Đạo Cao-Đài với bản sắc văn hóa dân tộc

[ChiDat]

Ñeà taøi : ÑAÏO CAO ÑAØI VÔÙI BAÛN SAÊC VAÊN HOÙA DAÂN TOÄC.

A. PHAÀN DAÃN NHAÄP : Coù theå noùi baát cöù moät quoác gia naøo

duø lôùn hay nhoû, duø vaên minh hieän ñaïi hay ngheøo naøn laïc haäu cuõng ñeàu coù moät neàn vaên hoùa rieâng cuûa mình. Vaäy treân theá giôùi coù bao nhieâu quoác gia thì coù baáy nhieâu neàn vaên hoùa.

Ñaát nöôùc ta traûi qua hôn boán ngaøn naêm lòch söû cuõng ñaõ taïo neân neàn vaên hoùa rieâng xuyeân suoát,…ñaäm ñaø baûn saéc daân toäc. Coù moät danh nhaân ñaõ töøng noùi : “Moät ñaát nöôùc coù theå maát ñi taát caû, nhöng coù moät ñieàu khoâng theå maát ñi. Ñoù laø neàn vaên hoùa cuûa moät daân toäc”. Hay moät thi gia ñaõ gôûi gaám taâm söï :

“ Xin haõy tin trong Quoác-baûo mình,

Ñôøi naøo cuõng coù baäc anh minh;

Moãi khi soâng nuùi vang lôøi goïi,

Laø coù Roàng-Tieân bieán höõu hình”.

Vaäy vaên-hoùa laø gì maø coù moät söùc maïnh tröôøng toàn vónh cöûu nhö theá ?

B. PHAÀN PHAÂN TÍCH :

B.1. VAÊN-HOÙA DAÂN-TOÄC :

I. ÑÒNH-NGHÓA VAÊN-HOÙA : Vaên hoùa ñoù laø leõ soáng, nhöõng giaù trò mang yù nghóa nhaân vaên cao caû, ñeïp ñeû naûy sinh töø saûn phaåm tinh thaàn, saûn phaåm vaät chaát ñöôïc hình thaønh löu truyeàn vaø phaùt trieån trong quaù trình hoaït ñoäng saùng taïo giöõa moâi tröôøng töï nhieân vaø moâi tröôøng xaõ hoäi cuûa con ngöôøi vôùi caùc daân toäc khaùc.

Töø ñoù con ngöôøi suy nghó veà vaên hoùa baét ñaàu baèng caùch noùi noâm na laø “Troàng caây” theo nghóa ñen chaân phöông vaø caùch noùi “Troàng ngöôøi” theo nghóa boùng hình töôïng. Do vaäy, ñoái vôùi moãi caù nhaân vaên hoùa laø aùnh saùng daãn ñöôøng, laø khuoân vaøng thöôùc ngoïc cho con ngöôøi hình thaønh nhaân caùch, cuõng coù nghóa laø vaên hoùa laø nguoàn hoaït ñoäng saùng taïo luoân höôùng con ngöôøi ñeán vôùi chaân-thieän-myõ,… vaø nhöõng hoaït ñoäng naày ñöôïc löu truyeàn töø ñôøi naày sang ñôøi khaùc laøm cho xaõ hoäi ngaøy caøng tieán boä hôn ñeå con ngöôøi hoïc taäp theo, roài saùng taïo vaø choïn löïa nhöõng ñieàu tinh hoa maø löu truyeàn maõi maõi cho ñôøi sau thaønh nhöõng neùt baûøn saéc daân toäc rieâng, chaúng haïn nhö daân toäc VIEÄT-NAM chuùng ta. Hay noùi caùch khaùc, vaên hoùa xuaát hieän seõ laø söï vónh cöûu trong khoâng gian vaø thôøi gian.

VIEÄT-NAM sôùm ñöôïc hình thaønh vaø ñaõ sôùm xaây döïng moät neàn vaên hoùa giaøu baûn saéc daân toäc, vôùi hôn 54 toäc ngöôøi. Do vaäy, vaên hoùa Vieät-Nam mang tính ña toäc nhöng cuõng treân cô sôû nhöõng ñaëc tröng vaên hoùa chung cuûa mình. Nöôùc ta naèm ôû khu vöïc Ñoâng-Nam-AÙ, laø nöôùc ñoäc nhaát naèm treân baûn leà cuûa caùc ñaïi luïc phöông Baéc vaø phöông Nam vôùi hai muõi loài, loõm (Muõi luïc ñòa vaø muõi ñaïi döông, yù kieán cuûa giaùo sö Buøi-Maïnh-Nguyeân). Neân xeùt veà coäi nguoàn thì nöôùc ta laø nôi hoäi tuï caùc neàn vaên hoùa, nhö laø “moät Ñoâng-Nam-AÙ thu nhoû”. Vaø muoán bieát vaên hoùa daân toäc phaùt trieån nhö theá naøo, chuùng ta phaûi xeùt qua caùc thôøi kyø phaùt trieån.

II. TIEÁN-TRÌNH VAÊN-HOÙA VIEÄT-NAM : Vaên hoùa Vieät Nam coù nhieàu caùch chia nhöng döïa vaøo tieán trình lòch söû cuûa daân toäc coù theå phaân thaønh saùu thôøi kyø :

1 THÔØI KYØ TIEÀN SÖÛ :

Thôøi kyø naày khoù hình dung veà göông maët vaên hoùa do thôøi gian vaø khoâng gian vaên hoùa quaù xa, nhöng chuùng ta ñaõ tìm thaáy nhöõng du khaûo coå hoïc, moät soá hình veõ, ñoà trang söùc baèng ñaù, con daáu hoa vaên,…vôùi caùc truyeàn thuyeát veà thaàn noâng, quaû baàu meï, thaàn truï trôøi,… neân caùc nhaø nghieân cöùu cho raèng ngay töø thôøi naày nöôùc ta ñaõ hình thaønh neàn vaên hoùa luùa nöôùc cuøng vôùi vieäc thuaàn döôõng moät soá gia suùc, bieát söû duïng moät soá loaïi döôïc thaûo ñeå chöõa beänh,…

2. THÔØI KYØ VAÊN-LANG – AÂU-LAÏC :

Ñaây laø moät trong nhöõng chaëng ñöôøng phaùt trieån röïc rôõ nhaát cuûa vaên hoùa baûn ñòa Vieät Nam : Noâng nghieäp phaùt trieån maïnh, ngheà luyeän kim, ñoàng xuaát hieän neân baét ñaàu coù coâng cuï lao ñoäng nhö rìu, cuoác, dao, maùc,… vuõ khí cuõng nhieàu hôn: chuøy, dao gaêm, chieân, aùo giaùp, noû, cung teân,…”coâng cuoäc choáng thuûy” ñöôïc taêng cöôøng (Sôn tinh, Thuûy Tinh) ñeå choáng laïi thieân tai luõ luït. Roài moät phong tuïc môùi ra ñôøi, ñoù laø vieäc thôø cuùng toå tieân theo quan nieäm trieát hoïc. Vôùi hình aûnh baùnh chöng, baùnh daøy töôïng tröng cho trôøi troøn ñaát vuoâng; ngöôøi daân hay con chaùu thöôøng daâng hai loaïi baùnh naøy leân cho vua, cha meï vaøo dòp leã teát coå truyeàn baèng taám loøng thaønh vôùi chính saûn phaåm töï tay mình laøm ra. Vaø ñaëc bieät thôøi naøy xuaát hieän chieác troáng ñoàng_ Coù theå noùi ñaây laø hình töôïng bieåu tröng cho caû neàn vaên hoùa daân toäc. Roài coâng cuoäc xaây döïng thaønh Coå-Loa cuûa An-Döông-Vöông ñaõ töôïng tröng cho lyù trí vaø söùc maïnh cuûa caû daân toäc.

3. THÔØI KYØ CHOÁNG BAÉC THUOÄC :

Thôøi kyø naøy baét ñaàu töø naêm 111 tröôùc Coâng nguyeân vaø keát thuùc naêm 938 vôùi traän chieán thaéng Baïch-Ñaèng-Giang cuûa Ngoâ-Quyeàn ñaùnh tan quaân Nam Haùn. Khoaûng thôøi gian keùo daøi hôn 1000 naêm trong chieán tröôøng ñaãm maùu, boïn xaâm löôïc phöông Baéc muoán xoaù saïch ñaát nöôùc ta neân khoâng tröø moät thuû ñoaïn naøo, chuùng cöôùp phaù heát moïi di saûn vaät chaát coù giaù trò truyeàn thoáng, ñoàng hoùa daân toäc, chia caét ñaát nöôùc thaønh chaâu, quaän ñeå cai trò, ñoàng thôøi truyeàn baù Nho-giaùo, Ñaïo-giaùo vaøo khaép daân chuùng. Theá nhöng, lòch söû ñaõ chöùng minh ngöôøi Ñaïi-Vieät ñaõ vöôït qua ñöôïc ñeâm ñen noâ leä ñoù vôùi nhöõng cuoäc chieán khí phaùch kieân cöôøng cuûa Hai-Baø-Tröng, Lyù-Bí, Trieäu-Quang- Phuïc, Mai-Thuùc-Loan, Ngoâ-Quyeàn ......Chính vôùi tinh thaàn chieán ñaáu oai huøng cuûa daân toäc nhö vaäy neàn vaên hoùa Phöông Baéc xaâm nhaäp khoâng nhöõng khoâng Haùn hoùa ñöôïc ngöôøi daân Vieät maø traùi laïi treân nhieàu phöông dieän chuùng coøn bò Vieät hoùa. Ñieàu ñoù cho thaáy daân toäc ta bieát choïn löïa nhöõng tinh hoa cuûa Trung hoa veà chöõ Vieát, trieát lyù cuûa Khoång-Maïnh-Töû ñeå ñöa vaøo laøm caùi rieâng cho mình

4. THÔØI KYØ ÑOÄC LAÄP SAU BAÉC THUOÄC :

Sau chieán thaéng Baïch-Ñaèng nuôùc ta ñaõ böôùc vaøo moät kyû nguyeân môùi – kyû nguyeân ñoäc laäp. Thôøi kyø naøy traûi qua caùc thôùi Ñinh, Leâ, Lyù, Traàn,…Taây Sôn vaø cuoái cuøng laø trieàu Nguyeãn, giai ñoaïn naøy coù nhieàu thaønh töïu veà vaên hoaù nhöng cuõng coù laém söï kieän ñau loøng trong lòch söû :

+ 968 Ñinh-Boä-Lónh deïp loaïn 12 söù quaân thoáng nhaát ñaát nöôùc, ñoùng ñoâ ôû Hoa-Lö, ñaët teân nöôùc laø ÑAÏI-COÀ-VIEÄT.

+ Nhaø Ñinh qua raát nhanh vôùi traän chieán cuûa Leâ-Hoaøn thaéng quaân Toáng.

+ Lyù, Traàn dôøi ñoâ veà Thaêng-Long (Haø Noäi hieän nay) roàng bay mang bieåu töôïng ñaát nöôùc ñöôïc “caát caùnh” thay da ñoåi thòt. Thôøi kyø naøy vaên hoaù ñöôïc xem laø noåi baät vôùi baøi “Nam quoác sôn haø”:

“Nam - quoác sôn haø Nam ñeá cö,

Tieät nhieân ñònh phaän taïi thieân thö;

Nhö haø nghòch loã lai xaâm phaïm,

Nhöõ ñaúng haønh khang thuû baïi hö”.

Dòch thô : “Soâng nuùi nöôùc Nam vua Nam ôû,

Raønh raønh ñònh phaän taïi saùch trôøi;

Côù sao luõ giaëc sang xaâm löôïc,

Chuùng baây seõ bò ñaùnh tôi bôøi”.

cuûa Lyù-Thöôøng-Kieät laø baûn tuyeân ngoân ñaàu tieân cuûa daân toäc, phaùp cheá ñöôïc cuûng coá, boä thaønh vaên ñaàu tieân ñöôïc ban haønh naêm 1042, neàn giaùo duïc quoác gia ñöôïc thieát laäp, khoa thi tam tröôøng ñaàu tieân 1075.

Luùc naøy laø thôøi kyø cuûa Tam-giaùo ñoång nguyeân; Nho-giaùo ñöôïc khuyeán khích, Laõo-giaùo ñöôïc chuù troïng, Phaät-giaùo phaùt trieån chöa töøng coù, vaên thô chöõ Haùn cuõng ñöôïc quan taâm. Ñaëc bieät laø quan nieäm veà taám loøng töø bi, cöùu nhaân ñoä theá, nhaäp theâ ñöôïc xem troïng, taát caû laøm cô sôû tinh thaàn cho xaõ hoäi phaùt trieån. Thôøi kyø naøy caùc baäc vua chuùa, coâng thaàn sau khi laøm troøn traùch nhieäm vôùi xaõ taéc veà giaø ñaõ tìm ñeán cöûa Phaät hoaëc moät loøng thaønh kính Phaät nhö Lyù-Thaùi-Toå, Lyù-Cao-Toâng, Lyù-Khaùnh-Vaân, Sö-vaïn-Haïnh....Naêm 1242 sau khi quyeån “Ñaïi-Vieät Söû Kyù” cuûa Leâ-Vaên-Höu ra ñôøi thì chöõ Noâm ñaõ baét ñaàu phaùt trieån. Vaø Leâ-Thaùnh-Toân cuõng ñaõ hoaøn thaønh boä luaät Hoàng Ñöùc mang yeáu toá nhaân ñaïo vaø daân chuû tieán boä.

Tieáp theo laø 20 naêm khaùng chieán tröôøng kyø choáng nhaø Minh do Leâ-Lôïi laõnh ñaïo ôû Lam-Sôn ñaõ hoaøn toaøn thaéng lôïi vaø Nguyeãn-Traõi ñöôïc giao nhieäm vuï toång keát cuoäc chieán naøy vôùi baøi “Bình Ngoâ Ñaïi Caùo”- Baûn tuyeân ngoân thöù 2 cuûa daân toäc vôùi chuû tröông “Vieäc nhaân nghóa coát ôû yeân daân”. Ñaát nöôùc oån ñònh chaúng bao laâu thì 1527 Maïc-Ñaêng-Dung laäp neân trieàu Maïc, baét ñaàu dieãn ra caùc cuoäc tranh chaáp Maïc-Trònh; Trònh-Nguyeãn laøm noài da xaùo thòt, ñaát nöôùc chia caét bôûi nhöõng cuoäc noäi chieán naøy.

Ñeán 1789, vua Taây-Sôn Quang-Trung Nguyeãn-Hueä ñaõ chaám döùt cuoäc noäi chieán vaø thoáng nhaát quoác gia vôùi cuoäc ñaïi phaù quaân Thanh baèng chieán coâng hieãn haùch nhöng Nguyeãn-Hueä laïi maát sôùm, Taây sôn khuûng hoaûng. Nguyeãn-AÙnh (Gia-Long) döïa vaøo Phaùp ñeã thaønh laäp trieàu Nguyeãn 1802 vaø laáy teân nöôùc laø Vieät-Nam. Trong giai ñoaïn naày, chieán tranh töông taøn, daân tình khoán khoå, vaán ñeà haïnh phuùc con ngöôøi ñaèt ra khaån thieát theå hieän roû ôû taùc phaåm “ Chinh phuï ngaâm” cuûa nöõ syõ Ñoaøn-Thò- Ñieåm.

Thôøi kyø naøy Thieân-Chuùa-giaùo vaø vaên hoaù phöông Taây xuaát hieän - Vaên hoaù coå kim ñan xen nhau, chöõ quoác ngöõ ñöôïc hình thaønh, thò tröôøng trong nöôùc môû roäng buoân baùn vôùi nöôùc ngoaøi.

5. THÔØI KYØ CHOÁNG PHAÙP :

1858 quaân Phaùp ñaõ ñoå boä vaøo Ñaø-Naüng vaø chính thöùc xaâm löôïc nöôùc ta. Daân toäc laïi moät laàn nöõa rôi vaøo voøng noâ leä, ñaát nöôùc bò chia caét laøm 3 mieàn: Baéc, Trung, Nam. Vôùi 3 cheá ñoä chính trò khaùc nhau:

+ Mieàn Baéc theo baûo hoä (Tonkin)

+ Mieàn Trung vöøa phong kieán vöøa baûo hoä (Protectorat de l’ Annam)

+ Mieàn Nam laø thuoäc ñòa (Cochochine).

Luùc naøy vaên hoaù Phaùp vaø vaên hoaù phöông Taây traøn vaøo nöôùc ta oà aït. Thieân-Chuùa-giaùo coù cô hoäi thuaân lôïi vaø phaùt trieån nhanh choùng.

Töø 1915 ôû mieàn Baéc vaø 1920 ôû mieàn Nam baõi boû khoùa thi chöõ Haùn thay vaøo ñoù laø hoïc tieáng Phaùp vaø chöõ Quoác-ngöõ baét ñaàu xaâm nhaäp vaøo nhaø tröôøng. Luùc naøy xuaát hieän moät boä phaän vaên hoaù môùi : Baùo chí, vaên xuoâi, thô, kòch, hoäi hoaï, kieán truùc... mang ñaäm neùt vaên hoùa chaâu AÂu, caùch phuïc söùc, taäp tuïc loái soáng phöông Taây ñöôïc chaáp nhaän vaø ñi vaøo loøng daân toäc Vieät Nam: AÊn maëc khoâng coøn ñôn thuaàn laø aùo daøi, khaên ñoùng nöõa maø ñaõ coù theâm quaàn taây, aùo sô-mi, toùc hôùt cao,…

Maïng löôùi giao thoâng vôùi chaát löôïng khaù toát ñöôïc thieát keá, xaây döïng vôùi muïc ñích cuûng coá vaø khai thaùc thuoäc ñòa cuûa Phaùp, ñoàng thôøi noù cuõng laøm thay ñoåi boä maët côû sôû haï taàng cuûa nöôùc ta : Nhieàu dinh thöï, nhaø haùt, nhaø thôø, caùc daïng trung taâm vaên hoùa moïc leân, ñöôøng xaù ñöôïc môû mang khaép nôi.

Nhaân daân ta soáng voâ cuøng ñau khoå trong caûnh “Moät coå hai troøng”, naïn ñoùi khaép nôi. Phong traøo cöùu nöôùc khoâng ngöøng taêng trong bieån löûa. Caùc anh huøng cöùu quoác chaúng ngaïi hy sinh : Tröông- Coâng-Ñònh, Phan-Ñình-Phuøng, Toáng-Duy-Taân, Hoaøng-Hoa-Thaùm.... Sau ñoù laø : Phan-Boäi-Chaâu, Phan-Chu-Trinh, Nguyeãn-Thaùi-Hoïc… nhöõng teân tuoåi naøy ñaõ minh chöùng cho tinh thaàn baát khuaát cuûa caû daân toäc. Töø ñoù naûy sinh trong neàn vaên hoaù yeâu nöôùc choáng Phaùp nhöõng thi vaên baát höõu. Ví duï nhö Nguyeãn-Ñình-Chieåu vôùi “Vaên teá nghóa só Caàn Giuoäc”- OÂng ñaõ laø ngöôøi laäp neân moät töôïng ñaøi nghóa só choáng Phaùp ñaàu tieân.

Naêm 1911, Nguyeãn-Taát-Thaønh vò cha giaø cuûa daân toäc ñaõ ra ñi töø Beán Nhaø Roàng ñeå tìm ñöôøng cöùu nöôùc. Sau bao naêm trôøi boân ba khaép nôi treân ñaát khaùch ñaõ neám ñuû gian nan thöû thaùch Ngöôøi chæ muoán tìm ñöôïc con ñöôøng ñeå giaûi phoùng nöôùc nhaø. Theá roài, ngaøy 03-02-1930 Ñaûng Coäng-saûn Vieät-Nam ra ñôøi, maø tieàn thaân laø Ñaûng Coäng-saûn Ñoâng-Döông ñaõ coù taùc duïng lòch söû vaên hoùa cho caû nöôùc. Nhôø coù Ñaûng vaø nhöõng ngöôøi laõnh ñaïo saùng suoát maø caùch maïng thaùng Taùm ñaõ thaønh coâng. Giai ñoaïn naày coù moät doøng vaên hoùa mang chaát löôïng môùi ôû trong nöôùc vaø caû ôû nöôùc ngoaøi baèng tieáng Vieät, tieáng Haùn, tieáng Noâm cuøng ra ñôøi. Sau naày coøn tieáp noái doøng thô cuûa Nguyeãn-AÙi-Quoác, Toá-Höõu, Huy-Caän, Cheá-Lan-Vieân,…laø nhöõng haønh khuùc suït soâi yù chí caùch maïng. Kòch ngaén cuõng khaù nhieàu vôùi muïc ñích keâu goïi nhaân daân buøng leân ñaáu tranh, caùc tôø baùo, tôø truyeàn ñôn ñöôïc phoå bieán roäng raûi nhaèm keâu goïi yù thöùc daân toäc ñeå moïi ngöôøi cuøng ñöùng leân choáng giaëc ngoaïi xaâm.

6. THÔØI KYØ TÖØ CAÙCH MAÏNG THAÙNG 8 ÑEÁN NAY :

CHUÙNG ta xem thôøi kyø CMT8 trong lòch söû cöïc kyø quan troïng, vaên hoùa nöôùc ta böôùc sang moät trang söû môùi.

Vaøo ngaøy 02-09-1945, taïi vöôøn hoa Ba-Ñình Baùc Hoà kính yeâu cuûa chuùng ta ñaõ thay maët nhaân daân caû nöôùc ñoïc baûn “Tuyeân ngoân ñoäc laäp” tuyeân boá chaám döùt chuû nghóa thöïc daân vaø phong kieán, khai sinh nöôùc VIEÄT-NAM DAÂN-CHUÛ COÄNG-HOØA. Theá nhöng, Phaùp vaãn trì hoaõn cuoäc chieán maõi ñeán 1954 môùi ruùt khoûi Vieät-Nam.

Tieáp sau ñoù, mieàn Nam ñaát nöôùc ta laïi naèm trong söï kieåm soaùt cuûa ñeá quoác Myõ. Traûi qua hôn 20 naêm tröôøng kyø khaùng chieán cho ñeán ngaøy 30-04-1975 ñaát nöôùc môùi hoaøn toaøn giaûi phoùng vôùi chieán dòch Hoá-Chí-Minh toaøn thaéng.

Sôû dó, daân toäc ta chieán thaéng Phaùp, Myõ - Nhöõng keû thuø coù söùc maïnh hôn ta gaáp boäi veà löïc löôïng laãn vuõ khí laø vì hoï thieáu loøng tin cuûa ngöôøi daân; coøn chuùng ta ñaõ bieát ñoaøn keát ñeå taïo neân söùc maïnh maø ñaùnh baïi keû thuø.

Caùch maïng ñaïi thaéng laø nhöõng thaønh töïu böôùc daàu trong coâng cuoäc ñoåi môùi, neáu xeùt thaáu ñaùo thì ñoù laø keát quaû chung veà giaù trò baûn saéc vaø baûn lónh cuûa neàn vaên hoùa nöôùc ta trong tieán trình lòch söû gaàn 50 naêm qua. Moät neàn vaên hoùa vôùi cheá ñoä môùi ñöôïc hình thaønh vaø ngaøy caøng phaùt trieån treân cô sôû cuûa taäp truyeàn vaên hoùa daân toäc cuøng vôùi vieäc giao löu vaên hoùa vôùi caùc nöôùc XHCN vaø caùc neàn vaên hoùa tieán boä khaép nôi treân theá giôùi.

Ñeán ngaøy 02-07-1976, taïi khoùa IV kyø hoïp thöù nhaát, Quoác hoäi ñaõ quyeát ñònh ñoåi teân nöôùc ta thaønh nöôùc COÄNG-HOØA XAÕ-HOÄI CHUÛ-NGHÓA VIEÄT-NAM (Tröôùc kia, sau CMT8 mieàn Baéc laø Vieät-Nam Daân-Chuû Coäng-Hoøa; vaø mieàn Nam, sau 30-04-1975 (14 thaùng) laø Coäng-Hoøa Mieàn Nam Vieät-Nam).

Ñeå neàn vaên hoùa nöôùc nhaø caøng ñöôïc beàn vöõng vaø phaùt trieån, yù thöùc cuûa moãi caù nhaân laø ñieàu quang troïng. Töø ñoù seõ coù cô sôû xaây döïng nhöõng gia ñình vaên hoùa, vì gia ñình ngöôøi Vieät-Nam xöa nay ñöôïc xem nhö moät daây chuyeàn luoân giöõ gìn toát ñeïp neùt gia phong leã giaùo – Coù nhö vaäy môùi taïo thaønh moät quoác gia luoân xem troïng vaán ñeà ñaïo ñöùc, nhaân aùi, daân chuû vaø hoøa bình.

[Tịnh Ngọc]

Đề tài : ĐẠO CAO ĐÀI VỚI BẢN SĂC VĂN HÓA DÂN TỘC.

A. PHẦN DẪN NHẬP : Có thể nói bất cứ một quốc gia nào

dù lớn hay nhỏ, dù văn minh hiện đại hay nghèo nàn lạc hậu cũng đều có một nền văn hóa riêng của mình. Vậy trên thế giới có bao nhiêu quốc gia thì có bấy nhiêu nền văn hóa.

Đất nước ta trải qua hơn bốn ngàn năm lịch sử cũng đã tạo nên nền văn hóa riêng xuyên suốt,…đậm đà bản sắc dân tộc. Có một danh nhân đã từng nói : “Một đất nước có thể mất đi tất cả, nhưng có một điều không thể mất đi. Đó là nền văn hóa của một dân tộc”. Hay một thi gia đã gởi gấm tâm sự :

“ Xin hãy tin trong Quốc-bảo mình,

Đời nào cũng có bậc anh minh;

Mỗi khi sông núi vang lời gọi,

Là có Rồng-Tiên biến hữu hình”.

Vậy văn-hóa là gì mà có một sức mạnh trường tồn vĩnh cửu như thế ?

B. PHẦN PHÂN TÍCH :

B.1. VĂN-HÓA DÂN-TỘC :

I. ĐỊNH-NGHĨA VĂN-HÓA : Văn hóa đó là lẽ sống, những giá trị mang ý nghĩa nhân văn cao cả, đẹp đẻ nảy sinh từ sản phẩm tinh thần, sản phẩm vật chất được hình thành lưu truyền và phát triển trong quá trình hoạt động sáng tạo giữa môi trường tự nhiên và môi trường xã hội của con người với các dân tộc khác.

Từ đó con người suy nghĩ về văn hóa bắt đầu bằng cách nói nôm na là “Trồng cây” theo nghĩa đen chân phương và cách nói “Trồng người” theo nghĩa bóng hình tượng. Do vậy, đối với mỗi cá nhân văn hóa là ánh sáng dẫn đường, là khuôn vàng thước ngọc cho con người hình thành nhân cách, cũng có nghĩa là văn hóa là nguồn hoạt động sáng tạo luôn hướng con người đến với chân-thiện-mỹ,… và những hoạt động nầy được lưu truyền từ đời nầy sang đời khác làm cho xã hội ngày càng tiến bộ hơn để con người học tập theo, rồi sáng tạo và chọn lựa những điều tinh hoa mà lưu truyền mãi mãi cho đời sau thành những nét bảøn sắc dân tộc riêng, chẳng hạn như dân tộc VIỆT-NAM chúng ta. Hay nói cách khác, văn hóa xuất hiện sẽ là sự vĩnh cửu trong không gian và thời gian.

VIỆT-NAM sớm được hình thành và đã sớm xây dựng một nền văn hóa giàu bản sắc dân tộc, với hơn 54 tộc người. Do vậy, văn hóa Việt-Nam mang tính đa tộc nhưng cũng trên cơ sở những đặc trưng văn hóa chung của mình. Nước ta nằm ở khu vực Đông-Nam-Á, là nước độc nhất nằm trên bản lề của các đại lục phương Bắc và phương Nam với hai mũi lồi, lõm (Mũi lục địa và mũi đại dương, ý kiến của giáo sư Bùi-Mạnh-Nguyên). Nên xét về cội nguồn thì nước ta là nơi hội tụ các nền văn hóa, như là “một Đông-Nam-Á thu nhỏ”. Và muốn biết văn hóa dân tộc phát triển như thế nào, chúng ta phải xét qua các thời kỳ phát triển.

II. TIẾN-TRÌNH VĂN-HÓA VIỆT-NAM : Văn hóa Việt Nam có nhiều cách chia nhưng dựa vào tiến trình lịch sử của dân tộc có thể phân thành sáu thời kỳ :

1 THỜI KỲ TIỀN SỬ :

Thời kỳ nầy khó hình dung về gương mặt văn hóa do thời gian và không gian văn hóa quá xa, nhưng chúng ta đã tìm thấy những du khảo cổ học, một số hình vẽ, đồ trang sức bằng đá, con dấu hoa văn,…với các truyền thuyết về thần nông, quả bầu mẹ, thần trụ trời,… nên các nhà nghiên cứu cho rằng ngay từ thời nầy nước ta đã hình thành nền văn hóa lúa nước cùng với việc thuần dưỡng một số gia súc, biết sử dụng một số loại dược thảo để chữa bệnh,…

2. THỜI KỲ VĂN-LANG – ÂU-LẠC :

Đây là một trong những chặng đường phát triển rực rỡ nhất của văn hóa bản địa Việt Nam : Nông nghiệp phát triển mạnh, nghề luyện kim, đồng xuất hiện nên bắt đầu có công cụ lao động như rìu, cuốc, dao, mác,… vũ khí cũng nhiều hơn: chùy, dao găm, chiên, áo giáp, nỏ, cung tên,…”công cuộc chống thủy” được tăng cường (Sơn tinh, Thủy Tinh) để chống lại thiên tai lũ lụt. Rồi một phong tục mới ra đời, đó là việc thờ cúng tổ tiên theo quan niệm triết học. Với hình ảnh bánh chưng, bánh dày tượng trưng cho trời tròn đất vuông; người dân hay con cháu thường dâng hai loại bánh này lên cho vua, cha mẹ vào dịp lễ tết cổ truyền bằng tấm lòng thành với chính sản phẩm tự tay mình làm ra. Và đặc biệt thời này xuất hiện chiếc trống đồng_ Có thể nói đây là hình tượng biểu trưng cho cả nền văn hóa dân tộc. Rồi công cuộc xây dựng thành Cổ-Loa của An-Dương-Vương đã tượng trưng cho lý trí và sức mạnh của cả dân tộc.

3. THỜI KỲ CHỐNG BẮC THUỘC :

Thời kỳ này bắt đầu từ năm 111 trước Công nguyên và kết thúc năm 938 với trận chiến thắng Bạch-Đằng-Giang của Ngô-Quyền đánh tan quân Nam Hán. Khoảng thời gian kéo dài hơn 1000 năm trong chiến trường đẫm máu, bọn xâm lược phương Bắc muốn xoá sạch đất nước ta nên không trừ một thủ đoạn nào, chúng cướp phá hết mọi di sản vật chất có giá trị truyền thống, đồng hóa dân tộc, chia cắt đất nước thành châu, quận để cai trị, đồng thời truyền bá Nho-giáo, Đạo-giáo vào khắp dân chúng. Thế nhưng, lịch sử đã chứng minh người Đại-Việt đã vượt qua được đêm đen nô lệ đó với những cuộc chiến khí phách kiên cường của Hai-Bà-Trưng, Lý-Bí, Triệu-Quang- Phục, Mai-Thúc-Loan, Ngô-Quyền ......Chính với tinh thần chiến đấu oai hùng của dân tộc như vậy nền văn hóa Phương Bắc xâm nhập không những không Hán hóa được người dân Việt mà trái lại trên nhiều phương diện chúng còn bị Việt hóa. Điều đó cho thấy dân tộc ta biết chọn lựa những tinh hoa của Trung hoa về chữ Viết, triết lý của Khổng-Mạnh-Tử để đưa vào làm cái riêng cho mình

4. THỜI KỲ ĐỘC LẬP SAU BẮC THUỘC :

Sau chiến thắng Bạch-Đằng nuớc ta đã bước vào một kỷ nguyên mới – kỷ nguyên độc lập. Thời kỳ này trải qua các thới Đinh, Lê, Lý, Trần,…Tây Sơn và cuối cùng là triều Nguyễn, giai đoạn này có nhiều thành tựu về văn hoá nhưng cũng có lắm sự kiện đau lòng trong lịch sử :

+ 968 Đinh-Bộ-Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân thống nhất đất nước, đóng đô ở Hoa-Lư, đặt tên nước là ĐẠI-CỒ-VIỆT.

+ Nhà Đinh qua rất nhanh với trận chiến của Lê-Hoàn thắng quân Tống.

+ Lý, Trần dời đô về Thăng-Long (Hà Nội hiện nay) rồng bay mang biểu tượng đất nước được “cất cánh” thay da đổi thịt. Thời kỳ này văn hoá được xem là nổi bật với bài “Nam quốc sơn hà”:

“Nam - quốc sơn hà Nam đế cư,

Tiệt nhiên định phận tại thiên thư;

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm,

Nhữ đẳng hành khang thủ bại hư”.

Dịch thơ : “Sông núi nước Nam vua Nam ở,

Rành rành định phận tại sách trời;

Cớ sao lũ giặc sang xâm lược,

Chúng bây sẽ bị đánh tơi bời”.

của Lý-Thường-Kiệt là bản tuyên ngôn đầu tiên của dân tộc, pháp chế được củng cố, bộ thành văn đầu tiên được ban hành năm 1042, nền giáo dục quốc gia được thiết lập, khoa thi tam trường đầu tiên 1075.

Lúc này là thời kỳ của Tam-giáo đổng nguyên; Nho-giáo được khuyến khích, Lão-giáo được chú trọng, Phật-giáo phát triển chưa từng có, văn thơ chữ Hán cũng được quan tâm. Đặc biệt là quan niệm về tấm lòng từ bi, cứu nhân độ thế, nhập thê được xem trọng, tất cả làm cơ sở tinh thần cho xã hội phát triển. Thời kỳ này các bậc vua chúa, công thần sau khi làm tròn trách nhiệm với xã tắc về già đã tìm đến cửa Phật hoặc một lòng thành kính Phật như Lý-Thái-Tổ, Lý-Cao-Tông, Lý-Khánh-Vân, Sư-vạn-Hạnh....Năm 1242 sau khi quyển “Đại-Việt Sử Ký” của Lê-Văn-Hưu ra đời thì chữ Nôm đã bắt đầu phát triển. Và Lê-Thánh-Tôn cũng đã hoàn thành bộ luật Hồng Đức mang yếu tố nhân đạo và dân chủ tiến bộ.

Tiếp theo là 20 năm kháng chiến trường kỳ chống nhà Minh do Lê-Lợi lãnh đạo ở Lam-Sơn đã hoàn toàn thắng lợi và Nguyễn-Trãi được giao nhiệm vụ tổng kết cuộc chiến này với bài “Bình Ngô Đại Cáo”- Bản tuyên ngôn thứ 2 của dân tộc với chủ trương “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân”. Đất nước ổn định chẳng bao lâu thì 1527 Mạc-Đăng-Dung lập nên triều Mạc, bắt đầu diễn ra các cuộc tranh chấp Mạc-Trịnh; Trịnh-Nguyễn làm nồi da xáo thịt, đất nước chia cắt bởi những cuộc nội chiến này.

Đến 1789, vua Tây-Sơn Quang-Trung Nguyễn-Huệ đã chấm dứt cuộc nội chiến và thống nhất quốc gia với cuộc đại phá quân Thanh bằng chiến công hiễn hách nhưng Nguyễn-Huệ lại mất sớm, Tây sơn khủng hoảng. Nguyễn-Ánh (Gia-Long) dựa vào Pháp đễ thành lập triều Nguyễn 1802 và lấy tên nước là Việt-Nam. Trong giai đoạn nầy, chiến tranh tương tàn, dân tình khốn khổ, vấn đề hạnh phúc con người đằt ra khẩn thiết thể hiện rỏ ở tác phẩm “ Chinh phụ ngâm” của nữ sỹ Đoàn-Thị- Điểm.

Thời kỳ này Thiên-Chúa-giáo và văn hoá phương Tây xuất hiện - Văn hoá cổ kim đan xen nhau, chữ quốc ngữ được hình thành, thị trường trong nước mở rộng buôn bán với nước ngoài.

5. THỜI KỲ CHỐNG PHÁP :

1858 quân Pháp đã đổ bộ vào Đà-Nẵng và chính thức xâm lược nước ta. Dân tộc lại một lần nữa rơi vào vòng nô lệ, đất nước bị chia cắt làm 3 miền: Bắc, Trung, Nam. Với 3 chế độ chính trị khác nhau:

+ Miền Bắc theo bảo hộ (Tonkin)

+ Miền Trung vừa phong kiến vừa bảo hộ (Protectorat de l’ Annam)

+ Miền Nam là thuộc địa (Cochochine).

Lúc này văn hoá Pháp và văn hoá phương Tây tràn vào nước ta ồ ạt. Thiên-Chúa-giáo có cơ hội thuân lợi và phát triển nhanh chóng.

Từ 1915 ở miền Bắc và 1920 ở miền Nam bãi bỏ khóa thi chữ Hán thay vào đó là học tiếng Pháp và chữ Quốc-ngữ bắt đầu xâm nhập vào nhà trường. Lúc này xuất hiện một bộ phận văn hoá mới : Báo chí, văn xuôi, thơ, kịch, hội hoạ, kiến trúc... mang đậm nét văn hóa châu Âu, cách phục sức, tập tục lối sống phương Tây được chấp nhận và đi vào lòng dân tộc Việt Nam: Ăn mặc không còn đơn thuần là áo dài, khăn đóng nữa mà đã có thêm quần tây, áo sơ-mi, tóc hớt cao,…

Mạng lưới giao thông với chất lượng khá tốt được thiết kế, xây dựng với mục đích củng cố và khai thác thuộc địa của Pháp, đồng thời nó cũng làm thay đổi bộ mặt cở sở hạ tầng của nước ta : Nhiều dinh thự, nhà hát, nhà thờ, các dạng trung tâm văn hóa mọc lên, đường xá được mở mang khắp nơi.

Nhân dân ta sống vô cùng đau khổ trong cảnh “Một cổ hai tròng”, nạn đói khắp nơi. Phong trào cứu nước không ngừng tăng trong biển lửa. Các anh hùng cứu quốc chẳng ngại hy sinh : Trương- Công-Định, Phan-Đình-Phùng, Tống-Duy-Tân, Hoàng-Hoa-Thám.... Sau đó là : Phan-Bội-Châu, Phan-Chu-Trinh, Nguyễn-Thái-Học… những tên tuổi này đã minh chứng cho tinh thần bất khuất của cả dân tộc. Từ đó nảy sinh trong nền văn hoá yêu nước chống Pháp những thi văn bất hữu. Ví dụ như Nguyễn-Đình-Chiểu với “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc”- Ông đã là người lập nên một tượng đài nghĩa sĩ chống Pháp đầu tiên.

Năm 1911, Nguyễn-Tất-Thành vị cha già của dân tộc đã ra đi từ Bến Nhà Rồng để tìm đường cứu nước. Sau bao năm trời bôn ba khắp nơi trên đất khách đã nếm đủ gian nan thử thách Người chỉ muốn tìm được con đường để giải phóng nước nhà. Thế rồi, ngày 03-02-1930 Đảng Cộng-sản Việt-Nam ra đời, mà tiền thân là Đảng Cộng-sản Đông-Dương đã có tác dụng lịch sử văn hóa cho cả nước. Nhờ có Đảng và những người lãnh đạo sáng suốt mà cách mạng tháng Tám đã thành công. Giai đoạn nầy có một dòng văn hóa mang chất lượng mới ở trong nước và cả ở nước ngoài bằng tiếng Việt, tiếng Hán, tiếng Nôm cùng ra đời. Sau nầy còn tiếp nối dòng thơ của Nguyễn-Ái-Quốc, Tố-Hữu, Huy-Cận, Chế-Lan-Viên,…là những hành khúc sụt sôi ý chí cách mạng. Kịch ngắn cũng khá nhiều với mục đích kêu gọi nhân dân bùng lên đấu tranh, các tờ báo, tờ truyền đơn được phổ biến rộng rải nhằm kêu gọi ý thức dân tộc để mọi người cùng đứng lên chống giặc ngoại xâm.

6. THỜI KỲ TỪ CÁCH MẠNG THÁNG 8 ĐẾN NAY :

CHÚNG ta xem thời kỳ CMT8 trong lịch sử cực kỳ quan trọng, văn hóa nước ta bước sang một trang sử mới.

Vào ngày 02-09-1945, tại vườn hoa Ba-Đình Bác Hồ kính yêu của chúng ta đã thay mặt nhân dân cả nước đọc bản “Tuyên ngôn độc lập” tuyên bố chấm dứt chủ nghĩa thực dân và phong kiến, khai sinh nước VIỆT-NAM DÂN-CHỦ CỘNG-HÒA. Thế nhưng, Pháp vẫn trì hoãn cuộc chiến mãi đến 1954 mới rút khỏi Việt-Nam.

Tiếp sau đó, miền Nam đất nước ta lại nằm trong sự kiểm soát của đế quốc Mỹ. Trải qua hơn 20 năm trường kỳ kháng chiến cho đến ngày 30-04-1975 đất nước mới hoàn toàn giải phóng với chiến dịch Hố-Chí-Minh toàn thắng.

Sở dĩ, dân tộc ta chiến thắng Pháp, Mỹ - Những kẻ thù có sức mạnh hơn ta gấp bội về lực lượng lẫn vũ khí là vì họ thiếu lòng tin của người dân; còn chúng ta đã biết đoàn kết để tạo nên sức mạnh mà đánh bại kẻ thù.

Cách mạng đại thắng là những thành tựu bước dầu trong công cuộc đổi mới, nếu xét thấu đáo thì đó là kết quả chung về giá trị bản sắc và bản lĩnh của nền văn hóa nước ta trong tiến trình lịch sử gần 50 năm qua. Một nền văn hóa với chế độ mới được hình thành và ngày càng phát triển trên cơ sở của tập truyền văn hóa dân tộc cùng với việc giao lưu văn hóa với các nước XHCN và các nền văn hóa tiến bộ khắp nơi trên thế giới.

Đến ngày 02-07-1976, tại khóa IV kỳ họp thứ nhất, Quốc hội đã quyết định đổi tên nước ta thành nước CỘNG-HÒA XÃ-HỘI CHỦ-NGHĨA VIỆT-NAM (Trước kia, sau CMT8 miền Bắc là Việt-Nam Dân-Chủ Cộng-Hòa; và miền Nam, sau 30-04-1975 (14 tháng) là Cộng-Hòa Miền Nam Việt-Nam).

Để nền văn hóa nước nhà càng được bền vững và phát triển, ý thức của mỗi cá nhân là điều quang trọng. Từ đó sẽ có cơ sở xây dựng những gia đình văn hóa, vì gia đình người Việt-Nam xưa nay được xem như một dây chuyền luôn giữ gìn tốt đẹp nét gia phong lễ giáo – Có như vậy mới tạo thành một quốc gia luôn xem trọng vấn đề đạo đức, nhân ái, dân chủ và hòa bình.