø trong röøng chaïy ra keùo caøy cho Thuaán; daân chuùng khaép nôi khen ngôïi, tin ñoàn ñeán tai vua , vua Nghieâu quyeát ñònh khoâng truyeàn töû löu toân maø laïi truyeàn hieàn, töùc laø truyeàn ngoâi vua cho Ngu-Thuaán, moät vò vua hieáu thaûo nhôn ñöùc.

Trong ñieån tích naày ruùt ra ñöôïc nhöõng tinh hoa nhö sau :

Ñöùc Quan-Thaùnh Ñeá-Quaân daïy : "Cha laønh - con thaûo - vôï hieàn – toâi ngay".

Ñöùc Khoång-Phu-Töû daïy : "Phuï töø – töû hieáu".

Ñöùc Ñeá Thuaán ñaõ trao truyeàn : "Phuï baát töø, nhöng töû vaãn hieáu".

Hay truyeän Ñöôøng-Thò, vôï cuûa Khöông-Thi, laø moät naøng daâu

hieáu thaûo heát loøng chaêm soùc meï choàng nhö 1 ngöôøi con ruoät khieán moïi ngöôøi phaûi kính phuïc, vaø ñaõ caûm ñoäng ñeán trôøi cao.

Trong ca dao cuûa nhaø noâng cuõng ñaõ ngôïi ca ñoâi vôï choàng cuøng nhau lo phuïng döôõng cha meï, duø laø cha meï mình hay cha meï choàng (vôï), … :

"Em thì ñi caáy ruoäng boâng,

Anh ñi caét luùa ñeå chung moät nhaø.

Ñem veà phuïng döôõng meï cha,

Muoân ñôøi tieáng hieáu ngöôøi ta coøn truyeàn."(ca dao).

Thôøi gian troâi qua, ñeán luùc tuoåi vò thaønh nieân, neáu laø hoïc sinh, sinh vieân may maén ñöôïc tieáp tuïc ngoài gheá nhaø tröôøng vaø thaønh ñaït, beân caïnh moái quan heä baïn beø, anh em, taäp theå, coäng ñoàng xaõ hoäi,…trong ñoù ñaëc bieät laø quaù trình tìm hieåu yù trung nhaân, thanh nieân duø nam hay nöõ khi ñaõ bieát rung ñoäng theo tieáng goïi cuûa con tim thì phaûi luoân nghó ñeán leã giaùo ñoái vôùi gia ñình hai beân, ñoù laø phong tuïc taïp quaùn toát ñeïp cuûa truyeàn thoáng daân toäc Vieät-Nam; khoâng ñöôïc ñam meâ, muø quaùng chaïy theo duïc voïng : "Tieàn daâm haäu thuù môùi ra vôï choàng", phaûi bieát giöõ gìn trinh tieát, noi göông vaø laøm toát nhöõng ñieàu maø ngöôøi xöa trao truyeàn laïi : "Ngöôøi con trai phaûi coù ngaøy laøm Leã Thaønh hoân, nghóa laø cöôùi vôï ñaøng hoaøng, ñoù laø laøm danh döï cho töø ñöôøng, gioøng hoï cuûa mình"; "coøn phaän laøm con gaùi maø ñöôïc gia ñình hoï nhaø trai böôùc ñeán cöôùi hoûi (leã Vu quy) thì ñoù laø laøm : "VÖÔÏNG TOÅ – VINH TOÂNG"; chính laø söï hieáu thaûo vaäy !"

Trong thöïc teá cuõng coù nhieàu tröôøng hôïp khoâng giöõ gìn ñöôïc trinh tieát ñaõ trôû thaønh vaán naïn xaáu cho xaõ hoäi moät khi ngöôøi con gaùi ñaõ mang thai, roài gia ñình hai beân cuõng phaûi roäng loøng tha thöù, thay vì laøm Leã thuù phaït hoï laïi laøm Leã cöôùi rình rang thì toå tieân, oâng baø hai beân laøm sao chöùng giaùm cho loaïi con chaùu phaïm thöôïng, voâ leã baát kính aáy ñöôïc ?!?

Xin daãn chöùng :

Caùch nay khoaûng gaàn 40 naêm coù moät gia ñình kia ñaõ xaûy ra tröôøng hôïp töông tôï maø toâi ñöôïc bieát, nhö sau : "Ngöôøi thanh nieân 24 tuoåi duï doã moät coâ con gaùi döôùi tuoåi vò thaønh nieân (15 tuoåi). Sau ñoù coâ gaùi aáy mang baàu, khi buïng to hôn 3 thaùng, ngöôøi thanh nieân aáy laïy luïc cha meï ñeå cöôùi coâ gaùi aáy. Nhaø trai laø moät gia ñình Nho phong ñaïo ñöùc, khoå noãi con mình laïi laø loaïi khoâng ñaøng hoaøng ñuùng vôùi caâu : "Cha meï sinh con, trôøi sinh taùnh". Theá roài con trai mình ñaõ ñaïi nghòch voâ ñaïo thì : "Muõi daïi, laùi chòu ñoøn", ngöôøi cha thì kieân quyeát chæ chaáp nhaän laøm Leã thuù phaït, treân thì xin töø ñöôøng tha thöù, tieáp ñeán xin hoï haøng coâ baùc boû loãi qua cho, vieäc caàn laøm thì phaûi laøm ñuùng nhö vaäy. Nhöng ngöôøi meï vì thöông con neân ñaõ toå chöùc ñaùm cöôùi linh ñình (nhaø haøng Ñoàng-Khaùnh), ngöôøi cha baát bình cho raèng vieäc ñoài baïi, nhuïc nhaõ aáy ñaõ laøm xaáu hoå toâng moân neân khoâng tham döï. Quaû thaät vaäy, töø khi ngöôøi thanh nieân noï vi phaïm thuaàn phong myõ tuïc, ñoái voái chaùnh quyeàn thì vi phaïm phaùp luaät thì haäu quaû khoù löôøng, voâ cuøng xaáu xa khi nguyeân nhaân gaây ra baäy baï. Keát quaû cuûa moái tình oâ nhuïc aáy chính laø Gioït maùu duïc voïng khi lôùn leân hoaøn toaøn baát hieáu, baïc tình voâ nghóa queân taát caû oâng baø, cha meï, coâ baùc,…(Hôn 20 naêm khoâng heà coù 1 laù thô thaêm baø noäi hay cha cuûa noù) vaø nguy haïi hôn nöõa laø noù ñaõ trôû thaønh keû ngoaïi lai vong baûn thì laøm gì coøn coù toå quoác cuûa mình hay coäi nguoàn daân toäc ? Thaät ñau khoå thay ! Thaät xoùt xa thay ! Neáu moät ñaát nöôùc coù nhieàu tröôøng hôïp xaáu xa aáy thì daân toäc ñoù deã bò hieåm hoïa maát nöôùc. Vaø chuû nhaân cuûa gioït maùu duïc voïng aáy, töùc laø ngöôøi thanh nieân naêm xöa, caùch nay 15 naêm ñaõ baùn saïch nhaø cöûa cuûa cha meï tieáp tuïc chaïy theo con ñöôøng saéc duïc quan heä böøa baõi vôùi nhöõng loaïi gaùi khoâng ñaøng hoaøng vaø khi tuoåi ñaõ gaàn xeá chieàu laïi chöùng naøo taät naáy troã moøi tham lam coù yù ñoà vaø chieám ñoaït taøi saûn cuûa ngöôøi khaùc qua trung gian ngöôøi meï ñöùng ra cöôùi coâ con daâu buïng mang daï chöõa gaàn 4 thaùng neân phaûi nòt caû chuïc lôùp daây thung ñeå maëc chieác aùo daøi cöôùi, vaø taát nhieân ngöôøi phuï nöõ aáy laøm sao chung soáng ñeán raêng long ñaàu baïc vôùi moät ngöôøi coù baûn chaát ñam meâ tình duïc luoân thay ñoåi, ñaõ ñöôïc moät nhaø vaên ñuùc keát moät chuyeän tình nhö sau :

"AÙi tình maø khoâng keát thuùc baèng hoân nhaân laø khoâng thieâng lieâng, khoâng phaûi aùi tình chaân chính, chæ laø moät traïng thaùi cuûa duïc voïng. Yeâu nhau maø khoâng coù yù ñònh cuøng nhau chung soáng töø luùc maù ñoû, ñaàu xanh ñeán khi da moài toùc baïc, ñoù laø söï phænh gaït."

Thaûm haïi hôn nöõa, gaàn ñaây ngöôøi meï aáy ñaõ 92 tuoåi vôùi 9 thaùng

cöu mang, daï naëng ñeû ñau, 3 naêm buù môùm, nuoâi döôõng ngöôøi thanh nieân naêm xöa ñeán nay ñaõ 63 tuoåi maø vaãn coøn tieáp tuïc buù moùt vuù da cuûa baø cuï coøm löng caèn coãi, khi khoâng coøn söõa nöõa y ta laïi muoán aên caû thòt xöông ñöôïc theå hieän, nhö : Vöøa qua baø cuï ñeå daønh ñöôïc ít tieàn muoán traùng xi maêng con ñöôøng vaøo nhaø cuûa cuï thì quyù töû aáy thay vì laên xaõ vaøo goùp coâng hay goùp cuûa ñeå baùo hieáu cho meï coù con ñöôøng baèng phaúng ñi laïi deã daøng trong luùc tuoåi quaù giaø, thì khi nhoùm thôï xaây ñeán laïi bò haêm doïa khoâng cho laøm, khi cuï leân tieáng thì y ta cuøng con trai, daâu, chaùu,… hoáng haùch ñoøi thanh toaùn cuï (baûo raèng ñaát ñai cuûa y ta, trong khi y khoâng coù moät giaáy tôø naøo lieân quan hay laø sôû höõu chuû), ñaõ laøm cuï khieáp vía phaûi chaïy khaép nôi keâu cöùu. Thaät ñuùng laø nhaân naøo quaû naáy, neáu 38 naêm xöa cuï ñöøng laøm ñaùm cöôùi cho keû ñoài baïi aáy, maø chæ laøm ñaùm thuù phaït thì y ñaâu coù toäi choàng toäi, sau ñoù laïi nhieàu laàn laáy loaïi gaùi khoâng ñaøng hoaøng taát nhieân sanh nhöõng ñöùa con baát löông, baát nghóa laø leõ ñöông nhieân, coù caâu : "Sanh con khoâng daïy thì hoïan hoaï truøng lai", ñoái vôùi y ta : "Boäi nghòch luaân lyù thì hoïa sanh nan cöùu" vaø "Tieàn daâm haäu thuù thì sanh con baát hieáu", bôûi vaäy con cuûa y ta : "Phaûn boäi queâ höông thì ñoåi dôøi khaép xöù vaãn laø keû voâ nghì". Cuoái cuøng, toâi tin raèng nhöõng keû khoâng löông taâm aáy cuõng seõ coù ngaøy ñoùn nhaän nhöõng haäu quaû do chính hoï gaây ra.

Qua caâu chuyeän treân seõ giuùp cho chuùng ta nhieàu tri thöùc xaõ hoäi vaø giuùp cho nhöõng baäc laøm cha meï phaûi göông maãu, nhaát laø phaûi giöõ tính coâng baèng ñöøng thieân leäch; moät khi giaûi quyeát vaán ñeà naøo ñoù thì caàn phaûi caân nhaéc, ñaén ño, choïn löïa roài haõy ñi ñeán quyeát ñònh; phaûi bieát ñaáu tranh giöõa caùi toát, vieäc chung, ñieàu thieän, nieàm danh döï thì ñoù laø aùnh saùng (trí tueä); ñoái vôùi caùi xaáu, vieäc rieâng tö ích kyû, ñieàu aùc, noãi nhuïc nhaõ thì ñoù laø boùng toái (voâ minh), vì neáu cöù thích laøm theo caù tính dò bieät hoaëc haûo ngoït thích keû khaùc nònh bôï mình beân caïnh laäp tröôøng quan ñieåm khoâng kieân ñònh, vöõng chaéc bôûi baûn chaát nheï daï caû tin seõ laøm aûnh höôûng xaáu ñeán ñôøi con chaùu veà sau cuûa mình thì nhaát ñònh caùi taø seõ thaéng caùi chaùnh, ñieàu xaáu seõ laán aùp ñieàu toát, tieâu cöïc ñöôïc dòp ñeø beïp tích cöïc; khoâng neân nuoâng chieàu con chaùu khoâng ñuùng vieäc, ñuùng choã, ñuùng luùc thì seõ voâ cuøng nguy hieåm taùc haïi vaø aûnh höôûng xaáu cho coäng ñoàng xaõ hoäi.

Bôûi vaäy moät khi chuùng ta baøn ñeán chöõ "hieáu" thì noù khoâng coøn coù ranh giôùi, khoâng phaân bieät tuoåi taùc, thaønh phaàn giai caáp xaõ hoäi, töø treû thô ñeán ngöôøi lôùn tuoåi ñeàu coù caùch baùo hieáu theo hoaøn caûnh cuûa mình. Nhöng baùo hieáu khoâng coù nghóa laø cho cha meï aên no maëc aám trong caùi vaät chaát cuûa ñôøi thöôøng laø ñuû, maø noù coøn ñoøi hoûi ôû phaàn tinh thaàn theå hieän qua söï quan taâm chaêm soùc, caùch aên noùi, thaùi ñoä ñoái xöû,…ñöôïc nhaø thô Tröông-Nguyeãn tuy toùc baïc maø vaãn luoân hieáu kính caùc baäc sinh thaønh :

"Chieác löng traàn cuûa Cha

Coõng ñôøi con khoâng moûi

Vaàng traêng troøn ñeâm toái

Meï soi ñöôøng con ñi

Ñoå daøi theo naêm thaùng

Toùc con giôø ñaõ baïc

Nieàm thöông phuû baàu trôøi."

Hay vì hoaøn caûnh, vì cuoäc soáng phaûi xa queâ höông, xa doøng soâng hieàn hoøa eâm ñeàm vôùi bieát bao kyû nieäm vaø voâ cuøng ñau ñôùn khi phaûi rôøi cha xa meï, boû laïi sau löng maùi nhaø ñôn sô ngheøo naøn, maø ngheä syõ saùo truùc Baûo-Cöôøng ñaõ gôûi gaám loøng mình qua caâu thô :

"Con ñi naêm thaùng moûi moøn,

Thöông Cha nhôù Meï heùo hon taác loøng.

Bao giôø qua heát long ñong,

Con veà taëng Meï Xuaân hoàng aùo hoa".

Hay "Ngoâi nhaø cuûa Meï ñôn sô,

Moãi laàn trôû gioù buïi môø cuoán bay;

Nhöõng chieàu möa laïnh giaêng ñaày,

Meï ngoài ñoát löûa hao gaây ñôïi con".

Sau ñaây xin daãn chöùng moät ví duï thöù hai :

"Coù moät anh nhaø giaøu thænh thoaûng cho meï chuùt ít tieàn baïc laïi haèn hoäc lôùn tieáng töôûng chöøng nhö boá thí cho moät ngöôøi aên xin. Caâu chuyeän hoaøn toaøn coù thaät maø coâ con gaùi cuûa anh nhaø giaøu aáy keå laïi vôùi toâi : "Chuù ôi, con xaáu hoå quaù khi nghe choàng con keå laïi… ba cuûa con aên noùi lôùn tieáng trong vieäc cho baø noäi chuùt tieàn. OÅng noùi : "Toâi bieåu baø (ngöôøi meï giaø) moãi thaùng böôùc qua nhaø toâi maø laáy tieàn cöû (tröôùc maët choàng con, laøm con maéc côû, xaáu hoå quaù !). Vaø moät chuyeän khaùc cuûa anh nhaø giaøu naày khi ñöôïc moät nhaø baùo phoûng vaán. Taïi sao anh trôû thaønh ngheä nhaân, anh hoïc ôû tröôøng lôùp naøo,…? Anh ta traû lôøi vôùi baùo ñaøi ñöôïc ñöa tin nhö sau : "Toâi töï lôùn leân, töï hoïc vaø thaønh ñaït", khi ñöôïc xem nghe qua löôïng thoâng tin aáy, toâi caûm thaáy thaät laø ñau loøng vì con ngöôøi aáy khoâng bieát coù nguoàn coäi hay khoâng ? Vaø xin nhaän xeùt nhö sau :

Neáu khoâng coù caùi ‘gen’ di truyeàn cuûa cha meï cho mình thì laøm sao

con ngöôøi ta lôùn khoân, roài thaønh ñaït. Chaúng leõ con ngöôøi khoâng coù goác tích, töø ñaát neû chun leân ???

Moät soá caùc loaïi caây kieãng cuûa ngöôøi cha ñaõ ñeå laïi anh ta ñaõ töï

chieám laáy laøm cuûa rieâng mình luùc coøn ngheøo sô xaùc.

Khoaûng 25 naêm veà tröôùc, ngöôøi meï thaáy anh ta ngheøo khoù, ñoâng

con, nhieàu vôï neân ñaõ laáy phaàn nhaø ñöôïc caáp cuûa mình laø caên nhaø maët tieàn do coâng lao ñoùng goùp cuûa baø maáy chuïc naêm qua cho moät hoäi ñoaøn toân giaùo maø giao laïi cho anh ta. Nhôø ngöôøi meï tu haønh maø ngöôøi con aáy ñöôïc höôûng phöôùc, roài laïi öu tieân nhaän ñöôïc taøi saûn coù giaù trò lôùn (caên nhaø) chính laø ñöôïc höôûng loäc. Vaäy maø anh ta khoâng heà bieát ôn saâu nghóa cuûa meï suoát ñôøi lo cho con; nay baø cuï ñaõ quaù giaø, leõ ra moãi khi raûnh roãi anh ta phaûi ñeán thaêm meï vaø mua moät ít quaø baùnh, traàu cau,… hay moät ñoùa hoa hoàng daâng meï ñeå suoát kieáp laøm ngöôøi naày mình ñaõ höôûng phöôùc loäc ñuû ñaày thì laïi bieåu meï mình qua nhaø maø laáy chuùt tieàn vaët nhö ngöôøi van xin, thaät laø keû khoâng bieát ñieàu ngay leõ phaûi, thaät ñuùng vôùi caâu :

"Meï nuoâi con nhö trôøi, nhö beã,

Con nuoâi meï con keå töøng ngaøy.

Hay : "Meï nuoâi con bieån hoà lay laùng,

Con nuoâi meï tính thaùng, tính ngaøy".

Thay vì : "Meï giaø ñaàu baïc nhö tô,

Löng ñau con ñôõ, maét môø con nuoâi."(ca dao)

Huoáng chi nôi toân giaùo caáp phaùt caên nhaø cho ngöôøi meï coù coâng

vôùi Ñaïo, maø ngöôøi con laïi ñöôïc höôûng vaø khoâng heà moät goùp phaàn nhoû höông khoùi thì ñöông nhieân ngöôøi meï phaûi coù loãi vôùi Thieâng-lieâng vì khoâng söû duïng caên nhaø aáy ñuùng coâng naêng töùc laø phuïc vuï cho Ñaïo, cho töø thieän xaõ hoäi,… maø bieán nôi ôû ñoù trôû thaønhø taøi saûn cuûa caù nhaân ích kyû. Ñang thôøi kyø ñöôïc höôûng phöôùc loäc anh ta nhöõng töôûng laø mình taøi ba, maãn caùn, khoâng caàn bieát coù toå tieân oâng baø cha meï, vaø vaät chaát tieàn baïc xaøi hoaøi coù ngaøy seõ heát maø khoâng bieát tích ñöùc tu thaân laøm sao ñöôïc höôûng thuï laâu daøi trong khi caên nhaø aáy laø taøi saûn khoâng do chính mình taïo neân, thì ngöôøi meï ñaønh phaûi gaùnh ñuû nhöõng haønh ñoäng maø anh ta ñaõ gaây ra. Nhö vaäy, nhöõng ngöôøi con khaùc cuûa cuï phaûi laøm sao ñeå cho meï mình ñöôïc traùnh khoûi hoaëc giaûm bôùt toäi loãi aáy ? Vaán ñeà ñaët ra nôi ñaây ñeå roäng ñöôøng suy nghó cuûa moïi ngöôøi, maø cuõng tìm ra giaûi phaùp ñeå baùo hieáu cho thaân sinh cuûa mình. Nhö vaäy, theo thieån yù toâi, muoán baùo hieáu cho cha meï trong luùc tuoåi quaù xeá chieàu ñöøng laøm vieäc sai traùi nöõa maø taïo ra toäi loãi thì ta phaûi maïnh daïn khuyeân can, ngaên caûn haønh ñoäng aáy cuûa caùc cuï duø baèng caùch naày hoaëc caùch khaùc, hay nhôø qua ngöôøi tröôûng thöôïng coù uy tín, hieåu chuyeän maø nhuû khuyeân giuùp giuøm cho mình. Laøm ñöôïc vieäc aáy chính laø baùo hieáu vaäy !

Ngöôïc laïi, moät soá ít caùc con cuûa anh ta ñaõ hieåu ñöôïc nhöõng ñieàu

leã nghóa, lieâm sæ aâm thaàm töï nguyeän thay theá anh ta ñoùng goùp moät phaàn naøo trong vieäc höông quaû cho Ñaïo vaø töø thieän xaõ hoäi.Ñieàu naày caùc con anh ta bieát laøm vieäc toát thay cha, vaø laøm giaûm moät phaàn naøo loãi laàm cuûa baø noäi. Thaät ñaùng ñöôïc bieåu döông !

Qua hai ví duï treân, leõ ra hai ngöôøi con aáy phaûi bieát ñaùp ñeàn coâng

ôn cha meï ñeå xöùng ñaùng vôùi baûn chaát con ngöôøi Vieät-Nam hieáu thaûo maø thi ca thöôøng nhaéc nhôõ :

"Möa trôøi ngaäp chaûy ra soâng,

Nhôù ôn döôõng duïc ra coâng ñaép ñeàn"

Vaø lôøi caàu nguyeän mong ñöôïc cha meï soáng ñôøi ñeå phaän laøm con lo phuïng döôõng ñaõ ñöôïc cuï Nguyeãn-Du nhaén nhuû :

"Ñeâm ñeâm khaán nguyeän Phaät Trôøi,

Caàu cho cha meï soáng ñôøi vôùi con".

Hay "Ñeå lôøi theä haûi minh sôn,

Laøm con tröôùc phaûi ñeàn ôn sanh thaønh".
(còn tiếp phần II)

[KDOAN]

QUAN NIỆM CHỮ "HIẾU" TRONG ĐĐTKPĐ Từ ngàn xưa và mãi cho đến ngàn sau, mỗi khi nghe nhắc đến chữ "hiếu" thì mọi người chúng ta đều hết trân trọng với tấm lòng thương yêu vô bờ bến đối với các bậc sinh thành. Chữ hiếu được hình dung qua các truyện tích như : Chữ-Đồng-Tử, Mục-Kiền-Liên, Nhị thập tứ hiếu, Kim-Vân-Kiều, Lục-Vân-Tiên,v.v… Vậy thế nào là sự hiếu thảo ? Qua câu ca dao mang đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc, như : "Mẹ già ở túp lều tranh, Sớm thăm tối viếng mới đành dạ con." Hoặc : "Mẹ già như chuối ba hương, Như xôi nếp một, như đường mía lau." Và : "Ơn cha nặng lắm cha ơi ! Nghĩa mẹ bằng Trời chín tháng cưu mang." Hay : "Đêm đêm con thắp đèn trời, Cầu cho cha mẹ sống đời với con.", v.v… Và còn biết bao nhiêu câu thơ, bài văn, bản nhạc,… với lời hay ý đẹp đã nói lên lòng hiếu thảo của phận làm con đối với cha mẹ. "Chim có tổ, người có tông" hay "Cây có cội, nước có nguồn" thì tất nhiên con người phải có nguồn cội của mình, mà cội nguồn trực hệ chính là cha mẹ, xa hơn là ông bà, xa xưa hơn nữa là Cửu Huyền Thất Tổ mà trong dân gian thường gọi : "Con người có bố, có ông, Như cây có cội, như sông có nguồn."(ca dao). Trong kinh Sám hối của đạo Cao-Đài có dạy : "Làm con phải trau giồi hiếu đạo, Trước là lo trả thảo mẹ cha, Lòng thành thương tưởng ông bà; Nước nguồn cây cội mới là tu mi." Và sau cùng là các bậc Đại-Công-Thần khai Văn-Lang-Quốc và tạo nên nòi giống Bích-Ngọc, tức là một dân tộc khởi nguyên có chung một bào thai hãnh diện với các quốc gia trên thế giới bằng hai tiếng "đồng bào" nghĩa là từ trong "bọc trứng nở ra trăm con" và đó chính là niềm tự hào của dân tộc, mà nhà thơ Hồng-Đăng đã làm xúc động lòng người : "Đồng bào ấm áp nghĩa vàng son, Trải bốn ngàn năm nét đẹp còn, Ơn Mẹ công Cha tình máu mủ; Lạc-Hồng trăm trứng nở trăm con". Để từng bước tìm hiểu về chữ "hiếu", có bao nhiêu cách báo hiếu và phải làm như thế nào ? Chúng ta hãy lần lượt điểm qua những điều thường được nhắc đến. Như mọi người đã biết, ta sinh ra trên cõi đời nầy là do tinh cha huyết mẹ gom góp lại tạo thành, nói một cách khác là chiết thể từ da thịt, xương máu của các bậc sinh thành mới tạo nên hình hài dáng vóc ta, đã được nhà thơ Sông Hương mô tả như sau : "Có phải thịt da con là từ xương cốt mẹ Với máu con là lệ mẹ kết thành, ... Và mẹ vẫn trong con từng nhịp thở Ơn sinh dưỡng không phai tấc dạ". Chữ hiếu theo quan niệm của người xưa được cụ Nguyễn-Minh-Thiện phiên dịch quyển Dưỡng-Chơn-Tập, trang 106-107 có nguyên văn, như sau : "Hiếu là cội gốc trăm hạnh, là nguồn đầu trăm lành. Lập thân hành đạo là cái hiếu trọn đời. Hầu hạ dưỡng nuôi là cái hiếu muôn thuở". Lời xưa nói rằng : "cha mẹ sanh ra toàn vẹn, thì tới chết con cũng phải giữ vẹn toàn. Mỗi lần dở chân, mỗi lần mở miệng, mỗi lần động niệm chẳng dám quên cha mẹ. Đừng làm lỗi gì phải nhục thân mình, táng lương tâm, xấu cha mẹ mới được gọi là hiếu"…. Ngoài ra, chúng ta còn là chủng tử Lạc-Hồng, là con Rồng cháu Tiên được thể hiện qua bài thơ : "Cha ta Thần Thánh, Me ï ta Tiên, Un đúc anh linh rất diễm huyền, Gái đẹp, trai lành gương tuấn kiệt; Kiêu hùng đạo đức dựng Nam-Thiên."(Hồng-Đăng) Thật là vô cùng xúc động trong ý nghĩa bảo tồn truyền thống dân tộc, bảo vệ và xây dựng quê hương tổ quốc Việt-Nam qua chữ "trung", mà chữ trung ở đây còn có nghĩa là báo hiếu đáp đền công lao to lớn, phi thường đối với các bậc Quốc phụ, Quốc mẫu sinh ra giòng giống Lạc-Hồng với da vàng, tóc đen và khai Văn-Lang-Quốc mà ngày nay chúng ta hạnh hưởng được một giang san gấm vóc với tú khí anh linh, oai hùng và hiển hách muôn đời qua ý nghĩa của hồn thiêng sông núi, mà nhà thơ Xuân-Diẹâu đã gởi gấm lòng mình : "Đất nước ơi, ta quyện mình chặt lắm, Nên đi rồi, lòng không thể gỡ ra,…". Hay nhà thơ Đỗ-Trung-Quân với tâm sự của mình đã đi vào lòng mọi người, nhất là khi bài thơ được nhạc sỹ Giáp-Văn-Thạch phổ nhạc : "Quê hương là chùm khế ngọt cho con trèo hái mỗi ngày; quê hương là đường đi học con về lượm bướm vàng bay; quê hương mỗi người chỉ một nhưng mà chỉ một mà thôi; quê hương nếu ai không nhớ, sẽ không lớn nỗi thành người,…" Và cụ Nguyễn-Đình-Chiểu có đôi lời nhắn nhủ : "Trai thời trung hiếu làm đầu, Gái thời tiết hạnh là câu trau mình". Ở đây, chữ hiếu được đi liền chữ trung, là sự hiếu thảo với cha mẹ sinh ra mình và chữ trung có ý nghĩa trung thành và bảo vệ tổ quốc. Như vậy, việc báo trung, báo hiếu là việc được đề cao hơn hết. Còn tại sao phận làm con gái phải trau gìn tiết hạnh, chẳng lẽ không cần trung hiếu hay sao ? xin thưa rằng : Phận làm con gái cũng như phận làm con trai hai chữ trung hiếu cũng đồng như nhau, đã được đức Trưng-Trắc Nữ Vương giáng cơ thố lộ : "Biết đâu gái cũng như trai, Cũng con Thượng-Đế hai vai cũng đồng, Cũng gánh nổi non sông tổ quốc, Cũng cứu cơn dân tộc trầm luân,…" Nữ sỹ Đoàn-Thị-Điểm cũng giáng cơ tâm sự lòng mình qua quyển thơ tuyệt tác Nữ Trung Tùng Phận thật là oai hùng hiển hách : "Dụng văn hóa trau tria nữ phách, Lấy kinh luân thúc thách quần hồng, Gươm thư giúp sức gươm hùng, Điểm tô nghiệp cả con Rồng cháu Tiên." Hay : "Nấu kinh sử ra mùi son phấn, Cầm bút nghiên đặng thấm má đào, Quần thoa đỡ ngọn binh đao; Ấy hình thục nữ đậm màu nước non." Dù ở bất cứ giai đoạn lịch sử nào cũng có những bậc anh thư nữ kiệt, ngay thời kỳ cận đại trong công cuộc kháng chiến cống ngoại xâm cũng có những vị nữ anh hùng như : Nguyễn-Thị-Minh-Khai, Võ-Thị-Sáu, Nguyễn-Thị-Thập, v.v… và bên cạnh câu nói bất hủ của bà Nguyễn-Thị-Định : "Giặc đến nhà, đàn bà phải đánh". Ngoài ra, người con gái còn phải luôn gìn giữ nét đoan trang, trong trắng của chữ : "tiết" và nết na, thùy mị của chữ : "hạnh". Ngày xưa vào thời phong kiến, người con trai và người con gái khó lòng mà gặp mặt nhau, nếu lỡ thấy mặt nhau thì xem như đã có hôn ước. Vì vậy, mà nhân vật Lục-Vân-Tiên đã được cụ Đồ-Chiểu mô tả qua những câu thơ thật là êm dịu dễ thương, từ tốn đã nói lên sự gìn giữ ý tứ, nết na, tiết hạnh của người con gái : "Khoan khoan ngồi đó chớ ra, Nàng là phận gái, ta là phận trai". Đối với người con gái, việc gìn giữ tiết hạnh là hết sức cần thiết, nhưng vẫn phải đạêt vấn đề ấy ở phía sau chữ trung, chữ hiếu. Và để chứng minh lời dặn dò chúng ta, từ đầu thế kỷ 18 đại văn hào Nguyễn-Du đã nói lên sự hiếu thảo của Thúy-Kiều đã cảm thấu trời cao, như : "Như nàng lấy hiếu làm trinh, Bụi nào cho đục được mình ấy đây !?!". Hay : "Tấm thành đã thấu đến trời, Bán mình là hiếu, cứu người là nhân Lấy tình thâm, trả tình thâm, Bán mình đã động hiếu tâm đến trời." Vì chữ hiếu mà Thúy-Kiều phải bán mình để cứu cha. Có làm được như vậy thì muôn đời sử sách vẫn còn nêu, chính là nêu gương sáng đức tánh hiếu thảo trong phép so sánh với chữ trinh hay chữ tiết hạnh vậy ! Chữ hiếu ấy không phải chờ có dịp mới báo hiếu song thân, mà mọi người chúng ta phải luôn thường hằng gìn giữ, không được chễnh mãng. Qua các câu ca dao thật là bình dân mà trẻ con thường học thuộc lòng ở bất cứ môi trường nào và ngay ở các trường mẫu giáo, tiểu học,…dù đã trải qua bao thế hệ vẫn mãi ghi sâu đậm trong lòng mọi người : "Công Cha như núi Thái-Sơn, Nghĩa Mẹ như nước trong nguồn chảy ra, Một lòng thờ Mẹ kính Cha; Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con." Hay qua bài hát "Lòng mẹ" mà hầu hết mọi người ít nhiều đều thuộc : "Lòng mẹ bao la như biển Thái Bình rạt rào; tình mẹ thương con như dòng suối hiền ngọt ngào; lời ru êm ái như vầng trăng tròn mùa thu; con đà yên giấc mẹ hiền vui sướng biết bao, v.v…". Xin trích một đoạn của nhà văn Hoàng-Đình-Thi : "Đời người như sương mù, đời người như cỏ lau. Đi qua cái màu trắng của sương mù, cỏ lau và tóc mẹ, thì con người sẽ lớn lên nhân hậu và chín chắn hơn nhiều". Và nhất là sự biểu hiện hết sức sâu sắc của loài chim vì trời tối phải bay về tổ ấm, và con cò cũng với không gian ấy, thời gian ấy nhưng chưa thể quay về nhà (ổ) được bởi vì cần phải có thức ăn mang về cho cò con đang đói đợi, thật là cảnh tượng vô cùng cảm động và quá đổi cực nhọc của cò mẹ quyết lặn lội kiếm mồi nuôi cò con, đã được người xưa nhân cách hóa qua hình ảnh lòng mẹ thương con không bờ bến : "Chim bay về núi tối rồi, Còø còn lặn lội tìm mồi nuôi con". Với phép so sánh cha mẹ như trời đất thì phận làm con phải đáp đền cho vẹn vẻ được nhà thơ Bảo-Cường gởi gấm tâm sự mình qua câu thơ : "Công cha mẹ sánh như trời đất, Một đời con đền đáp chưa xong, Dù cho sông có cạn dòng; Tình con như nước biển đông tràn đầy" Hay : "Chiều chiều ra đứng bờ ao, Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều."(ca dao) Bởi vậy, từ thiếu nhi, thiếu niên, nếu các em cháu biết chăm chỉ học hành, học giỏi hơn nữa, xuất sắc lại được học bổng (truyện Hoàng-Lỗ-Trực ‘còn gọi thầy Tăng Trực’ học hành thành tài, đích thân chăm sóc cha mẹ, khi đang là 1 vị quan) ; hoặc con nhà nghèo không có tiền cấp sách đến trường phải đi chăn trâu bò, bắt cua còng, cá tép, làm ruộng, hay đi làm công (truyện Tử-Lộ đi đội gạo thuê đổi lây tiền mua thức ăn cho cha mẹ) để có bữa ăn cho gia đình; cũng có em gian khổ đi bán vé số hoặc đi đánh giày hay bán báo dạo,… kiếm ít tiền mọn phụ cho cha mẹ tật nguyền không còn cách nào để sinh nhai, tuy hoàn cảnh có khác nhau nhưng việc học hay việc lao động để kiếm tiền giúp đỡ gia đình trong lúc khó khăn, dù bằng tinh thần hay vật chất, từ nhỏ đến to hơn, ấy chẳng phải là sự báo hiếu hay sao ? Có câu : "Cơm cha áo mẹ chữ thầy, Gắng công mà học có ngày thành danh."(ca dao) Thật cảm động thay trong truyện Ngu-Thuấn, chàng thanh niên mồ côi mẹ, sống với cha cùng bà mẹ kế. Bà và 2 con sau của bà luôn tìm cách hành hạ và xúi giục người cha đầu độc giết Thuấn. Trời cao có mắt, tình cờ Thuấn đi ngang nghe được, và khi mang cơm ra đồng để ăn nhưng Thuấn ném đi, người em rình thấy việc ấy báo lại cha và mẹ kế. Sau đó họ tìm cách tiếp tục hại Thuấn, nhưng Thuấn vẫn không oán hận họ, trái lại càng tỏ ra hiếu thảo đối với cha mẹ và luôn thương yêu các em. Từ lòng hiếu thảo ấy đã cảm hóa được cha, mẹ kế và các em; loài thú cảm mến như chim giúp Thuấn nhổ cỏ, còn voi từ trong rừng chạy ra kéo cày cho Thuấn; dân chúng khắp nơi khen ngợi, tin đồn đến tai vua , vua Nghiêu quyết định không truyền tử lưu tôn mà lại truyền hiền, tức là truyền ngôi vua cho Ngu-Thuấn, một vị vua hiếu thảo nhơn đức. Trong điển tích nầy rút ra được những tinh hoa như sau : Đức Quan-Thánh Đế-Quân dạy : "Cha lành - con thảo - vợ hiền – tôi ngay". Đức Khổng-Phu-Tử dạy : "Phụ từ – tử hiếu". Đức Đế Thuấn đã trao truyền : "Phụ bất từ, nhưng tử vẫn hiếu". Hay truyện Đường-Thị, vợ của Khương-Thi, là một nàng dâu hiếu thảo hết lòng chăm sóc mẹ chồng như 1 người con ruột khiến mọi người phải kính phục, và đã cảm động đến trời cao. Trong ca dao của nhà nông cũng đã ngợi ca đôi vợ chồng cùng nhau lo phụng dưỡng cha mẹ, dù là cha mẹ mình hay cha mẹ chồng (vợ), … : "Em thì đi cấy ruộng bông, Anh đi cắt lúa để chung một nhà. Đem về phụng dưỡng mẹ cha, Muôn đời tiếng hiếu người ta còn truyền."(ca dao). Thời gian trôi qua, đến lúc tuổi vị thành niên, nếu là học sinh, sinh viên may mắn được tiếp tục ngồi ghế nhà trường và thành đạt, bên cạnh mối quan hệ bạn bè, anh em, tập thể, cộng đồng xã hội,…trong đó đặc biệt là quá trình tìm hiểu ý trung nhân, thanh niên dù nam hay nữ khi đã biết rung động theo tiếng gọi của con tim thì phải luôn nghĩ đến lễ giáo đối với gia đình hai bên, đó là phong tục tạp quán tốt đẹp của truyền thống dân tộc Việt-Nam; không được đam mê, mù quáng chạy theo dục vọng : "Tiền dâm hậu thú mới ra vợ chồng", phải biết giữ gìn trinh tiết, noi gương và làm tốt những điều mà người xưa trao truyền lại : "Người con trai phải có ngày làm Lễ Thành hôn, nghĩa là cưới vợ đàng hoàng, đó là làm danh dự cho từ đường, giòng họ của mình"; "còn phận làm con gái mà được gia đình họ nhà trai bước đến cưới hỏi (lễ Vu quy) thì đó là làm : "VƯỢNG TỔ – VINH TÔNG"; chính là sự hiếu thảo vậy !" Trong thực tế cũng có nhiều trường hợp không giữ gìn được trinh tiết đã trở thành vấn nạn xấu cho xã hội một khi người con gái đã mang thai, rồi gia đình hai bên cũng phải rộng lòng tha thứ, thay vì làm Lễ thú phạt họ lại làm Lễ cưới rình rang thì tổ tiên, ông bà hai bên làm sao chứng giám cho loại con cháu phạm thượng, vô lễ bất kính ấy được ?!? Xin dẫn chứng : Cách nay khoảng gần 40 năm có một gia đình kia đã xảy ra trường hợp tương tợ mà tôi được biết, như sau : "Người thanh niên 24 tuổi dụ dỗ một cô con gái dưới tuổi vị thành niên (15 tuổi). Sau đó cô gái ấy mang bầu, khi bụng to hơn 3 tháng, người thanh niên ấy lạy lục cha mẹ để cưới cô gái ấy. Nhà trai là một gia đình Nho phong đạo đức, khổ nỗi con mình lại là loại không đàng hoàng đúng với câu : "Cha mẹ sinh con, trời sinh tánh". Thế rồi con trai mình đã đại nghịch vô đạo thì : "Mũi dại, lái chịu đòn", người cha thì kiên quyết chỉ chấp nhận làm Lễ thú phạt, trên thì xin từ đường tha thứ, tiếp đến xin họ hàng cô bác bỏ lỗi qua cho, việc cần làm thì phải làm đúng như vậy. Nhưng người mẹ vì thương con nên đã tổ chức đám cưới linh đình (nhà hàng Đồng-Khánh), người cha bất bình cho rằng việc đồi bại, nhục nhã ấy đã làm xấu hổ tông môn nên không tham dự. Quả thật vậy, từ khi người thanh niên nọ vi phạm thuần phong mỹ tục, đối vối chánh quyền thì vi phạm pháp luật thì hậu quả khó lường, vô cùng xấu xa khi nguyên nhân gây ra bậy bạ. Kết quả của mối tình ô nhục ấy chính là Giọt máu dục vọng khi lớn lên hoàn toàn bất hiếu, bạc tình vô nghĩa quên tất cả ông bà, cha mẹ, cô bác,…(Hơn 20 năm không hề có 1 lá thơ thăm bà nội hay cha của nó) và nguy hại hơn nữa là nó đã trở thành kẻ ngoại lai vong bản thì làm gì còn có tổ quốc của mình hay cội nguồn dân tộc ? Thật đau khổ thay ! Thật xót xa thay ! Nếu một đất nước có nhiều trường hợp xấu xa ấy thì dân tộc đó dễ bị hiểm họa mất nước. Và chủ nhân của giọt máu dục vọng ấy, tức là người thanh niên năm xưa, cách nay 15 năm đã bán sạch nhà cửa của cha mẹ tiếp tục chạy theo con đường sắc dục quan hệ bừa bãi với những loại gái không đàng hoàng và khi tuổi đã gần xế chiều lại chứng nào tật nấy trỗ mòi tham lam có ý đồ và chiếm đoạt tài sản của người khác qua trung gian người mẹ đứng ra cưới cô con dâu bụng mang dạ chữa gần 4 tháng nên phải nịt cả chục lớp dây thung để mặc chiếc áo dài cưới, và tất nhiên người phụ nữ ấy làm sao chung sống đến răng long đầu bạc với một người có bản chất đam mê tình dục luôn thay đổi, đã được một nhà văn đúc kết một chuyện tình như sau : "Ái tình mà không kết thúc bằng hôn nhân là không thiêng liêng, không phải ái tình chân chính, chỉ là một trạng thái của dục vọng. Yêu nhau mà không có ý định cùng nhau chung sống từ lúc má đỏ, đầu xanh đến khi da mồi tóc bạc, đó là sự phỉnh gạt." Thảm hại hơn nữa, gần đây người mẹ ấy đã 92 tuổi với 9 tháng cưu mang, dạ nặng đẻ đau, 3 năm bú mớm, nuôi dưỡng người thanh niên năm xưa đến nay đã 63 tuổi mà vẫn còn tiếp tục bú mót vú da của bà cụ còm lưng cằn cỗi, khi không còn sữa nữa y ta lại muốn ăn cả thịt xương được thể hiện, như : Vừa qua bà cụ để dành được ít tiền muốn tráng xi măng con đường vào nhà của cụ thì quý tử ấy thay vì lăn xã vào góp công hay góp của để báo hiếu cho mẹ có con đường bằng phẳng đi lại dễ dàng trong lúc tuổi quá già, thì khi nhóm thợ xây đến lại bị hăm dọa không cho làm, khi cụ lên tiếng thì y ta cùng con trai, dâu, cháu,… hống hách đòi thanh toán cụ (bảo rằng đất đai của y ta, trong khi y không có một giấy tờ nào liên quan hay là sở hữu chủ), đã làm cụ khiếp vía phải chạy khắp nơi kêu cứu. Thật đúng là nhân nào quả nấy, nếu 38 năm xưa cụ đừng làm đám cưới cho kẻ đồi bại ấy, mà chỉ làm đám thú phạt thì y đâu có tội chồng tội, sau đó lại nhiều lần lấy loại gái không đàng hoàng tất nhiên sanh những đứa con bất lương, bất nghĩa là lẽ đương nhiên, có câu : "Sanh con không dạy thì họan hoạ trùng lai", đối với y ta : "Bội nghịch luân lý thì họa sanh nan cứu" và "Tiền dâm hậu thú thì sanh con bất hiếu", bởi vậy con của y ta : "Phản bội quê hương thì đổi dời khắp xứ vẫn là kẻ vô nghì". Cuối cùng, tôi tin rằng những kẻ không lương tâm ấy cũng sẽ có ngày đón nhận những hậu quả do chính họ gây ra. Qua câu chuyện trên sẽ giúp cho chúng ta nhiều tri thức xã hội và giúp cho những bậc làm cha mẹ phải gương mẫu, nhất là phải giữ tính công bằng đừng thiên lệch; một khi giải quyết vấn đề nào đó thì cần phải cân nhắc, đắn đo, chọn lựa rồi hãy đi đến quyết định; phải biết đấu tranh giữa cái tốt, việc chung, điều thiện, niềm danh dự thì đó là ánh sáng (trí tuệ); đối với cái xấu, việc riêng tư ích kỷ, điều ác, nỗi nhục nhã thì đó là bóng tối (vô minh), vì nếu cứ thích làm theo cá tính dị biệt hoặc hảo ngọt thích kẻ khác nịnh bợ mình bên cạnh lập trường quan điểm không kiên định, vững chắc bởi bản chất nhẹ dạ cả tin sẽ làm ảnh hưởng xấu đến đời con cháu về sau của mình thì nhất định cái tà sẽ thắng cái chánh, điều xấu sẽ lấn áp điều tốt, tiêu cực được dịp đè bẹp tích cực; không nên nuông chiều con cháu không đúng việc, đúng chỗ, đúng lúc thì sẽ vô cùng nguy hiểm tác hại và ảnh hưởng xấu cho cộng đồng xã hội. Bởi vậy một khi chúng ta bàn đến chữ "hiếu" thì nó không còn có ranh giới, không phân biệt tuổi tác, thành phần giai cấp xã hội, từ trẻ thơ đến người lớn tuổi đều có cách báo hiếu theo hoàn cảnh của mình. Nhưng báo hiếu không có nghĩa là cho cha mẹ ăn no mặc ấm trong cái vật chất của đời thường là đủ, mà nó còn đòi hỏi ở phần tinh thần thể hiện qua sự quan tâm chăm sóc, cách ăn nói, thái độ đối xử,…được nhà thơ Trương-Nguyễn tuy tóc bạc mà vẫn luôn hiếu kính các bậc sinh thành : "Chiếc lưng trần của Cha Cõng đời con không mỏi Vầng trăng tròn đêm tối Mẹ soi đường con đi Đổ dài theo năm tháng Tóc con giờ đã bạc Niềm thương phủ bầu trời." Hay vì hoàn cảnh, vì cuộc sống phải xa quê hương, xa dòng sông hiền hòa êm đềm với biết bao kỷ niệm và vô cùng đau đớn khi phải rời cha xa mẹ, bỏ lại sau lưng mái nhà đơn sơ nghèo nàn, mà nghệ sỹ sáo trúc Bảo-Cường đã gởi gấm lòng mình qua câu thơ : "Con đi năm tháng mỏi mòn, Thương Cha nhớ Mẹ héo hon tấc lòng. Bao giờ qua hết long đong, Con về tặng Mẹ Xuân hồng áo hoa". Hay "Ngôi nhà của Mẹ đơn sơ, Mỗi lần trở gió bụi mờ cuốn bay; Những chiều mưa lạnh giăng đầy, Mẹ ngồi đốt lửa hao gây đợi con". Sau đây xin dẫn chứng một ví dụ thứ hai : "Có một anh nhà giàu thỉnh thoảng cho mẹ chút ít tiền bạc lại hằn hộc lớn tiếng tưởng chừng như bố thí cho một người ăn xin. Câu chuyện hoàn toàn có thật mà cô con gái của anh nhà giàu ấy kể lại với tôi : "Chú ơi, con xấu hổ quá khi nghe chồng con kể lại… ba của con ăn nói lớn tiếng trong việc cho bà nội chút tiền. Ổng nói : "Tôi biểu bà (người mẹ già) mỗi tháng bước qua nhà tôi mà lấy tiền cử (trước mặt chồng con, làm con mắc cở, xấu hổ quá !). Và một chuyện khác của anh nhà giàu nầy khi được một nhà báo phỏng vấn. Tại sao anh trở thành nghệ nhân, anh học ở trường lớp nào,…? Anh ta trả lời với báo đài được đưa tin như sau : "Tôi tự lớn lên, tự học và thành đạt", khi được xem nghe qua lượng thông tin ấy, tôi cảm thấy thật là đau lòng vì con người ấy không biết có nguồn cội hay không ? Và xin nhận xét như sau : Nếu không có cái ‘gen’ di truyền của cha mẹ cho mình thì làm sao con người ta lớn khôn, rồi thành đạt. Chẳng lẽ con người không có gốc tích, từ đất nẻ chun lên ??? Một số các loại cây kiễng của người cha đã để lại anh ta đã tự chiếm lấy làm của riêng mình lúc còn nghèo sơ xác. Khoảng 25 năm về trước, người mẹ thấy anh ta nghèo khó, đông con, nhiều vợ nên đã lấy phần nhà được cấp của mình là căn nhà mặt tiền do công lao đóng góp của bà mấy chục năm qua cho một hội đoàn tôn giáo mà giao lại cho anh ta. Nhờ người mẹ tu hành mà người con ấy được hưởng phước, rồi lại ưu tiên nhận được tài sản có giá trị lớn (căn nhà) chính là được hưởng lộc. Vậy mà anh ta không hề biết ơn sâu nghĩa của mẹ suốt đời lo cho con; nay bà cụ đã quá già, lẽ ra mỗi khi rảnh rỗi anh ta phải đến thăm mẹ và mua một ít quà bánh, trầu cau,… hay một đóa hoa hồng dâng mẹ để suốt kiếp làm người nầy mình đã hưởng phước lộc đủ đầy thì lại biểu mẹ mình qua nhà mà lấy chút tiền vặt như người van xin, thật là kẻ không biết điều ngay lẽ phải, thật đúng với câu : "Mẹ nuôi con như trời, như bễ, Con nuôi mẹ con kể từng ngày. Hay : "Mẹ nuôi con biển hồ lay láng, Con nuôi mẹ tính tháng, tính ngày". Thay vì : "Mẹ già đầu bạc như tơ, Lưng đau con đỡ, mắt mờ con nuôi."(ca dao) Huống chi nơi tôn giáo cấp phát căn nhà cho người mẹ có công với Đạo, mà người con lại được hưởng và không hề một góp phần nhỏ hương khói thì đương nhiên người mẹ phải có lỗi với Thiêng-liêng vì không sử dụng căn nhà ấy đúng công năng tức là phục vụ cho Đạo, cho từ thiện xã hội,… mà biến nơi ở đó trở thànhø tài sản của cá nhân ích kỷ. Đang thời kỳ được hưởng phước lộc anh ta những tưởng là mình tài ba, mẫn cán, không cần biết có tổ tiên ông bà cha mẹ, và vật chất tiền bạc xài hoài có ngày sẽ hết mà không biết tích đức tu thân làm sao được hưởng thụ lâu dài trong khi căn nhà ấy là tài sản không do chính mình tạo nên, thì người mẹ đành phải gánh đủ những hành động mà anh ta đã gây ra. Như vậy, những người con khác của cụ phải làm sao để cho mẹ mình được tránh khỏi hoặc giảm bớt tội lỗi ấy ? Vấn đề đặt ra nơi đây để rộng đường suy nghĩ của mọi người, mà cũng tìm ra giải pháp để báo hiếu cho thân sinh của mình. Như vậy, theo thiển ý tôi, muốn báo hiếu cho cha mẹ trong lúc tuổi quá xế chiều đừng làm việc sai trái nữa mà tạo ra tội lỗi thì ta phải mạnh dạn khuyên can, ngăn cản hành động ấy của các cụ dù bằng cách nầy hoặc cách khác, hay nhờ qua người trưởng thượng có uy tín, hiểu chuyện mà nhủ khuyên giúp giùm cho mình. Làm được việc ấy chính là báo hiếu vậy ! Ngược lại, một số ít các con của anh ta đã hiểu được những điều lễ nghĩa, liêm sỉ âm thầm tự nguyện thay thế anh ta đóng góp một phần nào trong việc hương quả cho Đạo và từ thiện xã hội.Điều nầy các con anh ta biết làm việc tốt thay cha, và làm giảm một phần nào lỗi lầm của bà nội. Thật đáng được biểu dương ! Qua hai ví dụ trên, lẽ ra hai người con ấy phải biết đáp đền công ơn cha mẹ để xứng đáng với bản chất con người Việt-Nam hiếu thảo mà thi ca thường nhắc nhỡ : "Mưa trời ngập chảy ra sông, Nhớ ơn dưỡng dục ra công đắp đền" Và lời cầu nguyện mong được cha mẹ sống đời để phận làm con lo phụng dưỡng đã được cụ Nguyễn-Du nhắn nhủ : "Đêm đêm khấn nguyện Phật Trời, Cầu cho cha mẹ sống đời với con". Hay "Để lời thệ hải minh sơn, Làm con trước phải đền ơn sanh thành". (cịn tiếp phần II)